Dorabianie do świadczenia pielęgnacyjnego na starych zasadach

Odpowiedź na pytanie

W opisanej sytuacji – skoro świadczenie pielęgnacyjne zostało Pani przyznane jeszcze na zasadach obowiązujących do 31 grudnia 2023 r. – należy przyjąć, że obowiązują Panią tzw. stare zasady. Oznacza to, że warunkiem prawa do świadczenia jest rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej albo niepodejmowanie takiej pracy.

W praktyce oznacza to, że nie może Pani legalnie dorabiać ani w domu, ani poza domem, jeżeli miałaby to być działalność kwalifikowana jako zatrudnienie lub inna praca zarobkowa. Nie istnieje przy tym ustawowy limit kwotowy, do którego można dorobić bez utraty świadczenia – istotny jest sam fakt podjęcia pracy.

Dlaczego nadal stosuje się stare zasady?

Zgodnie z art. 63 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym, w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne, do których prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 r., stosuje się przepisy dotychczasowe. Dotyczy to także osób, którym świadczenie zostało przyznane na starych zasadach i które zachowują je dalej na zasadach obowiązujących do 31 grudnia 2023 r.

Jeżeli więc świadczenie zostało Pani przyznane w 2023 r. i jest kontynuowane jako uprawnienie nabyte, to nie przechodzi Pani automatycznie na nowe reguły obowiązujące od 1 stycznia 2024 r.

Zobacz również:

świadczenie pielęgnacyjne a inwestowanie w kryptowaluty

Skąd wynika zakaz dorabiania?

W stanie prawnym obowiązującym do 31 grudnia 2023 r. świadczenie pielęgnacyjne przysługiwało osobom, które nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia albo innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki. Podstawę stanowił art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu dotychczasowym, zachowanym do dalszego stosowania przez art. 63 ustawy o świadczeniu wspierającym.

Pojęcie „zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej” należy rozumieć szeroko – obejmuje ono nie tylko umowę o pracę, ale również typowe formy aktywności zarobkowej, np. umowę-zlecenie, umowę agencyjną, prowadzenie działalności gospodarczej czy inną pracę wykonywaną w celu osiągnięcia dochodu. Dlatego dorabianie „z domu” nie zmienia oceny prawnej, jeśli faktycznie jest to praca zarobkowa.

Czy istnieje jakikolwiek limit dochodu?

Nie. W przypadku świadczenia pielęgnacyjnego na starych zasadach przepisy nie przewidują kwoty, do której można bezpiecznie dorabiać. To nie jest świadczenie, przy którym obowiązuje próg przychodu analogiczny do niektórych świadczeń z ZUS.

Dlatego odpowiedź na pytanie „jakiej kwoty nie mogę przekroczyć?” brzmi: żadnej, jeżeli źródłem ma być zatrudnienie lub inna praca zarobkowa. Ryzyko pojawia się już z chwilą podjęcia takiej aktywności, nawet przy niewielkich zarobkach.

Jakie mogą być skutki podjęcia pracy?

Jeżeli organ ustali, że opiekun pobierający świadczenie pielęgnacyjne na starych zasadach podjął zatrudnienie lub inną pracę zarobkową, może wydać decyzję o utracie prawa do świadczenia, a wypłacone kwoty mogą zostać uznane za nienależnie pobrane.

Podstawą do żądania zwrotu jest art. 30 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, który reguluje zasady zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych wraz z odsetkami w przypadkach przewidzianych ustawą. To, czy zwrot będzie dochodzony za cały okres, zależy od konkretnego stanu faktycznego, treści decyzji i tego, od kiedy organ uzna, że warunki świadczenia przestały być spełniane.

Co z nowymi zasadami od 2024 r.?

Od 1 stycznia 2024 r. zmieniły się zasady przyznawania świadczenia pielęgnacyjnego. Nowe świadczenie jest co do zasady związane z opieką nad osobą do ukończenia 18. roku życia, a opiekunowie objęci nowym systemem nie są już objęci dawnym zakazem aktywności zawodowej w takim zakresie jak wcześniej.

To jednak nie oznacza, że osoba zachowująca świadczenie na prawach nabytych automatycznie może dorabiać. U Pani nadal decydują przepisy dotychczasowe stosowane na podstawie art. 63 ustawy o świadczeniu wspierającym.

Zobacz również:

obowiązek opieki nad rodzicami a pomoc rodzeństwa

Świadczenie wspierające dla osoby wymagającej opieki

Alternatywą, którą warto przeanalizować, jest świadczenie wspierające dla osoby z niepełnosprawnością. Reguluje je ustawa z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym. Świadczenie to przysługuje bezpośrednio osobie z niepełnosprawnością, a nie opiekunowi.

Aby je uzyskać, osoba wymagająca opieki musi najpierw otrzymać decyzję ustalającą poziom potrzeby wsparcia. Decyzję tę wydaje wojewódzki zespół do spraw orzekania o niepełnosprawności. Następnie można złożyć wniosek do ZUS o przyznanie świadczenia wspierającego.

Trzeba jednak pamiętać o bardzo ważnej konsekwencji: zgodnie z art. 63 ust. 6 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym świadczenie pielęgnacyjne na starych zasadach nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki ma przyznane prawo do świadczenia wspierającego. Z kolei art. 63 ust. 9–11 tej ustawy przewiduje wstrzymanie wypłaty oraz zasady rozliczeń, gdy wniosek o świadczenie wspierające zostanie złożony lub gdy zostanie ono przyznane za okres pokrywający się z wypłatą świadczenia pielęgnacyjnego.

Kiedy zachowuje się stare zasady mimo nowego orzeczenia?

Jest to ważne zwłaszcza przy opiece długoterminowej. Zgodnie z art. 63 ust. 3 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym, osoba zachowuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego na starych zasadach również wtedy, gdy osobie wymagającej opieki zostanie wydane nowe orzeczenie o stopniu niepełnosprawności albo orzeczenie o niepełnosprawności, pod warunkiem dochowania terminów:

• wniosek o nowe orzeczenie trzeba złożyć w terminie 3 miesięcy od dnia następującego po upływie ważności dotychczasowego orzeczenia,
• a następnie wniosek o ustalenie prawa do świadczenia trzeba złożyć w terminie 3 miesięcy od dnia wydania nowego orzeczenia.

Niedochowanie tych terminów może mieć wpływ na dalsze uprawnienia, dlatego warto pilnować ich bardzo dokładnie.

Tabela: stare zasady a możliwość dorabiania

FAQ

Czy mogę dorobić 200 lub 500 zł miesięcznie bez utraty świadczenia?

Nie ma takiego bezpiecznego limitu. Przy starych zasadach problemem jest samo podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a nie wysokość osiągniętego dochodu.

Czy praca wykonywana wyłącznie z domu też jest zakazana?

Tak, jeżeli ma charakter pracy zarobkowej. Miejsce wykonywania pracy nie ma tu decydującego znaczenia.

Czy świadczenie wspierające dla mamy pozwoli mi pracować?

Świadczenie wspierające jest przyznawane osobie z niepełnosprawnością, nie opiekunowi. Trzeba jednak pamiętać, że zgodnie z art. 63 ust. 6 ustawy o świadczeniu wspierającym świadczenie pielęgnacyjne opiekuna nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki ma przyznane świadczenie wspierające.

Czy organ może żądać zwrotu już wypłaconych pieniędzy?

Tak, jeżeli uzna, że świadczenie było pobierane nienależnie. Zasady zwrotu reguluje art. 30 ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Czy każde dodatkowe zajęcie będzie ocenione tak samo?

Nie zawsze. Ostateczna ocena zależy od konkretnego stanu faktycznego: rodzaju aktywności, jej odpłatności, regularności, podstawy prawnej i tego, czy organ zakwalifikuje ją jako zatrudnienie lub inną pracę zarobkową.

Źródła

1. Ustawa z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym – Dz.U. 2023 poz. 1429.

2. Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych – tekst jednolity publikowany w ISAP.