Czy po latach od ślubu z obywatelem polskim można zmienić nazwisko i jak uniknąć problemów urzędowych?

Kogo obejmuje ustawa o zmianie imienia i nazwiska?

Podstawą prawną jest ustawa z 17 października 2008 r. o zmianie imienia i nazwiska. Zgodnie z art. 2 tej ustawy stosuje się ją do:

• obywateli polskich,

• cudzoziemców nieposiadających żadnego obywatelstwa, jeżeli mają miejsce zamieszkania w Polsce,

• cudzoziemców, którzy uzyskali w Polsce status uchodźcy (z pewnymi wyjątkami).

W praktyce oznacza to, że polska procedura administracyjna zmiany nazwiska jest co do zasady przeznaczona dla obywateli polskich. Cudzoziemcy mogą z niej skorzystać tylko w ściśle określonych przypadkach.

Jakie powody uznaje się za „ważne” przy zmianie nazwiska?

Zgodnie z art. 4 ustawy zmiana imienia lub nazwiska jest dopuszczalna wyłącznie z ważnych powodów. Ustawa wskazuje przykładowo, że mogą to być sytuacje, gdy chodzi o:

• nazwisko ośmieszające lub naruszające godność,

• nazwisko faktycznie używane,

• nazwisko bezprawnie zmienione,

• nazwisko zgodne z prawem państwa, którego obywatelstwo się posiada.

Lista ta ma charakter otwarty. Oznacza to, że urząd może wziąć pod uwagę także inne racjonalne i życiowe okoliczności, takie jak trudności administracyjne czy potrzeba ujednolicenia nazwiska w rodzinie.

Co z osobą, która nie ma obywatelstwa polskiego?

Jeżeli dana osoba nie posiada obywatelstwa polskiego ani statusu uchodźcy, polskie organy co do zasady nie przeprowadzają zmiany nazwiska na podstawie tej ustawy. W takiej sytuacji właściwą drogą jest zmiana nazwiska w państwie swojego obywatelstwa, np. przed tamtejszym urzędem stanu cywilnego lub za pośrednictwem konsulatu. Po uzyskaniu nowego dokumentu tożsamości możliwa jest aktualizacja danych w polskich rejestrach i dokumentach.

Czy posiadanie podwójnego obywatelstwa pozwala zmienić nazwisko w Polsce?

Tak. Jeżeli osoba posiada również obywatelstwo polskie, może złożyć wniosek o zmianę nazwiska do kierownika urzędu stanu cywilnego. Organ bada wtedy, czy istnieją „ważne powody” w rozumieniu ustawy. W praktyce za takie powody często uznaje się:

• potrzebę ujednolicenia nazwisk w rodzinie,

• dobro dziecka,

• realne i powtarzające się trudności urzędowe wynikające z różnych nazwisk małżonków lub rodziców i dziecka.

Nie obowiązuje żaden termin, po którego upływie zmiana nazwiska po ślubie byłaby niedopuszczalna – nawet jeśli od zawarcia małżeństwa minęło wiele lat.