Pozytywny test ciążowy a wypowiedzenie z pracy

Ochrona pracownicy w ciąży – od czego zależy

Podstawą ochrony jest art. 177 § 1 ustawy z 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy. Przepis stanowi, że pracodawca nie może wypowiedzieć ani rozwiązać umowy o pracę w okresie ciąży oraz w okresie urlopu macierzyńskiego, chyba że zachodzą przyczyny uzasadniające rozwiązanie umowy bez wypowiedzenia z winy pracownicy i reprezentująca ją zakładowa organizacja związkowa wyraziła zgodę na rozwiązanie umowy. W tym kontekście znaczenie ma również ciąża a wypowiedzenie jednej z dwóch umów o pracę.

Najważniejsze jest to, czy w dniu wręczenia wypowiedzenia albo w dniu rozwiązania umowy pracownica była już w ciąży. Nie ma znaczenia, czy wiedziała o ciąży w tym samym dniu. O ochronie decyduje rzeczywisty stan ciąży, który później można potwierdzić dokumentacją medyczną.

Sam dodatni test ciążowy nie jest jeszcze formalnym dokumentem pracowniczym, ale może wskazywać, że ciąża już istniała. Dla skutecznego powołania się na ochronę zwykle potrzebne będzie zaświadczenie o ciąży od lekarza.

Czy wypowiedzenie wręczone w ciąży jest skuteczne

Jeżeli pracodawca wręczył wypowiedzenie w czasie, gdy pracownica była już w ciąży, wypowiedzenie narusza art. 177 § 1 Kodeksu pracy. Dotyczy to także sytuacji, gdy ani pracownica, ani pracodawca nie wiedzieli jeszcze o ciąży w dniu wypowiedzenia.

W takim przypadku pracownica może powołać się na ochronę i przekazać pracodawcy dokument medyczny potwierdzający ciążę. Jeżeli pracodawca nie cofnie skutków wypowiedzenia dobrowolnie, pracownica może wystąpić do sądu pracy z roszczeniami przewidzianymi w Kodeksie pracy, w szczególności na podstawie art. 45 § 1 Kodeksu pracy – o uznanie wypowiedzenia za bezskuteczne, a jeżeli umowa już się rozwiązała – o przywrócenie do pracy albo odszkodowanie.

Termin na wniesienie odwołania od wypowiedzenia umowy o pracę wynosi 21 dni od dnia doręczenia pisma wypowiadającego umowę – art. 264 § 1 Kodeksu pracy. Jeżeli ten termin już upłynął, trzeba odrębnie ocenić, czy są podstawy do przywrócenia terminu, co zależy od konkretnych okoliczności.

W kontekście praktycznym pomocne mogą być również materiały dotyczące ciąży w wypowiedzeniu, bo znaczenie ma nie tylko sam fakt ciąży, ale także moment poinformowania pracodawcy i treść dokumentów.

Umowa na czas określony a przedłużenie do dnia porodu

Jeżeli pracownica jest zatrudniona na podstawie umowy na czas określony albo na okres próbny przekraczający 1 miesiąc, zastosowanie może mieć art. 177 § 3 Kodeksu pracy. Zgodnie z tym przepisem umowa, która miałaby się rozwiązać po upływie 3. miesiąca ciąży, ulega przedłużeniu do dnia porodu.

To bardzo ważne rozróżnienie: ochrona przed wypowiedzeniem z art. 177 § 1 Kodeksu pracy i przedłużenie umowy do porodu z art. 177 § 3 Kodeksu pracy to nie jest to samo.

Przy ustalaniu, czy minął 3. miesiąc ciąży, nadal istotne jest orzecznictwo Sądu Najwyższego. W wyroku z 5 grudnia 2002 r., sygn. akt I PK 33/02, oraz w późniejszej praktyce przyjmuje się liczenie ciąży w miesiącach księżycowych. Z kolei w wyroku Sądu Najwyższego z 15 stycznia 2019 r., sygn. akt II PK 252/17, wskazano, że ochrona z art. 177 § 3 Kodeksu pracy przysługuje po upływie 3. miesiąca ciąży, a nie do końca trzeciego miesiąca. W praktyce chodzi więc o zakończenie 12. tygodnia ciąży.

Jeżeli chcesz porównać podobny stan faktyczny, zobacz materiał o tym, czy możliwe jest cofnięcie wypowiedzenia w razie ujawnienia ciąży już po wręczeniu pisma.

Kiedy sama informacja o ciąży wystarcza, a kiedy potrzebne jest zaświadczenie

Przepisy Kodeksu pracy nie wymagają szczególnej formy poinformowania pracodawcy o ciąży, ale w praktyce dla celów dowodowych najlepiej zrobić to pisemnie i dołączyć zaświadczenie lekarskie. Takie zaświadczenie będzie potrzebne zwłaszcza wtedy, gdy doszło już do wypowiedzenia albo powstaje spór, od kiedy ciąża trwała.

Najbezpieczniej przekazać pracodawcy krótkie pismo z informacją, że w dniu wypowiedzenia pracownica była w ciąży, oraz dołączyć zaświadczenie lekarskie określające wiek ciąży lub przewidywaną datę porodu. Na tej podstawie można wykazać, czy ciąża istniała już w chwili wypowiedzenia oraz czy w dacie końca umowy upłynął 3. miesiąc ciąży.

W praktyce zawodowej duże znaczenie ma także szybka informacja o ciąży, bo pozwala ograniczyć ryzyko sporu o daty i dokumenty.

Wyjątki od ochrony

Ochrona w ciąży nie ma charakteru bezwzględnego. Najważniejsze wyjątki wynikają wprost z art. 177 Kodeksu pracy:

• art. 177 § 2 Kodeksu pracy – brak ochrony przy umowie na okres próbny nieprzekraczający 1 miesiąca,
• art. 177 § 1 Kodeksu pracy – możliwe rozwiązanie bez wypowiedzenia z winy pracownicy, jeżeli istnieją przesłanki z art. 52 § 1 Kodeksu pracy i zakładowa organizacja związkowa wyrazi zgodę,
• art. 177 § 4 Kodeksu pracy – możliwe wypowiedzenie w razie ogłoszenia upadłości lub likwidacji pracodawcy,
• art. 177 § 3(1) Kodeksu pracy – brak przedłużenia do dnia porodu przy umowie na zastępstwo.

Jeżeli więc doszło do rozwiązania umowy bez wypowiedzenia albo pracodawca powołuje się na likwidację, sprawa wymaga dokładnej analizy dokumentów. Sama informacja o ciąży nie przekreśla automatycznie każdego trybu ustania zatrudnienia.

Co zrobić krok po kroku po otrzymaniu wypowiedzenia

1. Ustal, czy w dniu wypowiedzenia byłaś już w ciąży.
2. Uzyskaj od lekarza zaświadczenie potwierdzające ciążę i jej wiek.
3. Przekaż pracodawcy pismo z żądaniem uznania wypowiedzenia za bezskuteczne albo cofnięcia jego skutków.
4. Sprawdź, jaki masz rodzaj umowy i kiedy dokładnie miałaby się rozwiązać.
5. Jeżeli pracodawca nie reaguje, pilnuj terminu 21 dni na odwołanie do sądu pracy zgodnie z art. 264 § 1 Kodeksu pracy.

Jeżeli umowa była zawarta na czas określony tylko na kilka miesięcy, kluczowe będzie ustalenie, czy na dzień jej końca ciąża przekroczy już 3. miesiąc. Jeżeli nie – sama umowa może się zakończyć z upływem terminu, mimo że pracownica jest w ciąży.

FAQ

Czy pozytywny test ciążowy sam w sobie chroni przed zwolnieniem?

Nie. Ochrona wynika z faktycznego istnienia ciąży i z art. 177 Kodeksu pracy, ale dla celów dowodowych zwykle potrzebne jest zaświadczenie lekarskie.

Czy pracodawca musi anulować wypowiedzenie po dostarczeniu zaświadczenia?

Jeżeli wypowiedzenie wręczono w czasie istniejącej już ciąży, pracownica może domagać się uznania wypowiedzenia za bezskuteczne lub przywrócenia do pracy. Czasem pracodawca cofa wypowiedzenie dobrowolnie, ale gdy tego nie zrobi, rozstrzyga sąd pracy.

Czy umowa na czas określony zawsze przedłuża się do porodu?

Nie. Tylko wtedy, gdy miałaby się rozwiązać po upływie 3. miesiąca ciąży i nie jest to umowa na zastępstwo – art. 177 § 3 i § 3(1) Kodeksu pracy.

Ile mam czasu na odwołanie do sądu pracy?

Co do zasady 21 dni od dnia doręczenia wypowiedzenia – art. 264 § 1 Kodeksu pracy.

Czy ochrona działa przy umowie próbnej?

Tak, ale nie przy każdej. Art. 177 § 2 Kodeksu pracy wyłącza ochronę przy umowie na okres próbny nieprzekraczający 1 miesiąca.

Źródła

• art. 45 § 1, art. 52 § 1, art. 177 § 1–5, art. 264 § 1 ustawy z 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy
• wyrok Sądu Najwyższego z 15 stycznia 2019 r., II PK 252/17
• wyrok Sądu Najwyższego z 5 grudnia 2002 r., I PK 33/02