Nielegalnie zdobyte dowody w rozwodzie – czy sąd może je wykorzystać?

W opisanej sytuacji trzeba rozdzielić dwie kwestie: czy druga strona mogła bezprawnie wejść w posiadanie korespondencji oraz czy sąd rozwodowy mimo to może taki materiał wykorzystać. To nie są tożsame zagadnienia.

Bezprawne wejście w cudzą korespondencję lub konto

Jeżeli małżonek włamał się do Pana skrzynki e-mail, komunikatora, konta w serwisie społecznościowym albo ominął zabezpieczenia urządzenia, może to stanowić czyn zabroniony z art. 267 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny, zgodnie z którym karalne jest uzyskanie bez uprawnienia dostępu do informacji dla sprawcy nieprzeznaczonej przez przełamanie albo ominięcie zabezpieczenia.

W zależności od sposobu działania w grę mogą wchodzić także:

• art. 267 § 3 Kodeksu karnego – uzyskanie informacji przez założenie lub posługiwanie się urządzeniem podsłuchowym, wizualnym albo innym urządzeniem lub oprogramowaniem,
• art. 267 § 4 Kodeksu karnego – ujawnienie innej osobie informacji uzyskanej w sposób wskazany w § 1-3,
• art. 190a § 1 Kodeksu karnego – uporczywe nękanie, jeżeli działania miały szerszy i powtarzalny charakter,
• art. 23 i art. 24 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny – ochrona dóbr osobistych, w tym prywatności i tajemnicy komunikowania się.

Samo to, że małżonkowie pozostają w związku małżeńskim, nie daje jednemu z nich prawa do swobodnego przeglądania prywatnej korespondencji drugiego. Jeżeli konto było indywidualne, zabezpieczone hasłem i nie było udostępnione drugiej osobie, argument o „prawie małżonka do wiedzy” co do zasady nie legalizuje takiego działania.

Czy takie działanie trzeba zgłosić na policję lub do prokuratury?

Tak, jest to zasadne, jeżeli ma Pan realne podstawy twierdzić, że doszło do przełamania zabezpieczeń lub wejścia na konto bez zgody. Przestępstwo z art. 267 Kodeksu karnego jest ścigane na wniosek pokrzywdzonego – wynika to z art. 267 § 5 Kodeksu karnego.

W praktyce można złożyć:

• pisemne zawiadomienie o podejrzeniu popełnienia przestępstwa wraz z wyraźnym wnioskiem o ściganie sprawcy,
• ustne zawiadomienie do protokołu na policji albo w prokuraturze.

W zawiadomieniu warto wskazać:

• jakiego konta lub urządzenia dotyczy naruszenie,
• kiedy zorientował się Pan, że doszło do dostępu,
• jakie materiały zostały skopiowane lub ujawnione,
• w jakiej sprawie zostały użyte,
• czy istnieją ślady logowania, zmiany haseł, przekierowania poczty lub zrzuty ekranu.

Jeżeli problem dotyczy przejętych maili lub wiadomości, pomocny może być też materiał o tym, czym jest tajemnica korespondencji i jakie roszczenia można z tego wywodzić.

Czy sąd rozwodowy musi odrzucić nielegalnie zdobyty dowód?

Nie – nie ma takiej automatycznej zasady w postępowaniu cywilnym. To najważniejsza praktyczna informacja. W polskim procesie cywilnym nie funkcjonuje wprost ogólna reguła, że każdy dowód zdobyty bezprawnie jest z urzędu niedopuszczalny. Sąd ocenia materiał dowodowy według art. 233 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego, czyli według własnego przekonania, na podstawie wszechstronnego rozważenia zebranego materiału.

Dlatego w sprawach rozwodowych zdarza się, że sąd dopuszcza i ocenia:

• wydruki wiadomości,
• zrzuty ekranu,
• nagrania rozmów,
• bilingi lub zestawienia połączeń,
• zdjęcia i inne materiały elektroniczne.

Nie oznacza to jednak, że taki dowód jest „bezpieczny” dla strony, która go przedkłada. Można podnosić, że został uzyskany z naruszeniem prawa, jest niepełny, zmanipulowany, wyrwany z kontekstu albo nie pozwala na pewne ustalenie autorstwa i daty.

W praktyce sąd będzie ważył kilka wartości jednocześnie: prawo do prywatności, prawo do rzetelnego procesu, potrzebę ustalenia prawdy o rozkładzie pożycia oraz znaczenie dowodu dla rozstrzygnięcia o winie z art. 57 § 1 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy.

Zobacz również:

• bezprawne dowody w rozwodzie
• billing jako dowód

Co można zrobić procesowo w sprawie rozwodowej?

Jeżeli sąd dopuścił już taki materiał albo druga strona dopiero chce go złożyć, warto zgłosić konkretne zarzuty procesowe. Najczęściej zasadne są:

• wniosek o pominięcie dowodu jako uzyskanego z naruszeniem prywatności i tajemnicy komunikowania się,
• zakwestionowanie autentyczności wydruków lub screenów, jeżeli nie ma pewności co do źródła, czasu wykonania, kompletności lub integralności,
• wniosek o zobowiązanie strony do przedstawienia pełnej korespondencji, a nie wybranych fragmentów,
• wniosek o przesłuchanie stron i świadków na okoliczność sposobu wejścia w posiadanie materiału,
• wniosek o dopuszczenie opinii biegłego z zakresu informatyki, gdy istnieje spór co do ingerencji w konto, urządzenie albo autentyczności danych.

Jeżeli zapadło już postanowienie dowodowe, samo jego wydanie zwykle nie kończy sprawy. Trzeba dalej podnosić zarzuty w toku postępowania i wykazywać, że materiał nie daje podstaw do przypisania wyłącznej winy lub nie ma wystarczającej mocy dowodowej.

Czy nielegalny dowód przesądza o winie za rozkład pożycia?

Nie. Nawet jeżeli sąd zapozna się z korespondencją wskazującą na zdradę, nie oznacza to jeszcze automatycznie wyłącznej winy jednego małżonka. O winie sąd orzeka na podstawie art. 57 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, badając całokształt zachowań małżonków prowadzących do zupełnego i trwałego rozkładu pożycia.

W sprawie mogą mieć znaczenie m.in.:

• moment wystąpienia relacji pozamałżeńskiej,
• czy pożycie było już wcześniej faktycznie zerwane,
• zachowanie drugiego małżonka,
• czy występowały wzajemne naruszenia obowiązków małżeńskich z art. 23 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego,
• czy materiał dowodowy rzeczywiście potwierdza zdradę, czy tylko kontakty o niejednoznacznym charakterze.

Jeżeli spór dotyczy wykazania romansu lub relacji pozamałżeńskiej, przydatny może być również materiał o tym, jak sądy oceniają dowody zdrady.

Jakich argumentów użyć przeciwko takiemu materiałowi?

Najskuteczniejsza obrona zwykle nie polega na jednym haśle „to nielegalny dowód”, lecz na połączeniu kilku argumentów:

Czy można żądać ochrony cywilnej niezależnie od rozwodu?

Tak. Jeżeli doszło do naruszenia prywatności, tajemnicy korespondencji lub dobrego imienia, można rozważyć roszczenia z art. 24 § 1 Kodeksu cywilnego, w tym żądanie:

• zaniechania dalszych naruszeń,
• usunięcia skutków naruszenia,
• przeprosin lub odpowiedniego oświadczenia,
• zadośćuczynienia pieniężnego na podstawie art. 448 Kodeksu cywilnego, jeżeli naruszenie było zawinione i wywołało krzywdę.

To, czy taki pozew ma sens, zależy od skali naruszenia, sposobu rozpowszechnienia korespondencji i szkody niemajątkowej. Jeżeli wiadomości trafiły wyłącznie do akt sprawy rozwodowej, ocena bywa inna niż wtedy, gdy zostały rozesłane rodzinie, pracodawcy lub opublikowane w internecie.

Nagrania, screeny, billingi – czy każdy materiał ocenia się tak samo?

Nie. Każdy rodzaj dowodu wymaga osobnej oceny. Inaczej sąd patrzy na prywatne nagranie własnej rozmowy, inaczej na włamanie do e-maila, a jeszcze inaczej na dokument pochodzący od operatora. W praktyce warto odróżniać materiał pozyskany samodzielnie od materiału uzyskanego przez naruszenie zabezpieczeń.

Jeżeli druga strona powołuje się na nagrania lub wiadomości zdobyte potajemnie, warto też przeanalizować problem ... zagadnienie . oraz materiał o tym, kiedy pojawiają się .... bezprawne dowody w rozwodzie. Jeśli chodzi o połączenia telefoniczne, osobno ocenia się także billing jako dowód.

W sprawach, w których jedna strona czyta cudze maile lub wiadomości bez zgody, często pojawia się również problem granic ingerencji w .tajemnica korespondencji.

Przykłady

Poniższe sytuacje pokazują, jak podobne zasady działają w praktyce, ale wynik zawsze zależy od konkretnych faktów i materiału dowodowego.

FAQ

Czy sąd rozwodowy zawsze odrzuci mail zdobyty po włamaniu?

Nie. W postępowaniu cywilnym nie ma zasady automatycznego odrzucenia każdego bezprawnie zdobytego dowodu. Sąd może go ocenić, ale sposób pozyskania materiału pozostaje ważnym argumentem przeciwko jego wykorzystaniu.

Czy mogę zgłosić sprawę karną, jeśli małżonek wszedł na moją pocztę?

Tak. Co do zasady należy rozważyć zawiadomienie o podejrzeniu popełnienia przestępstwa z art. 267 § 1-5 Kodeksu karnego i złożyć wniosek o ściganie.

Czy zdrada wykazana takimi wiadomościami oznacza automatycznie rozwód z mojej winy?

Nie. Sąd bada cały rozkład pożycia, a nie tylko jeden materiał. Znaczenie mają także wcześniejsze relacje małżonków, moment zdarzeń i zachowania obu stron.

Czy mogę żądać usunięcia skutków naruszenia mojej prywatności?

Tak, w określonych sytuacjach można dochodzić ochrony dóbr osobistych na podstawie art. 24 Kodeksu cywilnego, a przy zawinionym naruszeniu również zadośćuczynienia na podstawie art. 448 Kodeksu cywilnego.

Co zrobić od razu po ujawnieniu takich materiałów w sądzie?

Warto złożyć zastrzeżenia do sposobu pozyskania dowodu, żądać wykazania jego źródła, kompletności i autentyczności oraz równolegle zabezpieczyć dane techniczne i rozważyć zawiadomienie karne.

Źródła

• art. 23, art. 24 § 1 i art. 448 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny
• art. 23 i art. 57 § 1 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy
• art. 233 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego
• art. 267 § 1-5 oraz pomocniczo art. 190a § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny
• wyrok Sądu Najwyższego z 25.04.2003 r., sygn. IV CKN 94/01
• wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z 06.07.1999 r., sygn. I ACa 380/99