Powierzenie wykonywania władzy rodzicielskiej

Władza rodzicielska ojca po uznaniu dziecka

Zgodnie z art. 93 § 1 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy władza rodzicielska przysługuje obojgu rodzicom. Jeżeli ojciec uznał dziecko i sąd nie ograniczył, nie zawiesił ani nie pozbawił go władzy rodzicielskiej, ojciec ma takie same prawa i obowiązki rodzicielskie jak matka.

Treść władzy rodzicielskiej określa art. 95 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Obejmuje ona w szczególności obowiązek i prawo rodziców do wykonywania pieczy nad osobą dziecka, pieczy nad majątkiem dziecka oraz wychowania dziecka z poszanowaniem jego godności i praw. Z kolei art. 97 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego stanowi, że jeżeli władza rodzicielska przysługuje obojgu rodzicom, każde z nich jest obowiązane i uprawnione do jej wykonywania.

W praktyce oznacza to, że sama wyprowadzka matki z dzieckiem nie pozbawia ojca władzy rodzicielskiej. Nie oznacza też automatycznie, że dziecko ma na stałe mieszkać z matką. Jeżeli rodzice nie mogą dojść do porozumienia, konieczne może być rozstrzygnięcie sądu opiekuńczego.

Czy matka może samodzielnie dysponować pieniędzmi dziecka?

Jeżeli pieniądze z chrztu zostały przekazane dziecku, stanowią majątek dziecka. Rodzice sprawują zarząd majątkiem dziecka na podstawie art. 101 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego i powinni wykonywać ten zarząd z należytą starannością. Matka nie może więc swobodnie przeznaczyć takich pieniędzy na własne cele.

Art. 101 § 3 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego stanowi, że rodzice nie mogą bez zezwolenia sądu opiekuńczego dokonywać czynności przekraczających zakres zwykłego zarządu majątkiem dziecka ani wyrażać zgody na dokonywanie takich czynności przez dziecko. Wydatki bieżące na potrzeby dziecka są czymś innym niż rozporządzenie większą kwotą, np. wypłata oszczędności i przeznaczenie ich na cel niezwiązany z dzieckiem.

Znaczenie ma także art. 103 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, zgodnie z którym czysty dochód z majątku dziecka powinien być przede wszystkim obracany na utrzymanie i wychowanie dziecka oraz jego rodzeństwa, a nadwyżka na inne uzasadnione potrzeby rodziny. Jeżeli istnieje ryzyko, że majątek dziecka jest wydawany wbrew jego interesowi, można żądać interwencji sądu opiekuńczego.

Jak sąd może uregulować władzę rodzicielską po rozstaniu rodziców?

Jeżeli rodzice żyją w rozłączeniu, zastosowanie ma art. 107 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Przepis ten pozwala sądowi opiekuńczemu określić sposób wykonywania władzy rodzicielskiej i utrzymywania kontaktów z dzieckiem. Sąd kieruje się przede wszystkim dobrem dziecka, a nie wyłącznie oczekiwaniami jednego z rodziców.

W sprawie o dziecko sąd może w szczególności rozstrzygnąć, przy którym rodzicu dziecko ma mieć miejsce pobytu, jak rodzice mają podejmować decyzje w sprawach dziecka, jak mają wyglądać kontakty drugiego rodzica oraz czy jeden z rodziców ma płacić alimenty.

W poważniejszych sytuacjach sąd może także ograniczyć władzę rodzicielską na podstawie art. 109 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, a w skrajnych przypadkach pozbawić rodzica władzy rodzicielskiej na podstawie art. 111 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Pozbawienie władzy rodzicielskiej wymaga jednak przesłanek ustawowych, takich jak trwała przeszkoda w wykonywaniu władzy, nadużywanie władzy rodzicielskiej albo rażące zaniedbywanie obowiązków wobec dziecka.

Co powinien zawierać wniosek ojca do sądu?

Wniosek składa się do sądu opiekuńczego, którym jest sąd rodzinny w rozumieniu art. 568 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego. Zgodnie z art. 569 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego właściwy miejscowo jest sąd opiekuńczy miejsca zamieszkania osoby, której postępowanie dotyczy, czyli co do zasady dziecka. Jeżeli dziecko nie ma miejsca zamieszkania w Polsce, właściwość ustala się według miejsca jego pobytu.

Ojciec może złożyć wniosek o ustalenie miejsca pobytu dziecka przy nim, o powierzenie mu wykonywania władzy rodzicielskiej, o ograniczenie władzy matki do określonych spraw, o uregulowanie kontaktów matki z dzieckiem oraz o alimenty. Zakres żądań trzeba dopasować do konkretnej sytuacji. Jeżeli celem jest szybka reakcja, warto złożyć także wniosek o zabezpieczenie na czas postępowania na podstawie art. 730 § 1, art. 730¹ § 1 i art. 755 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego.

Do wniosku należy dołączyć odpis aktu urodzenia dziecka, dowody potwierdzające dotychczasową opiekę nad dzieckiem, warunki mieszkaniowe, możliwości zapewnienia opieki oraz ewentualne dowody niewłaściwego postępowania drugiego rodzica. Na podstawie art. 128 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego do pisma trzeba dołączyć odpisy i załączniki dla uczestników postępowania, czyli w praktyce zwykle składa się wniosek z kompletem załączników dla sądu oraz odpis dla drugiego rodzica.

Opłata od wniosku w postępowaniu nieprocesowym wynosi co do zasady 100 zł na podstawie art. 23 pkt 1 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, o ile w danym rodzaju żądania nie ma przepisu szczególnego. Jeżeli sytuacja finansowa rodzica nie pozwala na poniesienie kosztów, można złożyć wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych na podstawie art. 102 ust. 1 tej ustawy.

Jak sąd ocenia, któremu rodzicowi powierzyć wykonywanie władzy?

Sąd nie wybiera rodzica na podstawie automatycznej zasady pierwszeństwa matki albo ojca. Podstawowym kryterium jest dobro dziecka, które wynika z całej konstrukcji władzy rodzicielskiej, w szczególności z art. 95 § 3 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Przepis ten nakazuje wykonywać władzę rodzicielską tak, jak wymaga tego dobro dziecka i interes społeczny.

Sąd bada między innymi więź dziecka z każdym z rodziców, dotychczasowy podział opieki, warunki bytowe, zdolność do zapewnienia dziecku bezpieczeństwa, gotowość do współpracy z drugim rodzicem oraz to, czy rodzic nie utrudnia dziecku relacji z drugim rodzicem bez uzasadnionej przyczyny. W sprawach spornych sąd może dopuścić dowód z opinii Opiniodawczego Zespołu Sądowych Specjalistów, dokumentów medycznych, zeznań świadków, wydruków korespondencji i innych dowodów.

Powierzenie wykonywania władzy rodzicielskiej jednemu rodzicowi nie oznacza ustanowienia opiekuna prawnego. Opiekę prawną ustanawia się w innych sytuacjach, gdy dziecko nie pozostaje pod władzą rodzicielską. Różnicę między tymi pojęciami wyjaśnia temat opiekun prawny vs faktyczny.

Alimenty po powierzeniu wykonywania władzy rodzicielskiej

Nie jest prawidłowe uproszczenie, że alimenty zawsze płaci ten rodzic, któremu nie powierzono wykonywania władzy rodzicielskiej. Zgodnie z art. 133 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego rodzice są obowiązani do świadczeń alimentacyjnych względem dziecka, które nie jest jeszcze w stanie utrzymać się samodzielnie, chyba że dochody z majątku dziecka wystarczają na pokrycie kosztów jego utrzymania i wychowania.

Zakres alimentów określa art. 135 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Zależy on od usprawiedliwionych potrzeb dziecka oraz możliwości zarobkowych i majątkowych zobowiązanego rodzica. Art. 135 § 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego pozwala uwzględnić osobiste starania rodzica o utrzymanie lub wychowanie dziecka. Dlatego rodzic, z którym dziecko stale mieszka i który wykonuje codzienną opiekę, zwykle realizuje znaczną część obowiązku alimentacyjnego przez osobiste starania, a drugi rodzic płaci alimenty pieniężne.

Jeżeli sprawa jest pilna, można domagać się zabezpieczenia alimentów na czas trwania postępowania. Podstawę stanowią art. 730 § 1 i art. 753 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego.

Kontakty z dzieckiem są niezależne od władzy rodzicielskiej

Art. 113 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego stanowi, że niezależnie od władzy rodzicielskiej rodzice oraz dziecko mają prawo i obowiązek utrzymywania ze sobą kontaktów. Oznacza to, że nawet ograniczenie władzy rodzicielskiej jednego rodzica nie pozbawia go automatycznie kontaktów z dzieckiem.

Kontakty mogą obejmować przebywanie z dzieckiem, odwiedziny, spotkania, zabieranie dziecka poza miejsce jego stałego pobytu, bezpośrednie porozumiewanie się, korespondencję oraz korzystanie ze środków porozumiewania się na odległość. Wynika to z art. 113 § 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.

Jeżeli dobro dziecka tego wymaga, sąd może ograniczyć kontakty na podstawie art. 113² Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, na przykład zakazać zabierania dziecka poza miejsce stałego pobytu albo nakazać kontakty w obecności drugiego rodzica, kuratora lub innej osoby. W skrajnych sytuacjach sąd może zakazać kontaktów na podstawie art. 113³ Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.

Gdy kontakty są już ustalone, ale rodzic ich nie wykonuje albo utrudnia ich wykonywanie, zastosowanie mogą mieć art. 598¹⁵ i art. 598¹⁶ Kodeksu postępowania cywilnego, czyli postępowanie o zagrożenie nakazaniem zapłaty oznaczonej sumy pieniężnej, a następnie o nakazanie zapłaty.

Najczęstsze pytania

Źródła

• Art. 93, art. 95, art. 97, art. 101, art. 103, art. 107, art. 109, art. 111, art. 113-113³, art. 133 i art. 135 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy.
• Art. 128, art. 568, art. 569, art. 730, art. 730¹, art. 753, art. 755, art. 598¹⁵ i art. 598¹⁶ ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego.
• Art. 23 pkt 1 i art. 102 ust. 1 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych.