Obowiązek alimentacyjny wobec dziadka, kolejność i odpowiedzialność krewnych

Jaka jest kolejność obowiązku alimentacyjnego według przepisów?

Podstawowe znaczenie ma art. 129 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Przepis ten wprowadza ścisłą kolejność osób zobowiązanych do alimentacji:

„§ 1. Obowiązek alimentacyjny obciąża zstępnych przed wstępnymi, a wstępnych przed rodzeństwem; jeżeli jest kilku zstępnych lub wstępnych – obciąża bliższych stopniem przed dalszymi.

§ 2. Krewnych w tym samym stopniu obciąża obowiązek alimentacyjny w częściach odpowiadających ich możliwościom zarobkowym i majątkowym.”

Oznacza to, że osoba potrzebująca nie może dowolnie wybrać krewnego, od którego będzie żądać alimentów, np. kierując się tym, kto mieszka w Polsce lub ma lepszą sytuację finansową. Zawsze decyduje ustawowa kolejność.

W przypadku dziadka w pierwszej kolejności zobowiązane są jego dzieci.

Kiedy dalsi krewni, w tym wnuk, mogą zostać zobowiązani do alimentów?

Obowiązek dalszych krewnych ma charakter subsydiarny. Zgodnie z art. 132 k.r.o. aktualizuje się on dopiero wtedy, gdy:

• nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności,

• osoba ta nie jest w stanie wykonać obowiązku,

• uzyskanie świadczeń od niej jest niemożliwe lub nadmiernie utrudnione.

Samo to, że dzieci dziadka mieszkają za granicą lub nie utrzymują kontaktu, nie oznacza automatycznie przejścia obowiązku na wnuka. Każdorazowo wymaga to oceny konkretnej sytuacji.

Dodatkowo, alimentów na rzecz osoby dorosłej można dochodzić tylko wtedy, gdy znajduje się ona w stanie niedostatku, czyli nie jest w stanie samodzielnie zaspokoić swoich usprawiedliwionych potrzeb.

Kogo obejmuje obowiązek alimentacyjny w linii prostej i bocznej?

W linii prostej obowiązek alimentacyjny może obciążać krewnych bez ograniczenia stopnia, ale zawsze z zachowaniem kolejności. Najpierw są to dzieci osoby wymagającej pomocy, a dopiero później np. wnuki.

W linii bocznej obowiązek alimentacyjny dotyczy wyłącznie rodzeństwa. Dalsi krewni, tacy jak kuzyni, nie ponoszą odpowiedzialności alimentacyjnej.

Jak wygląda odpowiedzialność osób w tym samym stopniu pokrewieństwa?

Jeżeli kilka osób jest zobowiązanych w tym samym stopniu (np. kilkoro dzieci dziadka), ich odpowiedzialność nie jest solidarna. Każda osoba odpowiada tylko w zakresie odpowiadającym jej możliwościom majątkowym i zarobkowym.

Sąd każdorazowo ocenia sytuację indywidualnie. Może ustalić różny zakres obowiązku dla poszczególnych osób, a nawet oddalić powództwo wobec krewnego, który obiektywnie nie jest w stanie ponosić kosztów.

Czy szpital może umieścić dziadka w domu pomocy społecznej i kto ponosi koszty?

Jeżeli dziadek nie zostanie odebrany ze szpitala, placówka zawiadomi sąd rodzinny. To sąd, przy udziale ośrodka pomocy społecznej, podejmuje dalsze decyzje dotyczące opieki. Szpital nie obciąża samodzielnie żadnej osoby kosztami.

W przypadku umieszczenia w domu pomocy społecznej odpłatność ustalana jest na podstawie art. 61 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej. Obowiązek ponoszenia opłat spoczywa kolejno na:

1. mieszkańcu domu,

2. małżonku oraz zstępnych przed wstępnymi,

3. gminie, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej.

Jeżeli mieszkaniec domu pokrywa pełne koszty pobytu, pozostałe osoby nie ponoszą opłat.

Czy wnuk w opisanej sytuacji ponosi odpowiedzialność?

W opisanym stanie faktycznym szpital nie może przerzucić kosztów pobytu dziadka na wnuka. Obowiązek alimentacyjny oraz ewentualna odpłatność za pobyt w domu pomocy społecznej w pierwszej kolejności obciążają dzieci dziadka.

Dopiero gdy okaże się, że dochodzenie świadczeń od nich jest niemożliwe lub nadmiernie utrudnione, można rozważać odpowiedzialność wnuka – i to wyłącznie po analizie sytuacji przez sąd.