Wypowiedzenie z pracy w trakcie planu spłaty po upadłości konsumenckiej

Masa upadłości a wynagrodzenie za pracę

Z dniem ogłoszenia upadłości majątek upadłego staje się masą upadłości służącą zaspokojeniu wierzycieli – wynika to z art. 61 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. – Prawo upadłościowe. Do masy upadłości co do zasady wchodzi majątek należący do upadłego w dniu ogłoszenia upadłości oraz nabyty w toku postępowania, z wyjątkami wskazanymi w art. 63–67a tej ustawy.

Szczególnie ważne przy zatrudnieniu jest to, że do masy upadłości nie wchodzi wynagrodzenie za pracę upadłego w części niepodlegającej zajęciu. Wynika to z art. 63 ust. 1 pkt 1 ustawy – Prawo upadłościowe. Z kolei art. 833 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego stanowi, że wynagrodzenie ze stosunku pracy podlega egzekucji w zakresie określonym w przepisach ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy.

W praktyce oznacza to, że przy potrąceniach z wynagrodzenia stosuje się przede wszystkim art. 87, art. 87¹, art. 88 i art. 91 Kodeksu pracy. Przepisy te określają:

• jakie należności mogą być potrącane bez zgody pracownika,
• maksymalne granice potrąceń,
• kwoty wolne od potrąceń.

Jeżeli więc w okresie właściwego postępowania upadłościowego część Twojej pensji była przekazywana do masy upadłości, to działo się to tylko w granicach dopuszczonych przez te przepisy.

Co zmienia się po ustaleniu planu spłaty

Po zakończeniu postępowania upadłościowego i ustaleniu planu spłaty wierzycieli upadły odzyskuje zarząd swoim majątkiem. Wynika to z art. 364 ust. 1 ustawy – Prawo upadłościowe, zgodnie z którym po zakończeniu albo umorzeniu postępowania upadły odzyskuje prawo zarządu oraz możliwość korzystania z mienia i rozporządzania nim.

Nie oznacza to jednak pełnej dowolności. W okresie wykonywania planu spłaty wierzycieli obowiązuje art. 370c ustawy – Prawo upadłościowe. Zgodnie z tym przepisem upadły nie może dokonywać czynności prawnych, które mogłyby pogorszyć jego zdolność do wykonania planu spłaty wierzycieli. W szczególnie uzasadnionych przypadkach sąd może na wniosek upadłego wyrazić zgodę na dokonanie albo zatwierdzić dokonanie takiej czynności.

To właśnie ten przepis ma kluczowe znaczenie przy ocenie, czy można wypowiedzieć umowę o pracę.

Czy można złożyć wypowiedzenie umowy o pracę podczas planu spłaty?

Co do zasady tak. Przepisy Prawa upadłościowego nie wprowadzają zakazu wypowiadania umowy o pracę przez upadłego wykonującego plan spłaty. Sama decyzja o zmianie pracy albo odejściu z etatu nie jest automatycznie naruszeniem prawa.

Ocena zależy jednak od konkretnego stanu faktycznego. Jeżeli wypowiedzenie:

• nie zagrozi wykonaniu ostatnich rat planu spłaty,
• jest połączone z szybkim podjęciem nowej pracy,
• wynika z obiektywnych powodów, np. zdrowotnych, organizacyjnych lub płacowych,

to zwykle trudno uznać, że doszło do działania sprzecznego z art. 370c ustawy – Prawo upadłościowe.

W opisanej sytuacji, gdy do zakończenia planu spłaty pozostała ostatnia rata, a umowa o pracę przewiduje 3-miesięczny okres wypowiedzenia, ryzyko prawne jest z reguły niewielkie. Przez okres wypowiedzenia nadal otrzymujesz wynagrodzenie, więc z reguły nie dochodzi do nagłego pozbawienia się dochodu potrzebnego do wykonania planu.

Nie można jednak postawić tu absolutnej reguły. Jeżeli np. rata planu spłaty jest wysoka, masz niestabilną sytuację finansową, dodatkowe zobowiązania albo wypowiedzenie następuje bez realnej perspektywy dalszego zatrudnienia, sąd może ocenić sprawę inaczej.

Jakie mogą być skutki rezygnacji z pracy?

Najważniejsze skutki zależą od tego, czy rezygnacja z pracy wpływa na wykonywanie planu spłaty.

Jeżeli po ustaleniu planu spłaty nastąpi trwałe pogorszenie Twojej sytuacji materialnej, sąd może – na podstawie art. 370f ust. 1 ustawy – Prawo upadłościowe – zmienić plan spłaty wierzycieli. Z kolei jeżeli poprawa lub pogorszenie sytuacji są istotne, znaczenie może mieć także art. 370g tej ustawy.

W skrajnych przypadkach niewykonywanie obowiązków wynikających z planu spłaty może prowadzić do uchylenia planu spłaty wierzycieli. Podstawę stanowi art. 370h ustawy – Prawo upadłościowe. Dzieje się tak zwłaszcza wtedy, gdy upadły nie wykonuje obowiązków określonych przez sąd albo ukrywa swoją rzeczywistą sytuację majątkową.

Kiedy wypowiedzenie może być ryzykowne?

Ryzyko rośnie wtedy, gdy rezygnacja z pracy wygląda na dobrowolne obniżenie zdolności płatniczej bez ważnego powodu. Dotyczy to zwłaszcza sytuacji, w których:

• nie masz nowego źródła dochodu,
• rezygnujesz z pracy tuż przed terminem raty i bez zabezpieczenia środków,
• przestajesz płacić raty mimo możliwości dalszego zatrudnienia,
• nie potrafisz wykazać przyczyn odejścia z pracy, np. stanu zdrowia, mobbingu, zmiany miejsca zamieszkania czy istotnego naruszenia obowiązków przez pracodawcę.

W praktyce sąd bada nie sam fakt wypowiedzenia, lecz jego wpływ na możliwość wykonywania planu spłaty i rzetelność dłużnika. Jeżeli więc rozwiązanie umowy jest racjonalne i odpowiednio udokumentowane, pozycja upadłego jest znacznie bezpieczniejsza.

Czy trzeba informować sąd o wypowiedzeniu?

Prawo upadłościowe nie zawiera przepisu, który w każdym przypadku nakazywałby osobne zgłoszenie samego faktu wypowiedzenia umowy o pracę. Jednak w okresie wykonywania planu spłaty liczy się lojalne wykonywanie obowiązków i pełna prawdziwość danych przedstawianych sądowi.

Dlatego jeżeli wypowiedzenie może wpłynąć na terminowe wykonywanie planu spłaty, bezpiecznym rozwiązaniem jest poinformowanie o tym sądu upadłościowego i – w razie potrzeby – złożenie wniosku o zmianę planu spłaty na podstawie art. 370f ustawy – Prawo upadłościowe. Takie działanie zmniejsza ryzyko zarzutu, że upadły ukrywał pogorszenie swojej sytuacji.

Jeżeli natomiast wypowiedzenie następuje pod koniec planu spłaty, a ostatnia rata zostanie opłacona terminowo i bez zakłóceń, praktyczna potrzeba odrębnego informowania sądu bywa mniejsza. Mimo to zawsze warto zachować dokumenty potwierdzające przyczyny odejścia z pracy i przebieg zatrudnienia.

Praktyczny wniosek w opisanej sytuacji

Jeżeli została Ci do zapłaty ostatnia rata w przyszłym miesiącu, a wypowiedzenie przewiduje 3-miesięczny okres wypowiedzenia, to co do zasady możesz złożyć wypowiedzenie. Przy takim układzie najczęściej nie dochodzi do naruszenia art. 370c ustawy – Prawo upadłościowe, ponieważ nadal zachowujesz dochód w okresie wypowiedzenia, a sam plan spłaty dobiega końca.

Warunkiem bezpieczeństwa jest jednak to, aby:

• ostatnia rata została opłacona terminowo,
• nie powstały zaległości wobec wierzycieli objętych planem,
• Twoje działanie nie miało charakteru pozornego lub zmierzającego do uniknięcia wykonania planu.

Jeżeli masz wątpliwości, czy Twoja sytuacja nie wymaga dodatkowego pisma do sądu, warto to ocenić na podstawie treści postanowienia o ustaleniu planu spłaty i aktualnej sytuacji dochodowej.

FAQ

Czy sam fakt wypowiedzenia pracy narusza plan spłaty?

Nie. Naruszenie może powstać dopiero wtedy, gdy skutkiem wypowiedzenia będzie realne pogorszenie zdolności do wykonywania planu spłaty i brak rzetelnego działania ze strony dłużnika.

Czy sąd musi wyrazić zgodę na odejście z pracy?

Nie ma ogólnego obowiązku uzyskiwania uprzedniej zgody sądu na wypowiedzenie umowy o pracę. Znaczenie ma jednak art. 370c ustawy – Prawo upadłościowe, jeśli czynność mogłaby pogorszyć zdolność do wykonania planu spłaty.

Co zrobić, gdy po wypowiedzeniu nie będę w stanie płacić rat?

Warto nie zwlekać i rozważyć wniosek o zmianę planu spłaty wierzycieli na podstawie art. 370f ustawy – Prawo upadłościowe, opisując przyczyny pogorszenia sytuacji i dołączając dokumenty.

Czy po zakończeniu planu spłaty mogę swobodnie zmienić pracę?

Tak, po wykonaniu planu spłaty i zakończeniu związanych z nim ograniczeń ryzyko ingerencji sądu co do zasady znika. Kluczowe jest jednak wcześniejsze prawidłowe wykonanie wszystkich obowiązków.

Podsumowanie

Wypowiedzenie umowy o pracę w trakcie wykonywania planu spłaty po upadłości konsumenckiej jest co do zasady dopuszczalne. Najważniejsze jest to, aby decyzja nie prowadziła do niewykonania planu spłaty i nie była oceniona jako pogorszenie zdolności płatniczej w rozumieniu art. 370c ustawy – Prawo upadłościowe. W sytuacji, gdy do zapłaty pozostała ostatnia rata, a okres wypowiedzenia trwa jeszcze kilka miesięcy, złożenie wypowiedzenia zwykle nie powinno wywołać negatywnych skutków. Gdy jednak dochód ma istotnie spaść, warto zawczasu przeanalizować potrzebę kontaktu z sądem.

Źródła

1. Ustawa z dnia 28 lutego 2003 r. – Prawo upadłościowe – Dz.U. 2003 nr 60 poz. 535.

2. Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy – Dz.U. 1974 nr 24 poz. 141.

3. Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego – Dz.U. 1964 nr 43 poz. 296.