Sprzedaż długu przez bank w trakcie procesu – co to zmienia?

W opisanej sytuacji najważniejsze jest ustalenie dokładnej daty przelewu wierzytelności oraz tego, na jakim etapie była sprawa w chwili sprzedaży długu. Od tego zależy, czy bank mógł nadal prowadzić proces oraz jakie uprawnienia ma obecnie firma windykacyjna.

Cesja wierzytelności – czy bank mógł sprzedać dług bez zgody dłużnika?

Co do zasady tak. Zgodnie z art. 509 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny, wierzyciel może bez zgody dłużnika przenieść wierzytelność na osobę trzecią, chyba że sprzeciwiałoby się to ustawie, zastrzeżeniu umownemu albo właściwości zobowiązania. Z kolei art. 509 § 2 Kodeksu cywilnego stanowi, że wraz z wierzytelnością przechodzą na nabywcę związane z nią prawa, w szczególności roszczenie o zaległe odsetki.

Oznacza to, że sama sprzedaż długu przez bank funduszowi sekurytyzacyjnemu lub firmie windykacyjnej jest co do zasady dopuszczalna. Dłużnik nie musi wyrażać na nią zgody, ale powinien wiedzieć, komu ma spełnić świadczenie. Znaczenie ma tu także art. 512 Kodeksu cywilnego: dopóki dłużnik nie został zawiadomiony o przelewie, spełnienie świadczenia do rąk dotychczasowego wierzyciela ma skutek także wobec nabywcy, chyba że w chwili zapłaty dłużnik wiedział o przelewie.

Co dzieje się z procesem po sprzedaży wierzytelności?

Jeżeli sprzedaż wierzytelności nastąpiła już po doręczeniu pozwu pozwanemu, zastosowanie ma art. 192 pkt 3 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego. Przepis ten stanowi, że z chwilą doręczenia pozwu zbycie w toku sprawy rzeczy lub prawa objętych sporem nie ma wpływu na dalszy bieg sprawy; nabywca może wejść na miejsce zbywcy tylko za zezwoleniem strony przeciwnej.

W praktyce oznacza to, że:

• proces może toczyć się dalej formalnie z udziałem banku jako powoda,
• firma windykacyjna nie wchodzi automatycznie do sprawy tylko dlatego, że kupiła dług,
• aby nabywca wierzytelności wszedł do procesu zamiast banku, potrzebna jest zgoda pozwanego.

Jeżeli więc cesja nastąpiła już po skutecznym doręczeniu pozwu, sam fakt zmiany wierzyciela nie powoduje upadku postępowania ani konieczności jego wszczynania od nowa.

A co jeśli bank sprzedał dług przed doręczeniem pozwu?

To sytuacja istotnie odmienna. Jeżeli przelew wierzytelności nastąpił przed doręczeniem pozwu, bank może nie mieć już prawa dochodzenia tego roszczenia we własnym imieniu, ponieważ nie jest już wierzycielem. W takim wariancie trzeba badać brak legitymacji czynnej po stronie banku.

W praktyce taki zarzut może mieć znaczenie procesowe, ale trzeba go oceniać na tle konkretnych dokumentów: daty umowy cesji, zakresu zbytej wierzytelności, ewentualnych załączników do umowy oraz dat procesowych w aktach sprawy.

Zobacz również: wezwanie komornika do złożenia wyjaśnień

Czy nowy wierzyciel może korzystać z nakazu zapłaty albo wyroku?

Tak, ale nie zawsze „automatycznie” na etapie egzekucji. Jeżeli zapadnie prawomocny nakaz zapłaty lub wyrok zasądzający należność, nabywca wierzytelności może opierać się na skutkach tego orzeczenia. W postępowaniu egzekucyjnym znaczenie ma jednak wykazanie przejścia uprawnienia.

Zgodnie z art. 788 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego, jeżeli uprawnienie lub obowiązek po powstaniu tytułu egzekucyjnego albo w toku sprawy przed jego wydaniem przeszły na inną osobę, sąd nada klauzulę wykonalności na rzecz lub przeciwko tej osobie, gdy przejście to będzie wykazane dokumentem urzędowym albo prywatnym z podpisem urzędowo poświadczonym.

W praktyce oznacza to, że firma windykacyjna może prowadzić egzekucję na podstawie prawomocnego orzeczenia, ale zwykle musi wcześniej uzyskać klauzulę wykonalności na swoją rzecz, wykazując cesję wymaganymi dokumentami. Sam kontakt windykatora z dłużnikiem nie zastępuje tej procedury.

Czy cesja zatrzymuje lub unieważnia egzekucję?

Nie sama przez się. Jeżeli egzekucja już się toczy, zmiana wierzyciela nie powoduje automatycznego jej umorzenia. Wierzyciel, który nabył wierzytelność, powinien jednak prawidłowo wykazać swoje uprawnienie do dalszego prowadzenia egzekucji. W zależności od etapu sprawy może to wymagać odpowiednich czynności przed sądem albo komornikiem.

Trzeba przy tym odróżnić postępowanie rozpoznawcze (o zapłatę) od postępowania egzekucyjnego. W pytaniu użyto obu pojęć, ale z opisu wynika raczej, że chodzi o sprawę sądową zakończoną nakazem zapłaty lub wyrokiem, a nie o samą egzekucję komorniczą. To ważne, bo na każdym etapie obowiązują nieco inne reguły.

Czy warto składać apelację lub środek zaskarżenia tylko z powodu sprzedaży długu?

Zwykle nie, jeśli jedynym argumentem miałaby być sama zmiana wierzyciela po doręczeniu pozwu. W takim układzie art. 192 pkt 3 Kodeksu postępowania cywilnego działa na niekorzyść takiego zarzutu, bo proces może być dalej prowadzony przez zbywcę.

Inaczej będzie, gdy występują także inne uchybienia, np.:

• bank albo nowy wierzyciel błędnie wyliczył zadłużenie,
• umowa kredytu lub pożyczki została wypowiedziana wadliwie,
• roszczenie jest w całości albo części przedawnione,
• cesja nastąpiła przed doręczeniem pozwu, a mimo to bank występował jako powód,
• nie wykazano skutecznie nabycia konkretnej wierzytelności.

Dlatego ocena, czy wnosić sprzeciw od nakazu zapłaty, zarzuty, apelację lub inny środek zaskarżenia, zależy od pełnego stanu faktycznego i procesowego, a nie od samego faktu sprzedaży długu.

Zobacz również: koszt apelacji w sprawie cywilnej

Jakie prawa ma dłużnik po zawiadomieniu o cesji?

Dłużnik może żądać jasnego wykazania, kto jest aktualnym wierzycielem i na jakiej podstawie dochodzi zapłaty. Sama informacja telefoniczna lub zwykłe wezwanie do zapłaty nie przesądza jeszcze, że nabywca skutecznie udowodnił swoje prawa w sądzie lub egzekucji.

Warto pamiętać również o art. 513 § 1 Kodeksu cywilnego, zgodnie z którym dłużnikowi przysługują przeciwko nabywcy wierzytelności wszelkie zarzuty, które miał przeciwko zbywcy w chwili powzięcia wiadomości o przelewie. Oznacza to, że cesja co do zasady nie pogarsza sytuacji prawnej dłużnika.

Co sprawdzić w praktyce po sprzedaży długu?

FAQ

Czy firma windykacyjna może od razu egzekwować dług po zakupie wierzytelności?

Nie zawsze od razu. Jeżeli chce prowadzić egzekucję na podstawie wyroku lub nakazu zapłaty, zwykle musi wykazać przejście uprawnienia i uzyskać klauzulę wykonalności na swoją rzecz zgodnie z art. 788 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego.

Czy muszę zgodzić się na wejście nowego wierzyciela do trwającej sprawy?

Nie. Gdy cesja nastąpiła po doręczeniu pozwu, nabywca może wejść na miejsce dotychczasowego powoda tylko za zezwoleniem strony przeciwnej, czyli pozwanego – tak wynika z art. 192 pkt 3 Kodeksu postępowania cywilnego.

Czy sama sprzedaż długu jest podstawą do uchylenia nakazu zapłaty?

Zwykle nie, jeżeli sprzedaż nastąpiła już po doręczeniu pozwu. Taki argument może być istotny dopiero wtedy, gdy cesja miała miejsce wcześniej albo gdy występują dodatkowe zarzuty dotyczące samego roszczenia.

Czy po cesji mogę podnosić te same zarzuty wobec nowego wierzyciela?

Tak. Na podstawie art. 513 § 1 Kodeksu cywilnego dłużnik może przeciwko nabywcy wierzytelności podnosić zarzuty, które przysługiwały mu wobec poprzedniego wierzyciela w chwili, gdy dowiedział się o przelewie.

Czy brak zawiadomienia o cesji unieważnia sprzedaż wierzytelności?

Nie. Przelew może być skuteczny także bez zgody dłużnika. Brak zawiadomienia ma jednak znaczenie praktyczne, bo zgodnie z art. 512 Kodeksu cywilnego zapłata do rąk starego wierzyciela może w określonych warunkach zwolnić dłużnika.

Źródła

• art. 509 § 1–2, art. 512, art. 513 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny
• art. 192 pkt 3, art. 788 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego
• art. 69 ust. 1 oraz art. 75 ust. 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Prawo bankowe
• uchwała Sądu Najwyższego z 17 czerwca 2010 r., sygn. III CZP 38/10