Rozwód bez wiedzy męża

Czy można przeprowadzić rozwód bez wiedzy męża?

W polskim prawie nie ma procedury tajnego rozwodu. Pozew o rozwód jest rozpoznawany przez sąd okręgowy, ponieważ zgodnie z art. 17 pkt 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego sprawy o prawa niemajątkowe, w tym sprawy rozwodowe, należą do właściwości sądów okręgowych. Sąd powinien doręczyć pozew stronie pozwanej i umożliwić jej udział w sprawie.

W praktyce może jednak dojść do sytuacji, w której mąż nie wie o toczącym się postępowaniu, bo od lat nie utrzymuje kontaktu z żoną, często zmieniał adres, przebywa za granicą albo żona nie zna jego aktualnego miejsca pobytu. Wtedy sąd może zastosować szczególne reguły doręczeń albo ustanowić kuratora procesowego dla osoby nieznanej z miejsca pobytu.

Sam brak kontaktu z drugim małżonkiem nie wystarcza do rozwodu. Zgodnie z art. 56 § 1 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy sąd może orzec rozwód dopiero wtedy, gdy między małżonkami nastąpił zupełny i trwały rozkład pożycia. Jednocześnie art. 56 § 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego zakazuje rozwodu, jeżeli wskutek niego miałoby ucierpieć dobro wspólnych małoletnich dzieci albo rozwód byłby sprzeczny z zasadami współżycia społecznego. Art. 56 § 3 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego ogranicza również możliwość rozwodu żądanego przez małżonka wyłącznie winnego rozkładu pożycia, chyba że drugi małżonek wyrazi zgodę albo odmowa zgody jest sprzeczna z zasadami współżycia społecznego.

Doręczenie pozwu rozwodowego i nieodebranie korespondencji

Pozew powinien zawierać m.in. oznaczenie miejsca zamieszkania stron, co wynika z art. 126 § 2 pkt 1 Kodeksu postępowania cywilnego. Jeżeli żona zna aktualny adres męża, powinna go wskazać. Podanie nieaktualnego adresu, gdy powód zna prawdziwy adres pozwanego, może prowadzić do wadliwości doręczeń i w skrajnych przypadkach do pozbawienia pozwanego możności obrony jego praw.

Jeżeli pozwany nie odbiera korespondencji pod prawidłowym adresem, zastosowanie mogą mieć reguły doręczeń z art. 139 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego. Przepis ten przewiduje pozostawienie przesyłki w placówce pocztowej albo urzędzie gminy i zawiadomienie adresata. Przy pierwszym piśmie procesowym w sprawie, takim jak pozew, istotny jest także art. 139¹ § 1 Kodeksu postępowania cywilnego: jeżeli pozwany nie odebrał pozwu mimo awizacji, sąd co do zasady zobowiązuje powoda do doręczenia pisma za pośrednictwem komornika.

Jeżeli interesuje Cię, jakie skutki może mieć nieodbiór pozwu, trzeba zawsze sprawdzić, czy adres był prawidłowy, czy było to pierwsze pismo w sprawie i czy sąd zastosował właściwy tryb doręczenia.

Kurator dla osoby nieznanej z miejsca pobytu

Jeżeli miejsce pobytu pozwanego nie jest znane, sąd może ustanowić kuratora. Podstawę stanowi art. 143 Kodeksu postępowania cywilnego, który pozwala dokonać doręczenia kuratorowi, gdy stronie, której miejsce pobytu nie jest znane, ma być doręczone pismo procesowe. Zgodnie z art. 144 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego przewodniczący ustanowi kuratora, jeżeli wnioskodawca uprawdopodobni, że miejsce pobytu strony nie jest znane.

Ustanowienie kuratora nie powinno być formalnością. Małżonek żądający rozwodu powinien wykazać, że podjął realne próby ustalenia adresu drugiej strony, np. przez kontakt z rodziną, sprawdzenie znanych adresów, informacje z rejestrów albo inne dostępne źródła. Zakres wymaganych działań zależy od konkretnej sprawy.

O ustanowieniu kuratora ogłasza się publicznie w budynku sądowym i w lokalu wójta, burmistrza albo prezydenta miasta, co wynika z art. 144 § 2 Kodeksu postępowania cywilnego. W sprawach większej wagi ogłoszenie może zostać zamieszczone także w prasie. Zgodnie z art. 144 § 3 Kodeksu postępowania cywilnego doręczenie pisma kuratorowi staje się skuteczne z chwilą doręczenia, chyba że sąd uzależni skuteczność doręczenia od upływu oznaczonego terminu od wywieszenia obwieszczenia.

Czy sąd może wydać wyrok, gdy pozwany się nie stawia?

Tak, ale sąd nie może oprzeć rozwodu wyłącznie na bierności pozwanego. W sprawach małżeńskich obowiązują przepisy szczególne. Art. 431 Kodeksu postępowania cywilnego stanowi, że wyrok nie może opierać się wyłącznie na uznaniu powództwa albo przyznaniu okoliczności faktycznych. Z kolei art. 432 Kodeksu postępowania cywilnego przewiduje, że w każdej sprawie o rozwód sąd zarządza przeprowadzenie dowodu z przesłuchania stron, chyba że z przyczyn natury faktycznej lub prawnej przesłuchanie jednej ze stron jest niemożliwe albo nadmiernie utrudnione.

Oznacza to, że nawet przy braku udziału męża sąd powinien ustalić, czy rzeczywiście nastąpił zupełny i trwały rozkład pożycia, a także rozstrzygnąć kwestie dotyczące małoletnich dzieci, alimentów, władzy rodzicielskiej, kontaktów i sposobu korzystania ze wspólnego mieszkania, jeżeli te zagadnienia występują w sprawie. Zakres wyroku rozwodowego wynika w szczególności z art. 57, art. 58 oraz art. 60 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.

Jak sprawdzić, czy nadal jest się w związku małżeńskim?

Najprostszy sposób to uzyskanie odpisu aktu małżeństwa. Obecnie nie trzeba zgłaszać się wyłącznie do urzędu, w którym zawarto małżeństwo. Na podstawie art. 44 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2014 r. – Prawo o aktach stanu cywilnego z rejestru stanu cywilnego wydaje się odpisy zupełne i skrócone aktów stanu cywilnego. Zgodnie z art. 45 ust. 1 pkt 1 tej ustawy odpis aktu stanu cywilnego może otrzymać osoba, której akt dotyczy, jej małżonek, wstępni, zstępni, rodzeństwo, przedstawiciel ustawowy, opiekun albo osoba mająca interes prawny.

Jeżeli małżeństwo zostało rozwiązane przez rozwód, w akcie małżeństwa powinna znaleźć się wzmianka dodatkowa dotycząca rozwodu. Wynika to z art. 24 ust. 1 Prawa o aktach stanu cywilnego, który przewiduje zamieszczanie w akcie stanu cywilnego wzmianek dodatkowych wpływających na treść aktu albo na stan cywilny osoby.

Odpis można uzyskać w dowolnym urzędzie stanu cywilnego albo złożyć wniosek elektronicznie, jeżeli spełnione są warunki techniczne i identyfikacyjne. Opłata skarbowa za odpis skrócony aktu małżeństwa wynosi 22 zł, a za odpis zupełny 33 zł. Wynika to z części II pkt 1 załącznika do ustawy z dnia 16 listopada 2006 r. o opłacie skarbowej.

Co zrobić, jeśli rozwód został orzeczony bez realnej wiedzy pozwanego?

Najpierw należy ustalić, czy wyrok rzeczywiście zapadł i kiedy stał się prawomocny. Z odpisu aktu małżeństwa można zwykle odczytać sąd i sygnaturę sprawy albo przynajmniej informację o orzeczeniu rozwodu. Następnie warto wystąpić do właściwego sądu okręgowego o wgląd do akt i odpis wyroku z uzasadnieniem, jeżeli przepisy i etap sprawy na to pozwalają.

Jeżeli sprawa jeszcze się toczy, trzeba jak najszybciej zgłosić aktualny adres sądowi. Art. 147 Kodeksu postępowania cywilnego przewiduje, że gdy okaże się, iż żądanie ustanowienia kuratora albo wywieszenie pisma nie było uzasadnione, sąd zarządzi doręczenie pisma we właściwy sposób, a w razie potrzeby zniesie postępowanie przeprowadzone z udziałem kuratora albo po wywieszeniu pisma.

Jeżeli wyrok nie jest prawomocny, zasadniczym środkiem jest apelacja na podstawie art. 367 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego. Gdy termin do dokonania czynności upłynął bez winy strony, można rozważyć wniosek o przywrócenie terminu na podstawie art. 168 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego. Zgodnie z art. 169 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego taki wniosek wnosi się w ciągu tygodnia od ustania przyczyny uchybienia terminu, równocześnie dokonując czynności, której termin dotyczył.

Jeżeli wyrok jest już prawomocny, w określonych przypadkach można rozważyć skargę o wznowienie postępowania. Art. 401 pkt 2 Kodeksu postępowania cywilnego pozwala żądać wznowienia, jeżeli strona była pozbawiona możności działania wskutek naruszenia przepisów prawa. Termin do wniesienia skargi wynosi co do zasady 3 miesiące od dnia, w którym strona dowiedziała się o podstawie wznowienia, co wynika z art. 407 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego. Trzeba jednak pamiętać o art. 400 Kodeksu postępowania cywilnego: skarga o wznowienie od wyroku orzekającego rozwód jest niedopuszczalna, jeżeli choćby jedna ze stron po uprawomocnieniu wyroku zawarła nowy związek małżeński.

Właściwość sądu w sprawie rozwodowej

Pozew o rozwód nie może zostać wniesiony do dowolnego sądu. Zgodnie z art. 41 Kodeksu postępowania cywilnego powództwo ze stosunku małżeństwa wytacza się wyłącznie przed sąd, w którego okręgu małżonkowie mieli ostatnie wspólne miejsce zamieszkania, jeżeli choć jedno z nich w tym okręgu nadal ma miejsce zamieszkania albo zwykłego pobytu. Gdy nie ma takiej podstawy, właściwy jest sąd miejsca zamieszkania strony pozwanej, a gdy i tej podstawy nie ma – sąd miejsca zamieszkania powoda.

Jeżeli małżonek od dawna mieszka za granicą, pracuje poza Polską albo ma trudność z przyjazdem na rozprawę, powinien odpowiednio wcześnie złożyć wniosek procesowy i wykazać przeszkodę dokumentami. W niektórych sytuacjach możliwe jest odroczenie rozprawy, ale decyzja zawsze należy do sądu i zależy od przyczyn niestawiennictwa oraz etapu postępowania.

Czy kościelne stwierdzenie nieważności małżeństwa oznacza rozwód cywilny?

Nie. Postępowanie kanoniczne i postępowanie cywilne to dwa odrębne porządki. Orzeczenie sądu kościelnego o nieważności małżeństwa nie rozwiązuje małżeństwa cywilnego. Dla prawa państwowego małżeństwo trwa, dopóki nie zostanie rozwiązane przez rozwód, unieważnione albo dopóki nie nastąpi inna prawna przyczyna jego ustania przewidziana w przepisach.

Jeżeli więc żona uzyskała orzeczenie kościelne, nie oznacza to automatycznie, że zapadł wyrok rozwodowy w sądzie okręgowym. Trzeba sprawdzić akt małżeństwa w USC albo akta ewentualnej sprawy rozwodowej.

FAQ

Źródła

• Art. 56, art. 57, art. 58 i art. 60 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy.
• Art. 17 pkt 1, art. 41, art. 126 § 2 pkt 1, art. 139 § 1, art. 139¹ § 1, art. 143, art. 144, art. 145, art. 147, art. 168 § 1, art. 169 § 1, art. 367 § 1, art. 379 pkt 5, art. 400, art. 401 pkt 2, art. 407 § 1, art. 431 i art. 432 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego.
• Art. 24 ust. 1, art. 44 ust. 1 i art. 45 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 28 listopada 2014 r. – Prawo o aktach stanu cywilnego.
• Część II pkt 1 załącznika do ustawy z dnia 16 listopada 2006 r. o opłacie skarbowej.