Studium nauczycielskie a emerytura i przeliczenie świadczenia

Czy studium nauczycielskie wlicza się do emerytury?

Zasadą jest, że okres nauki w studium nauczycielskim nie jest samodzielnym okresem nieskładkowym zaliczanym przez ZUS do emerytury. Ustawa o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych wymienia jako okres nieskładkowy okres nauki w szkole wyższej na jednym kierunku, pod warunkiem ukończenia tej nauki, w wymiarze określonym w programie studiów. Studium nauczycielskie było natomiast zakładem kształcenia nauczycieli, a nie szkołą wyższą.

Nie zmienia tego fakt, że potocznie mówiono o „studiowaniu” w studium albo że ukończenie studium dawało kwalifikacje do pracy nauczycielskiej. Kwalifikacje zawodowe i zaliczenie okresu do stażu emerytalno-rentowego to dwie różne kwestie. Dla ZUS decyduje podstawa ustawowa i dokumenty potwierdzające dany okres.

W praktyce oznacza to, że osoba, która ukończyła wyłącznie dwuletnie studium nauczycielskie i następnie pracowała jako nauczyciel, co do zasady nie doliczy tych dwóch lat jako okresu nauki w szkole wyższej. Może natomiast wykazywać wszystkie okresy zatrudnienia i inne okresy składkowe oraz nieskładkowe, które wynikają z ustawy.

Kiedy nauka w studium może zostać uwzględniona?

Wyjątek dotyczy sytuacji, w której studium nauczycielskie zostało formalnie zaliczone przez szkołę wyższą na poczet ukończonych studiów wyższych, np. studiów zawodowych, uzupełniających albo magisterskich. Wtedy ZUS nie zalicza samego studium jako odrębnej szkoły wyższej, lecz może potraktować ten okres jako element ukończonej nauki w szkole wyższej.

Nie wystarczy jednak samo porównanie z inną osobą, której ZUS zaliczył podobny okres. Decydują dokumenty. Jeśli koleżanka po studium ukończyła studia uzupełniające, a uczelnia zaliczyła jej wcześniejszą naukę na poczet tych studiów, jej sytuacja mogła być prawnie inna niż sytuacja osoby, która ukończyła pełne studia magisterskie bez formalnego zaliczenia okresu studium.

Najważniejszym dowodem jest dyplom ukończenia studiów wyższych, a w spornych przypadkach także zaświadczenie uczelni wskazujące: ukończenie studium nauczycielskiego, programowy czas trwania studiów wyższych, podstawę zaliczenia wcześniejszej nauki oraz informację, czy okres studium został zaliczony na poczet tych studiów. W sprawach nauczycielskich warto także sprawdzić, czy problem dotyczy samej emerytury z FUS, kapitału początkowego, czy szczególnych uprawnień nauczycielskich, bo każda z tych kwestii może wymagać innego zestawu dokumentów. Zobacz również omówienie dotyczące ponownego przeliczenia wcześniejszej emerytury nauczycielskiej.

Jakie dokumenty warto złożyć do ZUS?

Jeżeli chcesz wykazać okres nauki albo domagać się przeliczenia świadczenia, nie ograniczaj się do ogólnego pisma. Do wniosku warto dołączyć dokumenty, które pozwolą ZUS-owi jednoznacznie ustalić charakter okresu i jego wpływ na świadczenie.

• dyplom ukończenia studiów wyższych, jeżeli takie studia zostały ukończone;
• zaświadczenie uczelni o zaliczeniu studium nauczycielskiego na poczet studiów wyższych, jeżeli taka sytuacja miała miejsce;
• świadectwo ukończenia studium nauczycielskiego, jako dokument pomocniczy;
• świadectwa pracy, zaświadczenia płatników składek i dokumenty potwierdzające okresy ubezpieczenia;
• zaświadczenia o zatrudnieniu i wynagrodzeniu, w tym druk ERP-7, jeżeli potrzebne jest ponowne ustalenie podstawy wymiaru świadczenia.

Jeśli zakład pracy został zlikwidowany, dokumentacji trzeba szukać w archiwum lub u następcy prawnego pracodawcy. W tym zakresie przydatne może być omówienie, jak uzyskać druk ERP-7 po zlikwidowanym zakładzie pracy.

Przeliczenie emerytury po pracy na umowie-zleceniu

Praca po przyznaniu emerytury może podwyższyć świadczenie, ale nie każda aktywność zarobkowa wywoła taki skutek. Kluczowe jest to, czy z danego tytułu dana osoba podlegała ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym oraz czy składki zostały zapisane na jej koncie. Dotyczy to także umowy-zlecenia, jeżeli w konkretnej sytuacji była ona objęta składkami emerytalno-rentowymi.

Aktualnie nie należy opierać wniosku na dawnym art. 110 ustawy emerytalnej, ponieważ od 1 stycznia 2022 r. przepisy o przeliczaniu emerytur obliczonych według starych zasad zostały zmienione, a art. 110 i 110a uchylono. ZUS może natomiast przeliczyć świadczenie, gdy po jego przyznaniu emeryt pracował lub opłacał składki albo gdy przedstawi nowe dokumenty dotyczące okresów ubezpieczenia lub zarobków.

Przy emeryturach ustalonych według starych zasad ZUS może doliczyć nieuwzględnione wcześniej okresy składkowe. Jeżeli emeryt pracował po przyznaniu świadczenia i podlegał ubezpieczeniom emerytalno-rentowym, wniosek o doliczenie okresu ubezpieczenia można złożyć po zakończeniu kwartału kalendarzowego, co do zasady nie częściej niż raz w roku. Przy przeliczaniu podstawy wymiaru konieczne jest wykazanie zarobków, które mogą wpłynąć na wysokość świadczenia.

Przy emeryturach obliczonych według nowych zasad ZUS przelicza świadczenie przez doliczenie składek zapisanych na koncie po przyznaniu emerytury i podzielenie ich przez średnie dalsze trwanie życia właściwe na dzień złożenia wniosku. Jeżeli emeryt nadal pracuje, wniosek składa się po upływie roku kalendarzowego. Jeżeli zatrudnienie lub umowa-zlecenie zakończyły się wcześniej, wniosek można złożyć bezpośrednio po ustaniu tego tytułu. Więcej o wpływie pracy emeryta na składki znajdziesz w materiale: emeryt a składki ZUS.

Wniosek składa się na formularzu ERPO. Jeżeli po przeliczeniu świadczenie okazałoby się niższe, ZUS nadal powinien wypłacać świadczenie w dotychczasowej wysokości. W praktyce warto więc złożyć wniosek wtedy, gdy istnieją realne nowe składki, nowe dokumenty płacowe albo niewykazane wcześniej okresy składkowe.

Co zrobić, gdy ZUS odmówi zaliczenia okresu?

Odmowa ZUS powinna mieć formę decyzji. Od takiej decyzji można złożyć odwołanie do sądu pracy i ubezpieczeń społecznych za pośrednictwem jednostki ZUS, która wydała decyzję. Termin wynosi zasadniczo miesiąc od doręczenia decyzji. W odwołaniu trzeba wskazać, z czym się nie zgadzasz, czego żądasz i jakie dowody potwierdzają Twoje stanowisko.

Odwołanie ma sens przede wszystkim wtedy, gdy możesz przedstawić dokumenty, których ZUS nie uwzględnił, albo gdy organ błędnie ocenił charakter przedstawionych dokumentów. Jeśli jedyną podstawą jest samo świadectwo ukończenia studium nauczycielskiego, bez formalnego zaliczenia tego okresu na poczet studiów wyższych, szanse na zmianę decyzji są niewielkie.

Warto też odróżnić dwa żądania: zaliczenie okresu nauki w studium oraz przeliczenie emerytury po późniejszej pracy. ZUS może odmówić doliczenia studium, ale jednocześnie istnieć może możliwość przeliczenia świadczenia z tytułu składek odprowadzonych po przyznaniu emerytury.

FAQ

Czy każde studium nauczycielskie wlicza się do stażu emerytalnego?

Nie. Studium nauczycielskie co do zasady nie jest traktowane jak szkoła wyższa, dlatego samo świadectwo jego ukończenia zwykle nie daje podstawy do zaliczenia okresu nauki jako okresu nieskładkowego.

Czy dyplom magistra po studium nauczycielskim wystarczy?

Sam dyplom może nie wystarczyć, jeżeli nie wynika z niego, że okres studium został zaliczony na poczet ukończonych studiów wyższych. W razie sporu warto uzyskać dodatkowe zaświadczenie uczelni z jednoznaczną informacją o zaliczeniu tego okresu.

Czy praca na umowie-zleceniu po przejściu na emeryturę podwyższy świadczenie?

Może podwyższyć świadczenie, jeżeli od umowy-zlecenia były należne składki emerytalne i rentowe oraz zostały zapisane na koncie ubezpieczonego. Sam fakt wykonywania zlecenia nie wystarczy, jeśli nie było ono tytułem do takich składek.

Kiedy złożyć wniosek o przeliczenie emerytury?

To zależy od rodzaju emerytury i sytuacji zawodowej. Przy emeryturze obliczonej według nowych zasad wniosek można złożyć po upływie roku kalendarzowego, jeśli praca trwa nadal, albo bezpośrednio po zakończeniu zatrudnienia lub zlecenia. Przy świadczeniach ustalonych według starych zasad wniosek o doliczenie okresów składkowych składa się po zakończeniu kwartału kalendarzowego, zasadniczo nie częściej niż raz w roku.

Czy warto odwołać się od decyzji ZUS?

Warto, jeżeli masz dokumenty, które ZUS pominął albo błędnie ocenił. Jeżeli nie ma zaświadczenia uczelni o zaliczeniu studium na poczet studiów wyższych, odwołanie wyłącznie na podstawie ukończenia studium będzie zwykle trudne.

Czy ZUS może obniżyć emeryturę po niekorzystnym przeliczeniu?

Co do zasady, jeżeli po przeliczeniu okazałoby się, że świadczenie byłoby niższe, ZUS nadal wypłaca emeryturę w dotychczasowej wysokości. Nie oznacza to jednak, że każdy wniosek przyniesie podwyżkę.

Źródła

• Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, w szczególności art. 7 ust. 9 oraz przepisy o ponownym ustaleniu wysokości świadczenia: tekst ustawy na gov.pl.
• Ustawa z dnia 26 stycznia 1982 r. – Karta Nauczyciela: Internetowy System Aktów Prawnych.
• Informacja ZUS „Przeliczanie emerytur i rent”: zasady przeliczania świadczeń.
• Kodeks postępowania cywilnego – przepisy o odwołaniu od decyzji organu rentowego: Internetowy System Aktów Prawnych.