Obowiązek alimentacyjny wobec dziadka, kolejność i odpowiedzialność krewnych

Jaka jest kolejność obowiązku alimentacyjnego według przepisów?

Podstawowe znaczenie ma art. 129 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Przepis ten wprowadza ścisłą kolejność osób zobowiązanych do alimentacji:

„§ 1. Obowiązek alimentacyjny obciąża zstępnych przed wstępnymi, a wstępnych przed rodzeństwem; jeżeli jest kilku zstępnych lub wstępnych – obciąża bliższych stopniem przed dalszymi.

§ 2. Krewnych w tym samym stopniu obciąża obowiązek alimentacyjny w częściach odpowiadających ich możliwościom zarobkowym i majątkowym.”

Oznacza to, że osoba potrzebująca nie może dowolnie wybrać krewnego, od którego będzie żądać alimentów, np. kierując się tym, kto mieszka w Polsce lub ma lepszą sytuację finansową. Zawsze decyduje ustawowa kolejność.

W przypadku dziadka w pierwszej kolejności zobowiązane są jego dzieci.

Kiedy dalsi krewni, w tym wnuk, mogą zostać zobowiązani do alimentów?

Obowiązek dalszych krewnych ma charakter subsydiarny. Zgodnie z art. 132 k.r.o. aktualizuje się on dopiero wtedy, gdy:

• nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności,

• osoba ta nie jest w stanie wykonać obowiązku,

• uzyskanie świadczeń od niej jest niemożliwe lub nadmiernie utrudnione.

Samo to, że dzieci dziadka mieszkają za granicą lub nie utrzymują kontaktu, nie oznacza automatycznie przejścia obowiązku na wnuka. Każdorazowo wymaga to oceny konkretnej sytuacji.

Dodatkowo, alimentów na rzecz osoby dorosłej można dochodzić tylko wtedy, gdy znajduje się ona w stanie niedostatku, czyli nie jest w stanie samodzielnie zaspokoić swoich usprawiedliwionych potrzeb.

Kogo obejmuje obowiązek alimentacyjny w linii prostej i bocznej?

W linii prostej obowiązek alimentacyjny może obciążać krewnych bez ograniczenia stopnia, ale zawsze z zachowaniem kolejności. Najpierw są to dzieci osoby wymagającej pomocy, a dopiero później np. wnuki.

W linii bocznej obowiązek alimentacyjny dotyczy wyłącznie rodzeństwa. Dalsi krewni, tacy jak kuzyni, nie ponoszą odpowiedzialności alimentacyjnej.

Jak wygląda odpowiedzialność osób w tym samym stopniu pokrewieństwa?

Jeżeli kilka osób jest zobowiązanych w tym samym stopniu (np. kilkoro dzieci dziadka), ich odpowiedzialność nie jest solidarna. Każda osoba odpowiada tylko w zakresie odpowiadającym jej możliwościom majątkowym i zarobkowym.

Sąd każdorazowo ocenia sytuację indywidualnie. Może ustalić różny zakres obowiązku dla poszczególnych osób, a nawet oddalić powództwo wobec krewnego, który obiektywnie nie jest w stanie ponosić kosztów.

Czy szpital może umieścić dziadka w domu pomocy społecznej i kto ponosi koszty?

Jeżeli dziadek nie zostanie odebrany ze szpitala, placówka zawiadomi sąd rodzinny. To sąd, przy udziale ośrodka pomocy społecznej, podejmuje dalsze decyzje dotyczące opieki. Szpital nie obciąża samodzielnie żadnej osoby kosztami.

W przypadku umieszczenia w domu pomocy społecznej odpłatność ustalana jest na podstawie art. 61 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej. Obowiązek ponoszenia opłat spoczywa kolejno na:

1. mieszkańcu domu,

2. małżonku oraz zstępnych przed wstępnymi,

3. gminie, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej.

Jeżeli mieszkaniec domu pokrywa pełne koszty pobytu, pozostałe osoby nie ponoszą opłat.

Czy wnuk w opisanej sytuacji ponosi odpowiedzialność?

W opisanym stanie faktycznym szpital nie może przerzucić kosztów pobytu dziadka na wnuka. Obowiązek alimentacyjny oraz ewentualna odpłatność za pobyt w domu pomocy społecznej w pierwszej kolejności obciążają dzieci dziadka.

Dopiero gdy okaże się, że dochodzenie świadczeń od nich jest niemożliwe lub nadmiernie utrudnione, można rozważać odpowiedzialność wnuka – i to wyłącznie po analizie sytuacji przez sąd.

Podsumowanie

• Obowiązek alimentacyjny wobec dziadka w pierwszej kolejności obciąża jego dzieci.

• Wnuk nie jest automatycznie zobowiązany ani do osobistej opieki, ani do ponoszenia kosztów.

• Obowiązek wnuka ma charakter wyjątkowy i subsydiarny.

• Sam brak kontaktu z dziećmi dziadka nie wystarcza do przeniesienia obowiązku.

• Decyzje dotyczące opieki i kosztów podejmowane są z udziałem sądu i pomocy społecznej.

Jeżeli chcesz ocenić swoją indywidualną sytuację i ryzyka prawne, możesz zadać pytanie prawnikowi i uzyskać analizę dostosowaną do konkretnych okoliczności.

Przykłady

Przykład 1
Osoba starsza trafia do szpitala, a jej dzieci mieszkają za granicą i nie odbierają korespondencji. Szpital zawiadamia sąd rodzinny, który decyduje o dalszym miejscu pobytu i ewentualnym skierowaniu do domu pomocy społecznej.

Przykład 2
Dorosłe dzieci osoby wymagającej opieki mają niskie dochody i same znajdują się w trudnej sytuacji życiowej. Sąd może ustalić, że nie są one w stanie ponosić pełnych kosztów pobytu w DPS, a brakująca część obciąży gminę.

Przykład 3
Wnuk zostaje pozwany o alimenty na rzecz dziadka. W toku postępowania sąd ustala, że żyjące dzieci dziadka mają możliwość finansową, dlatego powództwo wobec wnuka zostaje oddalone.

Oferta porad prawnych

Świadczymy porady prawne w sprawach rodzinnych, alimentacyjnych i dotyczących opieki nad osobami starszymi. Pomagamy w analizie sytuacji prawnej oraz w wyborze najbezpieczniejszych rozwiązań zgodnych z obowiązującymi przepisami.