Zmiana nazwiska po latach od ślubu z obywatelem polskim – co można zrobić?

Czy po latach od ślubu można przyjąć nazwisko męża lub żony?

Tak, sam upływ czasu od zawarcia małżeństwa nie zamyka drogi do zmiany nazwiska. Trzeba jednak odróżnić dwie sytuacje:

• wybór nazwiska przy zawarciu małżeństwa – składany przed kierownikiem USC na podstawie art. 25 § 1 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy,

• późniejszą zmianę nazwiska – dokonywaną już nie w ramach samego ślubu, lecz w odrębnej procedurze administracyjnej na podstawie ustawy z dnia 17 października 2008 r. o zmianie imienia i nazwiska.

Jeżeli więc przy ślubie nie złożono oświadczenia o przyjęciu nazwiska współmałżonka, po latach można próbować zmienić nazwisko, ale trzeba przejść odpowiednią procedurę przewidzianą dla swojej sytuacji prawnej.

Kiedy można skorzystać z polskiej ustawy o zmianie imienia i nazwiska?

Zakres tej ustawy określa art. 2 ustawy z dnia 17 października 2008 r. o zmianie imienia i nazwiska. Zgodnie z tym przepisem ustawę stosuje się do:

• obywateli polskich,

• cudzoziemców niemających żadnego obywatelstwa, jeżeli mają miejsce zamieszkania w Polsce,

• cudzoziemców, którzy uzyskali w Rzeczypospolitej Polskiej status uchodźcy, z wyłączeniem zmiany imienia lub nazwiska uzyskanego bezprawnie.

To oznacza, że zwykła polska procedura zmiany nazwiska nie obejmuje automatycznie każdego cudzoziemca mieszkającego w Polsce. Jeżeli ktoś ma wyłącznie obywatelstwo ukraińskie albo inne obce obywatelstwo i nie ma obywatelstwa polskiego, to co do zasady nie skorzysta z tej ustawy tylko dlatego, że mieszka w Polsce lub pozostaje w małżeństwie z obywatelem polskim.

Jakie są ważne powody zmiany nazwiska?

Zgodnie z art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 17 października 2008 r. o zmianie imienia i nazwiska zmiany imienia lub nazwiska można dokonać wyłącznie z ważnych powodów. Art. 4 ust. 1 tej ustawy wskazuje przykładowo, że chodzi w szczególności o nazwisko:

• ośmieszające albo nielicujące z godnością człowieka,

• na imię lub nazwisko używane,

• na imię lub nazwisko, które zostało bezprawnie zmienione,

• na imię lub nazwisko noszone zgodnie z przepisami prawa państwa, którego obywatelstwo również się posiada.

Jest to katalog otwarty. W praktyce oznacza to, że organ może uwzględnić także inne okoliczności życiowe, jeśli są konkretne i rzeczywiście uzasadniają zmianę. Przy nazwisku po małżonku znaczenie mogą mieć zwłaszcza:

• wieloletnie faktyczne funkcjonowanie rodziny pod jednym nazwiskiem,

• potrzeba ujednolicenia nazwisk rodziców i dzieci,

• powtarzające się trudności przy załatwianiu spraw urzędowych, szkolnych, medycznych albo granicznych,

• używanie nazwiska małżonka w życiu społecznym lub zawodowym.

Jeżeli chcesz porównać tę procedurę z innymi sprawami dotyczącymi nazwisk, zobacz także: zmiana nazwiska po ślubie.

Co zrobić, jeśli masz wyłącznie obywatelstwo obce?

Jeżeli nie masz obywatelstwa polskiego, a jedynie obywatelstwo innego państwa, to możliwość zmiany nazwiska zależy przede wszystkim od prawa tego państwa. W takiej sytuacji polski kierownik USC co do zasady nie zmieni nazwiska na podstawie ustawy z dnia 17 października 2008 r. o zmianie imienia i nazwiska.

Najczęściej praktyczna kolejność wygląda tak:

1. zmiana nazwiska zgodnie z prawem państwa własnego obywatelstwa, np. przed tamtejszym organem albo za pośrednictwem konsulatu,

2. uzyskanie dokumentu potwierdzającego zmianę danych,

3. wymiana paszportu lub innego dokumentu tożsamości,

4. aktualizacja danych w polskich rejestrach i dokumentach, jeżeli jest to potrzebne.

Zakres aktualizacji w Polsce zależy od tego, jakie dokumenty i status pobytowy dana osoba posiada. W praktyce może chodzić np. o kartę pobytu, PESEL, meldunek, dane w ZUS, banku, u pracodawcy czy w placówce oświatowej dziecka.

Czy podwójne obywatelstwo pozwala zmienić nazwisko w Polsce?

Co do zasady tak. Jeżeli dana osoba ma również obywatelstwo polskie, może skorzystać z polskiej procedury administracyjnej, ponieważ art. 2 pkt 1 ustawy z dnia 17 października 2008 r. o zmianie imienia i nazwiska obejmuje obywateli polskich.

Wtedy wniosek składa się do kierownika urzędu stanu cywilnego. Właściwość organu i tryb złożenia wniosku określają art. 11 i art. 12 ustawy z dnia 17 października 2008 r. o zmianie imienia i nazwiska. Wniosek można złożyć osobiście do wybranego kierownika USC, a obywatel polski przebywający za granicą może złożyć go również za pośrednictwem konsula.

We wniosku trzeba wskazać dane osoby, której zmiana dotyczy, proponowane nazwisko oraz uzasadnienie. Z art. 11 ust. 2 tej ustawy wynika też obowiązek złożenia oświadczenia, że w tej samej sprawie nie złożono wcześniej wniosku do innego kierownika USC albo że nie została wydana decyzja odmowna, chyba że wskazuje się taki fakt.

Jak uzasadnić wniosek o zmianę nazwiska po wielu latach?

Najlepiej unikać ogólników. Urząd ocenia konkretne okoliczności, dlatego warto opisać realne problemy, a nie samo przekonanie, że wspólne nazwisko byłoby wygodniejsze. Pomocne bywają takie argumenty jak:

• trudności przy potwierdzaniu więzi rodzinnej z dzieckiem lub małżonkiem,

• powtarzające się dodatkowe kontrole dokumentów w urzędach, szkołach, placówkach medycznych lub przy podróżach,

• długi czas oczekiwania na rozpoznanie spraw z powodu rozbieżności nazwisk,

• potrzeba zgodności nazwiska z faktycznym życiem rodzinnym i społecznym,

• używanie nazwiska małżonka na co dzień.

Jeżeli sprawa dotyczy nazwiska rodowego albo chęci powrotu do nazwiska sprzed małżeństwa, pomocny może być także materiał o nazwisku panieńskie.

Jakie dokumenty zwykle warto przygotować?

Zakres dokumentów zależy od stanu faktycznego, ale w praktyce przydają się przede wszystkim:

• dokument tożsamości,

• odpis aktu małżeństwa, jeżeli nie wynika on już z rejestru stanu cywilnego dostępnego dla organu,

• dokumenty potwierdzające obywatelstwo,

• dokumenty pokazujące problemy praktyczne, np. korespondencja urzędowa, dokumenty dzieci, rezerwacje podróży, pisma ze szkoły lub placówek medycznych, jeżeli rzeczywiście mają znaczenie,

• w sprawach z elementem zagranicznym – dokument zagraniczny potwierdzający zmianę nazwiska albo aktualne zasady prawa obcego, jeżeli zmiana ma nastąpić poza Polską.

Zgodnie z art. 7 ust. 1 ustawy z dnia 16 listopada 2006 r. o opłacie skarbowej oraz częścią I ust. 53 załącznika do tej ustawy wydanie decyzji o zmianie imienia lub nazwiska podlega opłacie skarbowej w wysokości 37 zł.

Co dzieje się po zmianie nazwiska?

Po skutecznej zmianie nazwiska trzeba zadbać o aktualizację danych w dokumentach i instytucjach. Dokładna kolejność zależy od tego, czy zmiana nastąpiła w Polsce czy najpierw za granicą, oraz jakie dokumenty dana osoba posiada.

W praktyce najczęściej aktualizuje się:

• dokument tożsamości albo paszport,

• kartę pobytu, jeżeli osoba ją posiada,

• dane meldunkowe i rejestrowe,

• dane w banku, u pracodawcy, w ZUS, NFZ, szkole lub przedszkolu dziecka.

Jeżeli małżonkowie mieszkają lub funkcjonują częściowo poza Polską, warto też sprawdzić odrębnie zasady aktualizacji dokumentów za granicą.

Kiedy urząd może odmówić?

Odmowa jest możliwa, jeżeli organ uzna, że nie wykazano ważnych powodów z art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 17 października 2008 r. o zmianie imienia i nazwiska albo że ustawa w ogóle nie ma zastosowania do danej osoby. Problem pojawia się też wtedy, gdy uzasadnienie jest zbyt ogólne lub nie odpowiada rzeczywistemu stanowi sprawy.

W przypadku decyzji odmownej stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego dotyczące odwołania od decyzji administracyjnej, w szczególności art. 127 § 1 i art. 129 § 1 oraz § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego. Co do zasady odwołanie wnosi się w terminie 14 dni od doręczenia decyzji, za pośrednictwem organu, który ją wydał.

Przykłady

Poniższe sytuacje pokazują, jak w praktyce może wyglądać ocena sprawy w zależności od obywatelstwa i sposobu uzasadnienia wniosku.

FAQ

Czy po 9 lub 10 latach od ślubu nadal można zmienić nazwisko?

Tak. Przepisy nie wprowadzają terminu, po którego upływie taka zmiana byłaby wykluczona. Znaczenie ma natomiast to, czy dana osoba może skorzystać z polskiej procedury i czy potrafi wykazać ważne powody.

Czy sam ślub z obywatelem polskim daje prawo do zmiany nazwiska w polskim USC?

Nie zawsze. Sam fakt małżeństwa z obywatelem polskim nie wystarcza. Kluczowe znaczenie ma to, czy dana osoba jest objęta art. 2 ustawy z dnia 17 października 2008 r. o zmianie imienia i nazwiska.

Czy różne nazwiska rodziców i dziecka mogą być ważnym powodem zmiany nazwiska?

Tak, mogą być istotnym argumentem, zwłaszcza gdy powodują realne trudności w codziennych sprawach. Najlepiej opisać konkretne sytuacje, a nie poprzestać na ogólnym stwierdzeniu o dyskomforcie.

Ile kosztuje wniosek o zmianę nazwiska w Polsce?

Opłata skarbowa za wydanie decyzji o zmianie imienia lub nazwiska wynosi 37 zł, zgodnie z ustawą z dnia 16 listopada 2006 r. o opłacie skarbowej i jej załącznikiem.

Czy po zmianie nazwiska trzeba wymienić wszystkie dokumenty?

Co do zasady tak, należy zaktualizować dokumenty i dane tam, gdzie nazwisko ma znaczenie prawne lub identyfikacyjne. Dokładny zakres zależy od statusu pobytowego, obywatelstwa i rodzaju posiadanych dokumentów.

Źródła

1. Ustawa z dnia 17 października 2008 r. o zmianie imienia i nazwiska – Dz.U. 2008 nr 220 poz. 1414.

2. Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy.

3. Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego.

4. Ustawa z dnia 16 listopada 2006 r. o opłacie skarbowej.