Sfałszowany numer VIN auta – jak odzyskać pieniądze od sprzedawcy

Rękojmia za samochód ze sfałszowanym numerem VIN

Jeżeli kupione auto ma sfałszowany, przerobiony albo nieoryginalny numer VIN, kupujący powinien kierować roszczenia przede wszystkim do sprzedawcy. Podstawą jest odpowiedzialność z tytułu rękojmi określona w art. 556 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny, zgodnie z którym sprzedawca odpowiada wobec kupującego, jeżeli rzecz sprzedana ma wadę fizyczną lub prawną.

W przypadku numeru VIN problem może mieć charakter:

• wady fizycznej – gdy pojazd nie ma właściwości, o których zapewniał sprzedawca, dokumentacja nie odpowiada stanowi pojazdu, numer identyfikacyjny jest przerobiony lub pojazd został złożony z kilku aut;
• wady prawnej – gdy rzecz nie stanowi własności sprzedawcy, jest obciążona prawem osoby trzeciej albo istnieje ograniczenie w korzystaniu z niej wynikające z decyzji lub orzeczenia właściwego organu; wynika to z art. 556(3) Kodeksu cywilnego.

Przerobiony VIN często oznacza, że pojazd może pochodzić z przestępstwa, mieć nieustalone pochodzenie albo nie da się go legalnie zarejestrować lub sprzedać. Taka wada z reguły ma charakter istotny.

Sprzedawca odpowiada nawet bez swojej winy

W praktyce bardzo częsty argument sprzedawcy brzmi: „sam nie wiedziałem, że VIN jest sfałszowany”. Taki argument co do zasady nie zwalnia go z odpowiedzialności z rękojmi. Odpowiedzialność ta ma charakter obiektywny.

Potwierdza to także orzecznictwo, m.in. wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z 20 listopada 2012 r., sygn. I ACa 820/12, wskazujący, że odpowiedzialność sprzedawcy z rękojmi opiera się na zasadzie ryzyka, a brak wiedzy o wadzie sam przez się nie wyłącza odpowiedzialności.

Z punktu widzenia kupującego najważniejsze jest więc nie to, czy sprzedawca dopuścił się fałszerstwa, lecz to, że sprzedał pojazd dotknięty wadą.

Kiedy można odstąpić od umowy i żądać zwrotu ceny?

Zgodnie z art. 560 § 1 Kodeksu cywilnego, jeżeli rzecz sprzedana ma wadę, kupujący może złożyć oświadczenie o obniżeniu ceny albo odstąpieniu od umowy, chyba że sprzedawca niezwłocznie i bez nadmiernych niedogodności dla kupującego wymieni rzecz wadliwą na wolną od wad albo wadę usunie.

Przy samochodzie z fałszywym VIN usunięcie wady zwykle nie jest realne albo nie prowadzi do przywrócenia pełnej legalności pojazdu. Dlatego w takich sprawach najczęściej uzasadnione jest odstąpienie od umowy i żądanie zwrotu całej zapłaconej ceny.

Jeżeli wada jest mniej doniosła, możliwe jest również żądanie obniżenia ceny, ale przy problemach z identyfikacją pojazdu odstąpienie od umowy bywa rozwiązaniem najbezpieczniejszym.

Czy trzeba czekać na zakończenie postępowania karnego?

Nie zawsze. Postępowanie karne może być bardzo ważnym źródłem dowodów, ale brak wykrycia sprawcy fałszerstwa nie przekreśla roszczeń cywilnych wobec sprzedawcy. Roszczenia z rękojmi są niezależne od tego, czy policja lub prokuratura ustalą, kto przerobił VIN.

W praktyce dobrze jest zgromadzić dokumenty potwierdzające wadę, np.:

• opinię rzeczoznawcy samochodowego,
• protokół oględzin,
• zaświadczenie lub informację z policji,
• wynik badania diagnostycznego,
• dokumentację fotograficzną numerów identyfikacyjnych i oznaczeń pojazdu.

Jeżeli jednak pojazd został zabezpieczony w postępowaniu karnym albo organ wydał decyzję wpływającą na możliwość korzystania z auta, stan faktyczny trzeba oceniać indywidualnie.

Czy kupujący traci ochronę, jeśli mógł zauważyć problem?

Nie automatycznie. Zgodnie z art. 557 § 1 Kodeksu cywilnego sprzedawca jest zwolniony od odpowiedzialności z tytułu rękojmi tylko wtedy, gdy kupujący wiedział o wadzie w chwili zawarcia umowy. Sama możliwość zauważenia nieprawidłowości nie wystarcza.

To oznacza, że sprzedawca musi wykazać, iż kupujący rzeczywiście znał wadę przy zakupie. Sam podpis pod umową z ogólnym stwierdzeniem „stan techniczny znany kupującemu” zwykle nie rozstrzyga jeszcze sprawy, zwłaszcza gdy chodzi o ukryte manipulacje przy numerze VIN.

Zobacz również:

Zakup motocykla po wypadku – jakie prawa ma kupujący

Różnica między zakupem od firmy i od osoby prywatnej

Przy zakupie od przedsiębiorcy przez konsumenta sytuacja kupującego jest korzystniejsza. Zgodnie z art. 556(2) Kodeksu cywilnego, jeżeli wada fizyczna została stwierdzona przed upływem 2 lat od wydania rzeczy, domniemywa się, że wada lub jej przyczyna istniała w chwili przejścia niebezpieczeństwa na kupującego.

W praktyce oznacza to, że przy sprzedaży komisowej lub przez firmę łatwiej jest dochodzić roszczeń, jeśli problem wyszedł na jaw w ciągu 2 lat od wydania pojazdu.

Przy sprzedaży między osobami prywatnymi rękojmia również co do zasady działa, ale strony mogą ją ograniczyć lub wyłączyć na podstawie art. 558 § 1 Kodeksu cywilnego. Taki zapis nie chroni jednak sprzedawcy, jeżeli podstępnie zataił wadę – wynika to wprost z art. 558 § 2 Kodeksu cywilnego.

Terminy dochodzenia roszczeń

Kluczowy termin wynika z art. 568 § 1 Kodeksu cywilnego. Sprzedawca odpowiada z tytułu rękojmi, jeżeli wada fizyczna zostanie stwierdzona przed upływem 2 lat od wydania rzeczy kupującemu. Dla rzeczy używanej strony mogą ten termin skrócić, ale w relacji przedsiębiorca–konsument nie mniej niż do roku.

W przypadku wady prawnej art. 568 § 3 Kodeksu cywilnego przewiduje, że termin biegnie od chwili, gdy kupujący dowiedział się o istnieniu wady, a jeżeli kupujący dowiedział się o wadzie dopiero wskutek powództwa osoby trzeciej – od dnia, w którym orzeczenie wydane w sporze z osobą trzecią stało się prawomocne.

Jeżeli sprzedawca wadę podstępnie zataił, ograniczenia czasowe nie działają na jego korzyść w taki sposób jak przy zwykłej rękojmi, co wynika z art. 568 § 6 Kodeksu cywilnego.

Jakie kroki praktycznie podjąć?

Najbezpieczniejsza kolejność działań zwykle wygląda tak:

Jak powinno wyglądać pismo do sprzedawcy?

W piśmie warto wskazać:

• datę i miejsce zawarcia umowy,
• dane pojazdu i cenę,
• opis stwierdzonej wady,
• podstawę prawną: np. art. 556 § 1 oraz art. 560 § 1 Kodeksu cywilnego,
• jednoznaczne oświadczenie: odstępuję od umowy albo żądam obniżenia ceny,
• termin zwrotu pieniędzy,
• numer rachunku bankowego,
• informację o gotowości wydania pojazdu po rozliczeniu stron.

Jeżeli kupujący jest konsumentem, a sprzedawcą przedsiębiorca, warto złożyć reklamację w sposób pozwalający wykazać datę jej doręczenia, np. listem poleconym za potwierdzeniem odbioru lub e-mailem z potwierdzeniem otrzymania.

Zobacz również:

Reklamacja usługi wykonanej niezgodnie z umową

Czy można żądać także innych kosztów?

Tak, ale zależy to od okoliczności. Oprócz roszczeń z rękojmi możliwe bywa dochodzenie odszkodowania na zasadach ogólnych, jeżeli kupujący wykaże szkodę i związek przyczynowy. Podstawą może być art. 566 § 1 Kodeksu cywilnego, który pozwala żądać naprawienia szkody poniesionej przez to, że kupujący zawarł umowę, nie wiedząc o istnieniu wady.

W praktyce mogą wchodzić w grę np. koszty:

• rejestracji,
• transportu,
• diagnostyki i opinii rzeczoznawcy,
• ubezpieczenia, jeśli wydatek okazał się bezcelowy,
• holowania lub przechowania pojazdu.

Zakres tych roszczeń trzeba jednak oceniać na podstawie konkretnych dowodów.

Co jeśli sprzedawca zniknął albo jest niewypłacalny?

Jeżeli sprzedawcą była firma wpisana do CEIDG albo spółka, nadal można dochodzić roszczeń na drodze cywilnej, o ile podmiot istnieje i ma majątek. Jeżeli działalność została zakończona, potrzebna jest analiza, kto formalnie był stroną umowy i czy możliwe jest dochodzenie roszczeń od konkretnej osoby lub spółki.

Jeżeli auto było kupione na kredyt, leasing albo od pośrednika, trzeba dodatkowo sprawdzić treść dokumentów i rolę każdego uczestnika transakcji. Nie w każdej sprawie odpowiedzialność ponosi wyłącznie podmiot widniejący w ogłoszeniu.

FAQ

Czy brak ustalenia sprawcy fałszerstwa przekreśla zwrot pieniędzy?

Nie. W sprawie cywilnej najważniejsze jest wykazanie, że sprzedany pojazd miał wadę. To, że policja nie ustali sprawcy przerobienia VIN, nie wyłącza odpowiedzialności sprzedawcy z rękojmi.

Czy mogę odstąpić od umowy bez wyroku sądu?

Tak. Odstąpienie następuje przez złożenie sprzedawcy oświadczenia. Jeżeli sprzedawca go nie uzna, wtedy roszczenia zwykle dochodzi się w sądzie.

Czy przy zakupie od osoby prywatnej też działa rękojmia?

Co do zasady tak, chyba że została skutecznie ograniczona lub wyłączona na podstawie art. 558 § 1 Kodeksu cywilnego. Wyłączenie nie pomoże jednak sprzedawcy, który podstępnie zataił wadę.

Czy mogę żądać zwrotu kosztu rzeczoznawcy?

Często tak, jeżeli wydatek był potrzebny do ustalenia wady i pozostaje w związku z zawarciem wadliwej umowy. Podstawą może być art. 566 § 1 Kodeksu cywilnego, ale trzeba zachować rachunki i wykazać zasadność kosztu.

Czy mam obowiązek najpierw naprawiać auto?

Nie. Przy sfałszowanym VIN problem zwykle nie sprowadza się do zwykłej naprawy technicznej. Jeżeli wada jest istotna i nieusuwalna albo usunięcie jest nierealne, kupujący może żądać odstąpienia od umowy.

Podsumowanie

Jeżeli po zakupie wyjdzie na jaw, że samochód ma sfałszowany numer VIN, roszczenia należy kierować przede wszystkim do sprzedawcy. W zależności od stanu faktycznego kupujący może żądać obniżenia ceny, a przy wadzie istotnej – odstąpić od umowy i domagać się zwrotu pieniędzy na podstawie art. 560 § 1 Kodeksu cywilnego. Brak wiedzy sprzedawcy o wadzie co do zasady nie zwalnia go z odpowiedzialności z rękojmi.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny – Dz.U. 1964 nr 16 poz. 93
2. Wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z 20 listopada 2012 r., I ACa 820/12
3. Wyrok Sądu Okręgowego w Zamościu, I Ca 282/13