Rozstanie konkubentów a żądanie zwrotu pieniędzy

Po rozstaniu konkubentów nie ma podziału majątku jak po rozwodzie

Podstawowa zasada jest taka, że konkubinat nie wywołuje skutków identycznych jak małżeństwo. Wspólność ustawowa powstaje tylko między małżonkami z mocy art. 31 § 1 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Skoro partnerzy nie byli małżeństwem, to po rozstaniu nie stosuje się przepisów o podziale majątku wspólnego małżonków.

To oznacza, że były partner nie może skutecznie twierdzić: „byliśmy razem wiele lat, więc połowa należy do mnie”. Taki argument sam w sobie nie wystarcza. Każde roszczenie musi być oparte na konkretnym stanie faktycznym i konkretnej podstawie prawnej.

W praktyce po ustaniu konkubinatu rozliczenia najczęściej opierają się na:

• przepisach o współwłasności – gdy dana rzecz została kupiona wspólnie,
• przepisach o bezpodstawnym wzbogaceniu – gdy jeden partner finansował cudzy majątek bez innej umowy,
• przepisach o pożyczce – gdy rzeczywiście doszło do pożyczenia pieniędzy,
• przepisach o świadczeniu nienależnym – gdy ktoś spełnił świadczenie bez podstawy prawnej.

Kiedy były partner może żądać zwrotu pieniędzy?

Roszczenie może mieć szansę powodzenia tylko wtedy, gdy były konkubent udowodni, że przekazał Pani konkretne środki na określony cel i że nie były to zwykłe wydatki związane ze wspólnym życiem. Zgodnie z art. 6 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z faktu tego wywodzi skutki prawne.

Inaczej mówiąc: to nie Pani ma udowadniać, że nic mu się nie należy, lecz on musi wykazać, że jego roszczenie istnieje, w jakiej wysokości i z jakiego tytułu.

Najczęściej w takich sprawach znaczenie mają następujące pytania:

• czy pieniądze były pożyczką,
• czy były darowizną,
• czy były zwykłym udziałem w kosztach wspólnego życia,
• czy stanowiły nakład na majątek drugiej osoby,
• czy rzecz została nabyta wspólnie i w jakich udziałach.

Jeżeli były partner twierdzi, że „dokładał się do wszystkiego”, to zbyt mało. W sądzie trzeba wykazać konkretne przelewy, daty, tytuły wpłat, świadków, korespondencję lub inne dokumenty.

Działka kupiona na jedną osobę – czy drugi partner ma prawo do pieniędzy ze sprzedaży?

Jeżeli działka została kupiona wyłącznie na Pani nazwisko, a z dokumentów wynika, że była Pani jedynym nabywcą, to właścicielem była Pani na podstawie art. 140 Kodeksu cywilnego. Sama relacja osobista nie tworzy współwłasności.

Jeżeli cena zakupu i spłata kredytu pochodziły z Pani środków, były partner co do zasady nie ma prawa domagać się części pieniędzy ze sprzedaży tylko dlatego, że pozostawał z Panią w związku. Mógłby próbować dochodzić roszczeń tylko wtedy, gdyby wykazał, że:

• finansował zakup działki albo spłatę kredytu,
• ponosił udokumentowane nakłady zwiększające wartość działki,
• między stronami istniała umowa, że nabytą korzyść rozliczycie po rozstaniu.

Jeżeli tego nie wykaże, jego żądanie co do pieniędzy ze sprzedaży działki jest słabe dowodowo.

W podobnych sporach sądy odwołują się do rozliczeń według zasad ogólnych prawa cywilnego, a nie do reguł właściwych dla małżeńskiej wspólności majątkowej. Nadal aktualne znaczenie ma uchwała Sądu Najwyższego z 30 stycznia 1970 r., III CZP 62/69, zgodnie z którą przy rozliczeniach po konkubinacie roszczenia dotyczące nakładów na majątek drugiej osoby mogą być oceniane według przepisów o bezpodstawnym wzbogaceniu.

Czy koszty wspólnego życia podlegają zwrotowi?

Najczęściej nie. Jeżeli partnerzy wspólnie mieszkali, robili zakupy, jeździli na wyjazdy, utrzymywali zwierzęta i na bieżąco finansowali codzienne potrzeby, to takie wydatki zazwyczaj traktuje się jako świadczenia spełniane w ramach wspólnego pożycia, a nie jako pożyczki lub inwestycje do rozliczenia po rozstaniu.

Jeżeli jedna osoba płaciła za wycieczki, a druga za mieszkanie, rachunki albo część codziennych kosztów, to po latach bardzo trudno skutecznie żądać „wyrównania”, jeśli nie było ustaleń o zwrocie. Sąd zwykle bada wtedy całokształt rozliczeń, a nie pojedynczy wydatek wyrwany z kontekstu.

W praktyce szczególnie trudno odzyskać pieniądze wydane na:

• wspólne wakacje,
• żywność i codzienne zakupy,
• opłaty za media i zwykłe utrzymanie gospodarstwa domowego,
• prezenty i zwykłe wsparcie w związku.

Inaczej może być tylko wtedy, gdy z okoliczności jasno wynika, że nie chodziło o zwykłe wydatki partnerskie, lecz np. o pożyczkę lub konkretny zwrotny wkład finansowy.

Bezpodstawne wzbogacenie po konkubinacie – kiedy może mieć znaczenie?

Podstawę takiego roszczenia stanowi art. 405 Kodeksu cywilnego, zgodnie z którym kto bez podstawy prawnej uzyskał korzyść majątkową kosztem innej osoby, obowiązany jest do wydania korzyści w naturze, a gdy to niemożliwe – do zwrotu jej wartości. Osobnym, ale powiązanym problemem jest rozliczenie konkubinatu po rozstaniu i odzyskanie zabranych rzeczy.

W sporach między byłymi partnerami ten przepis ma znaczenie np. wtedy, gdy jedna osoba sfinansowała remont, budowę albo spłatę cudzego majątku, a nie była współwłaścicielem. Nie działa on jednak automatycznie w każdym przypadku. Trzeba wykazać:

• zubożenie jednej osoby,
• wzbogacenie drugiej,
• związek między tymi zdarzeniami,
• brak podstawy prawnej dla zatrzymania korzyści.

Jeżeli partner jedynie dokładał się do zwykłych kosztów wspólnego życia, to wykazanie bezpodstawnego wzbogacenia będzie zwykle bardzo trudne. Jeżeli natomiast finansował np. ogrodzenie, generalny remont albo raty kredytu dotyczącego wyłącznie majątku drugiej strony, ocena może być inna.

Pożyczka, darowizna czy wspólne wydatki – to robi dużą różnicę

Jeżeli były partner twierdzi, że przekazywał Pani pieniądze, trzeba odróżnić trzy sytuacje:

W sporze o pieniądze po rozstaniu samo stwierdzenie „dawałem jej pieniądze” jest niewystarczające. Trzeba jeszcze wykazać, dlaczego mają być oddane.

Co z pieniędzmi od rodziców byłego partnera?

Jeżeli rodzice partnera przekazywali pieniądze jemu albo obojgu partnerom na bieżące życie, ich późniejsze rozliczenie zależy od celu i sposobu przekazania środków. Jeżeli były to zwykłe świadczenia rodzinne na wspólne utrzymanie, trudno mówić o automatycznym prawie byłego partnera do części ceny uzyskanej ze sprzedaży Pani działki.

Inaczej byłoby, gdyby rodzice przekazali konkretną kwotę wyraźnie na zakup Pani działki albo na spłatę kredytu i dałoby się to udowodnić. Wtedy stan faktyczny trzeba oceniać osobno: czy była to darowizna dla Pani, darowizna dla syna, pożyczka, czy wkład na wspólny cel. Bez takich dowodów twierdzenie, że „skoro jego rodzice dawali wam pieniądze, to on ma udział w działce”, jest zbyt daleko idące.

Przedawnienie roszczeń po rozstaniu

Nawet jeśli były partner miałby jakieś roszczenie, trzeba jeszcze zbadać, czy nie jest ono przedawnione. Zgodnie z art. 118 Kodeksu cywilnego termin przedawnienia wynosi co do zasady 6 lat, a dla roszczeń o świadczenia okresowe oraz roszczeń związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej – 3 lata. Koniec terminu przedawnienia przypada na ostatni dzień roku kalendarzowego, chyba że termin przedawnienia jest krótszy niż 2 lata.

W sprawach o zwrot nakładów, pożyczek lub innych rozliczeń bardzo ważne jest ustalenie, od kiedy roszczenie stało się wymagalne. To zależy od konkretnego stanu faktycznego. Dla pożyczki może to być termin zwrotu, a dla bezpodstawnego wzbogacenia – chwila, w której można już było żądać rozliczenia.

Przedawnienie nie działa automatycznie z urzędu w każdym wypadku. Co do zasady trzeba podnieść zarzut przedawnienia w procesie, aby był skuteczny.

Jak odpowiedzieć byłemu partnerowi?

Jeżeli były partner żąda pieniędzy, nie trzeba wdawać się w emocjonalny spór. Wystarczy krótka, rzeczowa odpowiedź, że:

• nie istniała między stronami wspólność majątkowa,
• działka stanowiła Pani wyłączną własność,
• nie zawieraliście umowy pożyczki dotyczącej ceny działki ani jej spłaty,
• bieżące wydatki były ponoszone w ramach wspólnego życia i nie były ustalone jako zwrotne,
• ewentualne roszczenia powinien sprecyzować co do podstawy, kwoty i dowodów.

Najbezpieczniej unikać uznawania długu, obietnic zapłaty i podpisywania jakichkolwiek oświadczeń bez analizy. Uznanie roszczenia może mieć skutki prawne, w tym wpływ na bieg przedawnienia.

Przykłady

Poniżej dwa typowe warianty, które pokazują, kiedy żądanie zwrotu pieniędzy po konkubinacie może być słabe, a kiedy może wymagać poważniejszej obrony.

FAQ

Czy były konkubent może żądać połowy majątku po rozstaniu?

Nie, nie na takiej zasadzie jak małżonek. W konkubinacie nie powstaje wspólność ustawowa z art. 31 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, więc trzeba wykazać inne podstawy roszczenia.

Czy pieniądze ze sprzedaży działki należą się obu partnerom?

Tylko wtedy, gdy działka była wspólna albo drugi partner wykaże konkretny udział finansowy dający podstawę do rozliczenia. Jeżeli nieruchomość należała wyłącznie do jednej osoby, sama relacja partnerska nie tworzy udziału w cenie sprzedaży.

Czy można żądać zwrotu za wspólne wakacje i codzienne wydatki?

Zwykle nie. Takie wydatki są zazwyczaj traktowane jako koszty wspólnego życia, chyba że strony wyraźnie ustaliły obowiązek zwrotu.

Kto musi udowodnić roszczenie?

Osoba, która żąda pieniędzy. Wynika to z art. 6 Kodeksu cywilnego.

Czy warto odpowiadać na groźby byłego partnera?

Tak, ale spokojnie i rzeczowo. Najlepiej nie przyznawać długu, nie obiecywać zapłaty i zachować wszystkie dokumenty dotyczące własności oraz finansowania wydatków.

Źródła

• art. 31 § 1 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy
• art. 6, art. 118, art. 140, art. 405, art. 720 § 1, art. 888 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny
• uchwała Sądu Najwyższego z 30 stycznia 1970 r., III CZP 62/69