Ogrodzenie pasa drogowego przez sąsiada – co wolno i jak reagować

Czy sąsiad mógł ogrodzić pas drogowy?

Sama dzierżawa gruntu od gminy nie przesądza jeszcze, że ogrodzenie zostało postawione legalnie. Kluczowe jest to, czy ogrodzenie znajduje się rzeczywiście w pasie drogowym w rozumieniu art. 4 pkt 1 ustawy z 21 marca 1985 r. o drogach publicznych oraz czy zarządca drogi wyraził zgodę na zajęcie pasa drogowego.

Zgodnie z art. 39 ust. 1 ustawy o drogach publicznych w pasie drogowym zabrania się dokonywania czynności, które mogłyby powodować niszczenie lub uszkodzenie drogi i jej urządzeń albo zmniejszenie jej trwałości, a także zagrażać bezpieczeństwu ruchu drogowego. Z kolei art. 40 ust. 1 tej ustawy stanowi, że zajęcie pasa drogowego na cele niezwiązane z budową, przebudową, remontem, utrzymaniem i ochroną dróg wymaga zezwolenia zarządcy drogi, wydanego w drodze decyzji administracyjnej.

Jeżeli więc ogrodzenie stoi w pasie drogowym, to co do zasady powinno istnieć odpowiednie zezwolenie zarządcy drogi. Sama umowa dzierżawy zawarta z gminą nie zastępuje automatycznie decyzji wymaganej przez art. 40 ust. 1 ustawy o drogach publicznych, jeśli faktycznie dochodzi do zajęcia pasa drogowego.

Znaczenie ma również stan faktyczny: czasem grunt sąsiadujący z drogą jest własnością gminy, ale nie stanowi już pasa drogowego. Wtedy ocena może być inna. Dlatego najpierw warto ustalić w urzędzie gminy lub starostwie, jaki jest dokładny przebieg granic działek i jaki użytek figuruje w ewidencji.

Jakie znaczenie ma umowa dzierżawy zawarta z gminą?

Gmina może wydzierżawiać swoje nieruchomości na podstawie art. 13 ust. 1 ustawy z 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami. Jeżeli umowa dotyczy nieruchomości gminnej, co do zasady jest to dopuszczalne. Problem zaczyna się wtedy, gdy przedmiotem korzystania jest obszar pełniący funkcję pasa drogowego.

W praktyce trzeba rozróżnić dwie rzeczy:

Jeżeli w umowie dzierżawy wpisano możliwość jej natychmiastowego wypowiedzenia w razie budowy chodnika lub ulicy, to samo to potwierdza, że gmina traktuje ten teren jako potrzebny dla funkcji drogowej. To dodatkowy argument za dokładnym zbadaniem, czy ogrodzenie nie utrudnia wykonywania zadań zarządcy drogi.

Co może zrobić zarządca drogi, jeśli ogrodzenie jest nielegalne?

Jeżeli doszło do zajęcia pasa drogowego bez wymaganego zezwolenia albo niezgodnie z jego warunkami, zarządca drogi może podjąć działania na podstawie ustawy o drogach publicznych. W szczególności art. 40 ust. 12 przewiduje karę pieniężną za zajęcie pasa drogowego bez zezwolenia zarządcy drogi.

W zależności od konkretnego stanu faktycznego zarządca może także żądać usunięcia naruszenia i przywrócenia pasa do stanu zgodnego z prawem. Jeżeli ogrodzenie narusza warunki korzystania z pasa drogowego albo zagraża funkcji drogi, urząd powinien to zbadać w postępowaniu administracyjnym.

W piśmie do gminy warto zażądać odpowiedzi na trzy konkretne pytania:

• czy sporna część działki jest objęta pasem drogowym,
• czy wydano decyzję zezwalającą na zajęcie pasa drogowego,
• czy wydano zgodę na lokalizację ogrodzenia i na jakich warunkach.

Warto też wnieść o wgląd do dokumentów sprawy jako osoba, której interes prawny może być naruszony, jeżeli ogrodzenie ogranicza dojazd, odśnieżanie, bezpieczeństwo lub dostęp do nieruchomości. To, czy uzyska Pan/Pani status strony, zależy od konkretnej sprawy administracyjnej i wpływu inwestycji na Państwa nieruchomość.

Czy trzeba zgłaszać sprawę także do nadzoru budowlanego?

Czasem tak, ale nie w każdej sprawie. Ogrodzenie może podlegać także ocenie z punktu widzenia przepisów ustawy z 7 lipca 1994 r. – Prawo budowlane. To, czy potrzebne było zgłoszenie albo czy obiekt narusza przepisy techniczno-budowlane, zależy od rodzaju ogrodzenia, jego wysokości i usytuowania.

Na gruncie Prawa budowlanego znaczenie ma m.in. art. 29 i art. 30 tej ustawy w aktualnym brzmieniu, które określają roboty budowlane niewymagające pozwolenia oraz przypadki wymagające zgłoszenia. W praktyce nie każde ogrodzenie wymaga formalności budowlanych, ale jeżeli zostało posadowione w sposób zagrażający bezpieczeństwu albo w miejscu niedopuszczalnym, PINB może badać sprawę niezależnie od gminy.

Dlatego rozsądne jest równoległe zgłoszenie sprawy:

• do zarządcy drogi – z powołaniem na ustawę o drogach publicznych,
• do powiatowego inspektora nadzoru budowlanego – z prośbą o zbadanie legalności i usytuowania ogrodzenia.

Czy sąsiad może zabronić zrzucania śniegu na ogrodzenie albo na dzierżawiony teren?

Co do zasady nie wolno przerzucać śniegu na cudzy grunt w sposób, który utrudnia korzystanie z nieruchomości albo powoduje szkodę. Jeśli teren jest wydzierżawiony, dzierżawca jako posiadacz zależny korzysta z ochrony posiadania. Wynika to z art. 336 Kodeksu cywilnego, a roszczenia posesoryjne przewidują art. 342–344 Kodeksu cywilnego.

Jeżeli więc śnieg jest regularnie zrzucany na wydzierżawiony teren lub bezpośrednio na ogrodzenie, sąsiad może twierdzić, że dochodzi do naruszenia jego posiadania. Nie oznacza to jednak automatycznie, że każde odgarnięcie śniegu przy granicy jest bezprawne. Znaczenie mają skala, częstotliwość, skutki oraz lokalne warunki korzystania z nieruchomości.

Od strony prawa sąsiedzkiego znaczenie ma art. 144 Kodeksu cywilnego, zgodnie z którym właściciel nieruchomości powinien powstrzymywać się od działań zakłócających korzystanie z nieruchomości sąsiednich ponad przeciętną miarę wynikającą ze społeczno-gospodarczego przeznaczenia nieruchomości i stosunków miejscowych. Przepis ten stosuje się odpowiednio także przy ocenie zachowań posiadaczy.

W praktyce:

• jednorazowe oparcie śniegu przy płocie bez szkody zwykle nie daje dużych podstaw do roszczeń,
• regularne usypywanie zwałów śniegu na cudzym terenie może już być ocenione jako bezprawne,
• jeżeli śnieg uszkadza ogrodzenie albo blokuje wjazd, mogą pojawić się roszczenia odszkodowawcze na podstawie art. 415 Kodeksu cywilnego.

Czy spółdzielnia może ogrodzić się od strony pasa drogowego?

Co do zasady spółdzielnia może wykonać ogrodzenie na własnym gruncie, ale pod warunkiem że nie naruszy granicy pasa drogowego, przepisów budowlanych ani zasad współżycia sąsiedzkiego. Jeżeli ogrodzenie miałoby wejść w pas drogowy albo utrudnić korzystanie z drogi, potrzebne będą odpowiednie zgody administracyjne.

Przed postawieniem ogrodzenia spółdzielnia powinna:

• ustalić dokładny przebieg granic geodezyjnych,
• sprawdzić, czy planowane ogrodzenie nie wchodzi w pas drogowy,
• zweryfikować obowiązki wynikające z Prawa budowlanego,
• w razie potrzeby uzyskać stanowisko zarządcy drogi.

Jeżeli konflikt z sąsiadami dotyczy granicy, warto rozważyć również wznowienie znaków granicznych przez geodetę. W praktyce wiele sporów o pas drogowy wynika nie z samych przepisów, lecz z błędnego założenia, gdzie kończy się działka prywatna, a gdzie zaczyna grunt gminny.

Jak praktycznie zareagować na groźby i konflikt z sąsiadami?

Jeśli sąsiedzi wyzywają, straszą policją albo sądem, najlepiej przejść z rozmów ustnych na działania dokumentowane. W sporach sąsiedzkich bardzo ważne są dowody.

Proponowana kolejność działań:

1. Wystąpić do gminy o informację, czy grunt objęty ogrodzeniem stanowi pas drogowy i jakie zgody wydano.
2. Złożyć pisemne zgłoszenie do zarządcy drogi o możliwym bezprawnym zajęciu pasa drogowego.
3. Zgłosić sprawę do PINB, jeżeli istnieją wątpliwości co do legalności ogrodzenia.
4. Dokumentować zdjęciami przebieg granicy, śnieg, ogrodzenie i ewentualne utrudnienia.
5. W razie gróźb, znieważania lub uporczywego nękania rozważyć zgłoszenie na policję. W zależności od treści i intensywności zachowań mogą wchodzić w grę przepisy Kodeksu wykroczeń albo Kodeksu karnego, ale to zawsze wymaga oceny konkretnych wypowiedzi i dowodów.

Przykłady

Poniżej dwa przykłady pokazujące, jak podobne sytuacje mogą zostać ocenione w praktyce.

FAQ

Czy sama umowa dzierżawy pozwala ogrodzić grunt gminny?

Nie zawsze. Jeżeli grunt znajduje się w pasie drogowym, mogą być potrzebne dodatkowe zgody wynikające z ustawy o drogach publicznych, a czasem także ocena pod kątem Prawa budowlanego.

Gdzie zgłosić nielegalne ogrodzenie pasa drogowego?

Przede wszystkim do właściwego zarządcy drogi, czyli najczęściej do gminy, powiatu, województwa albo GDDKiA – zależnie od kategorii drogi. Dodatkowo można zawiadomić powiatowego inspektora nadzoru budowlanego.

Czy sąsiad jako dzierżawca ma prawo mnie straszyć policją?

Może zgłaszać naruszenia, jeśli uważa, że ktoś niszczy ogrodzenie albo narusza jego posiadanie, ale same groźby i wyzwiska nie dają mu większych praw. Takie zachowania warto dokumentować.

Czy można zrzucać śnieg na pas drogowy?

Nie powinno się odkładać śniegu w sposób utrudniający korzystanie z drogi, bezpieczeństwo ruchu albo utrzymanie pasa drogowego. Ocena zależy od miejsca, ilości śniegu i skutków takiego działania.

Czy spółdzielnia może postawić własne ogrodzenie przy granicy z pasem drogowym?

Tak, ale tylko na swoim gruncie i z zachowaniem wymogów wynikających z przepisów budowlanych oraz zasad dotyczących pasa drogowego. Najpierw warto potwierdzić granice geodezyjne.

Źródła

1. Ustawa z 21 marca 1985 r. o drogach publicznych, w szczególności art. 4 pkt 1, art. 39 ust. 1, art. 40 ust. 1 i ust. 12.

2. Ustawa z 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, w szczególności art. 13 ust. 1.

3. Ustawa z 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny, w szczególności art. 144, art. 336, art. 342–344, art. 415, art. 693 § 1.

4. Ustawa z 7 lipca 1994 r. – Prawo budowlane, w szczególności art. 29 i art. 30.