Jak usunąć nazwisko ojca i wrócić do jednego nazwiska?

Czy można usunąć nazwisko ojca?

Tak, ale nie odbywa się to automatycznie. Jeżeli syn ma 25 lat, jest pełnoletni i ma pełną zdolność do czynności prawnych, może samodzielnie złożyć wniosek o zmianę nazwiska. Podstawą jest ustawa z dnia 17 października 2008 r. o zmianie imienia i nazwiska.

Zgodnie z art. 2 pkt 2 tej ustawy zmiana nazwiska może polegać m.in. na zmianie nazwiska na inne nazwisko, zmianie pisowni albo zmianie nazwiska ze względu na formę właściwą dla rodzaju żeńskiego lub męskiego. W praktyce obejmuje to również usunięcie drugiego członu nazwiska albo powrót do nazwiska używanego wcześniej, jeżeli wnioskodawca wykaże ustawowe przesłanki.

Jeżeli chodzi o nazwisko dwuczłonowe, procedura jest taka sama jak przy innych zmianach nazwiska — najważniejsze jest odpowiednie uzasadnienie.

Jakie przepisy mają znaczenie?

Kluczowy jest art. 4 ust. 1 ustawy o zmianie imienia i nazwiska, zgodnie z którym zmiany imienia lub nazwiska można dokonać wyłącznie z ważnych powodów. Przepis podaje przykłady takich powodów, w szczególności gdy chodzi o zmianę nazwiska:

• ośmieszającego albo nielicującego z godnością człowieka,
• na nazwisko używane,
• na nazwisko, które zostało bezprawnie zmienione,
• na nazwisko noszone zgodnie z prawem państwa, którego obywatelstwo również się posiada.

Jest to katalog otwarty. Oznacza to, że także inne okoliczności mogą zostać uznane za ważny powód, ale organ musi je ocenić indywidualnie. Nie wystarczy więc samo stwierdzenie: „nie chcę nosić nazwiska ojca”. Trzeba pokazać, dlaczego dalsze noszenie tego nazwiska realnie narusza sferę osobistą, społeczną albo rodzinną wnioskodawcy.

Czy brak kontaktu z ojcem to ważny powód?

Często tak, ale nie w każdej sprawie automatycznie. W praktyce urzędy biorą pod uwagę całokształt okoliczności, np.:

• wieloletni brak kontaktu z ojcem,
• brak udziału ojca w wychowaniu,
• brak wsparcia emocjonalnego i finansowego,
• egzekucję alimentów albo uchylanie się od alimentacji,
• faktyczne wychowanie przez matkę lub jej rodzinę,
• utrwalone posługiwanie się innym nazwiskiem w życiu społecznym,
• negatywne skojarzenia związane z nazwiskiem ojca.

Jeżeli syn przez lata nie utrzymywał z ojcem żadnych relacji, nie otrzymywał wsparcia, a nazwisko ojca zostało mu dołączone mimo braku więzi rodzinnej, to może to stanowić poważny argument za zmianą nazwiska. Nadal jednak jest to postępowanie uznaniowe — kierownik USC bada konkretny stan faktyczny i ocenia, czy wskazane okoliczności rzeczywiście są „ważnym powodem” w rozumieniu art. 4 ust. 1 ustawy.

Jak uzasadnić wniosek o zmianę nazwiska?

We wniosku warto opisać fakty, a nie same emocje. Dobrze działa chronologiczne i konkretne uzasadnienie: od kiedy nie ma kontaktu z ojcem, czy płacił alimenty, czy uczestniczył w wychowaniu, kto faktycznie tworzył rodzinę, jakim nazwiskiem wnioskodawca identyfikuje się społecznie i dlaczego obecne nazwisko jest dla niego obciążające.

Można też wskazać, że wnioskodawca chce wrócić do nazwiska, z którym jest rzeczywiście związany rodzinnie i społecznie, albo usunąć drugi człon nazwiska, który został dołączony mimo braku realnej więzi z ojcem.

Gdzie złożyć wniosek i ile to kosztuje?

Zgodnie z art. 11 ust. 1 ustawy o zmianie imienia i nazwiska wniosek składa się do wybranego kierownika urzędu stanu cywilnego. Nie ma obowiązku składania go wyłącznie w USC właściwym dla miejsca urodzenia.

Z kolei art. 12 ust. 1 tej ustawy przewiduje, że decyzję w sprawie zmiany imienia lub nazwiska wydaje kierownik USC albo jego zastępca.

Opłata skarbowa za wydanie decyzji o zmianie imienia lub nazwiska wynosi 37 zł — wynika to z części I ust. 53 załącznika do ustawy z dnia 16 listopada 2006 r. o opłacie skarbowej.

Co powinien zawierać wniosek?

W praktyce wniosek powinien zawierać:

• dane wnioskodawcy,
• wskazanie, jakie nazwisko nosi obecnie i jakie nazwisko chce nosić po zmianie,
• uzasadnienie ważnych powodów,
• oświadczenie, że w tej samej sprawie nie złożył wcześniej wniosku do innego kierownika USC albo informację o wcześniejszym wniosku, jeśli był składany,
• wymagane załączniki, jeśli są potrzebne do wykazania okoliczności sprawy.

Zakres danych i oświadczeń wynika przede wszystkim z art. 11 ust. 2 ustawy o zmianie imienia i nazwiska. Jeżeli stan faktyczny jest bardziej złożony, warto dołączyć dokumenty potwierdzające opisane okoliczności, np. wyroki alimentacyjne, postanowienia sądowe, pisma komornicze, dokumenty potwierdzające faktyczne używanie innego nazwiska lub inne dowody.

Jakie nazwisko można wybrać?

Nie każdą zmianę organ zaakceptuje. Zgodnie z art. 5 ust. 1 ustawy o zmianie imienia i nazwiska zmiany nazwiska nie można dokonać na nazwisko historyczne, wsławione w dziedzinie kultury, nauki, działalności politycznej, społecznej albo wojskowej, chyba że wnioskodawca ma członków rodziny o tym nazwisku.

W opisanej sytuacji najczęściej chodzi o powrót do nazwiska matki albo pozostawienie tylko jednego członu nazwiska. Jeżeli wnioskodawca chce przyjąć nazwisko inne niż dotychczas używane w rodzinie, uzasadnienie powinno być szczególnie staranne.

Jak wygląda rozstrzygnięcie sprawy?

Sprawa kończy się decyzją administracyjną. Jeżeli decyzja jest pozytywna, zmiana nazwiska wywołuje skutki w rejestrze stanu cywilnego i potem trzeba wymienić dokumenty oraz zaktualizować dane w różnych instytucjach.

Jeżeli decyzja jest odmowna, można wnieść odwołanie. Zasady odwołania wynikają z ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. — Kodeks postępowania administracyjnego, w szczególności z art. 127 § 1 i art. 129 § 1 i 2 K.p.a. Odwołanie wnosi się w terminie 14 dni od doręczenia decyzji, za pośrednictwem organu, który ją wydał.

W razie utrzymania odmowy można następnie rozważyć skargę do wojewódzkiego sądu administracyjnego, ale zasadność takiego kroku zależy od treści decyzji i uzasadnienia organu.

Co to oznacza w opisanej sprawie?

Jeżeli syn ma 25 lat, może samodzielnie wystąpić do kierownika USC o usunięcie nazwiska ojca albo o pozostawienie wyłącznie nazwiska matki. Najważniejsze będzie wykazanie, że istnieją ważne powody w rozumieniu art. 4 ust. 1 ustawy o zmianie imienia i nazwiska, a więc nie tylko osobista niechęć, lecz rzeczywisty i trwały brak więzi rodzinnej, brak udziału ojca w jego życiu oraz uzasadniona potrzeba identyfikowania się innym nazwiskiem.

Jeśli przez długi czas używał nazwiska matki, warto to wyraźnie podkreślić. Podobnie jak okoliczność, że ojciec nie utrzymywał kontaktu, nie pomagał, nie płacił alimentów albo robił to dopiero przymusowo. Takie elementy mogą być ocenione jako istotne powody uzasadniające zmianę.

FAQ

Czy pełnoletni potrzebuje zgody ojca na usunięcie jego nazwiska?

Nie. Pełnoletnia osoba składa wniosek samodzielnie. Postępowanie toczy się na podstawie ustawy o zmianie imienia i nazwiska, a nie na podstawie zgody rodzica.

Czy sam brak kontaktu z ojcem wystarczy?

Może wystarczyć, ale nie zawsze. Organ ocenia, czy brak kontaktu jest trwały, rzeczywisty i czy łączy się z innymi istotnymi okolicznościami, np. brakiem wychowania, wsparcia lub identyfikacji rodzinnej.

Ile kosztuje zmiana nazwiska?

Opłata skarbowa za wydanie decyzji wynosi 37 zł.

Ile trwa rozpoznanie wniosku?

To zależy od sprawy i urzędu. Zastosowanie mają ogólne terminy z Kodeksu postępowania administracyjnego, ale przy konieczności uzupełniania materiału dowodowego postępowanie może trwać dłużej.

Czy po zmianie nazwiska trzeba wymienić dokumenty?

Tak. Po pozytywnej decyzji trzeba zaktualizować m.in. dowód osobisty, paszport, prawo jazdy, dane bankowe, dokumenty pracownicze i inne rejestry, w których figuruje dotychczasowe nazwisko.

Źródła

1. Ustawa z dnia 17 października 2008 r. o zmianie imienia i nazwiska — ISAP.

2. Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. — Kodeks postępowania administracyjnego — ISAP.

3. Ustawa z dnia 16 listopada 2006 r. o opłacie skarbowej — ISAP.