Nowy związek po rozwodzie a podział majątku – czy ma znaczenie?

Czy nowy związek po rozwodzie wpływa na podział majątku?

Co do zasady – nie. Jeżeli rozwód jest już prawomocny, to były małżonek może zmienić miejsce zamieszkania i wejść w nową relację. Samo pozostawanie w nowym związku po ustaniu małżeństwa nie stanowi podstawy do gorszego potraktowania tej osoby w sprawie o podział majątku wspólnego.

Podział majątku po rozwodzie dotyczy rozliczenia majątku wspólnego, który istniał do chwili ustania wspólności majątkowej małżeńskiej. Wspólność ustawowa ustaje m.in. z chwilą uprawomocnienia się wyroku rozwodowego – wynika to z art. 31 § 1 w zw. z art. 37 oraz z konstrukcji ustania małżeństwa przewidzianej w ustawie z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy.

Oznacza to, że późniejsze życie osobiste byłych małżonków co do zasady pozostaje poza zakresem oceny sądu w sprawie działowej. Inaczej może być tylko wtedy, gdy nowa relacja łączy się z konkretnymi czynnościami dotyczącymi majątku, np. wyprowadzaniem pieniędzy, darowiznami, sprzedażą składników majątkowych albo ukrywaniem mienia.

Co bierze pod uwagę sąd przy podziale majątku?

Punktem wyjścia jest art. 43 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, zgodnie z którym oboje małżonkowie mają równe udziały w majątku wspólnym. To podstawowa zasada.

W praktyce sąd ustala przede wszystkim:

• jaki majątek należał do majątku wspólnego na dzień ustania wspólności,
• jaka jest wartość poszczególnych składników na dzień orzekania,
• czy były ponoszone nakłady z majątku osobistego na wspólny albo odwrotnie,
• czy zachodzą podstawy do ustalenia nierównych udziałów.

Jeżeli chcesz ocenić, czy określone zachowania drugiej strony mogą mieć znaczenie dla sprawy, warto porównać je z sytuacjami opisanymi przy temacie uszczuplanie majątku.

Kiedy możliwe są nierówne udziały w majątku wspólnym?

Wyjątek od zasady równości przewiduje art. 43 § 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Zgodnie z tym przepisem każdy z małżonków może żądać ustalenia udziałów w majątku wspólnym z uwzględnieniem stopnia, w jakim każdy z nich przyczynił się do powstania tego majątku, ale tylko wtedy, gdy przemawiają za tym ważne powody.

To oznacza, że muszą wystąpić łącznie dwie przesłanki:

• ważne powody,
• różny stopień przyczynienia się do powstania majątku wspólnego.

Potwierdza to utrwalone orzecznictwo, m.in. postanowienie Sądu Najwyższego z 21 listopada 2002 r., sygn. akt III CKN 1018/00.

Z kolei art. 43 § 3 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego wyraźnie stanowi, że przy ocenie przyczynienia się do powstania majątku uwzględnia się także nakład osobistej pracy przy wychowywaniu dzieci i we wspólnym gospodarstwie domowym. Innymi słowy, brak wysokich dochodów nie oznacza automatycznie mniejszego udziału.

Czy zdrada albo nowy partner mają znaczenie dla nierównych udziałów?

Nie automatycznie. Nawet jeżeli w sprawie rozwodowej zapadł wyrok z wyłącznej winy jednego małżonka, nie oznacza to jeszcze, że w sprawie o podział majątku sąd ustali nierówne udziały. Wina za rozkład pożycia i podział majątku to dwie różne kwestie.

Znaczenie mogą mieć dopiero takie zachowania, które realnie wpływały na majątek wspólny albo na wykonywanie obowiązków wobec rodziny w czasie trwania wspólności majątkowej. Przykładowo chodzi o uporczywe uchylanie się od pracy mimo możliwości zarobkowych, trwonienie pieniędzy, uzależnienia, zadłużanie rodziny czy ukrywanie dochodów.

Jeżeli problem dotyczy relacji osobistej i jej skutków dla rozliczeń finansowych, warto też zobaczyć materiał o tym, czy zdrada a podział majątku mogą pozostawać ze sobą w związku prawnym.

W praktyce sam nowy partner po rozwodzie nie ma znaczenia. Znaczenie może mieć natomiast to, czy jeszcze przed ustaniem wspólności jedna ze stron wydawała wspólne środki na osobę trzecią. W takich przypadkach analiza może iść w kierunku rozliczenia konkretnych wydatków, darowizn lub celowego pokrzywdzenia rodziny. Pokrewny problem opisuje też zagadnienie kochanka męża wzbogacenie.

Jakie okoliczności sąd może uznać za istotne?

W sprawie o podział majątku i o ewentualne nierówne udziały sąd bada całokształt postępowania małżonków w czasie trwania wspólności ustawowej. W orzecznictwie od lat podkreśla się, że „ważne powody” należy oceniać przez pryzmat obowiązków wobec rodziny. Tak wskazał Sąd Najwyższy m.in. w postanowieniu z 5 października 1974 r., sygn. akt III CRN 190/74.

Znaczenie mogą mieć np.:

• rażące i uporczywe nieprzyczynianie się do tworzenia majątku mimo sił i możliwości zarobkowych,
• trwonienie wspólnych pieniędzy,
• zaciąganie zobowiązań na szkodę rodziny,
• uzależnienia wpływające na stan majątku,
• ukrywanie dochodów lub składników majątkowych,
• długotrwałe uchylanie się od obowiązków rodzinnych.

Zgodnie z postanowieniem Sądu Najwyższego z 26 listopada 1973 r., sygn. akt III CRN 227/73, art. 43 § 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego nie ma zastosowania w każdym przypadku zwykłej nierówności wkładów, lecz wtedy, gdy małżonek w sposób rażący lub uporczywy nie przyczynia się do powstania dorobku stosownie do swoich sił i możliwości.

Czy można żądać nierównych udziałów tylko w jednym składniku majątku?

Nie. Żądanie ustalenia nierównych udziałów dotyczy całego majątku wspólnego, a nie tylko wybranych rzeczy lub praw. Potwierdza to postanowienie Sądu Najwyższego z 27 czerwca 2003 r., sygn. akt IV CKN 278/01.

Jeżeli więc jedna strona uważa, że np. mieszkanie powinno być „podzielone nierówno”, to formalnie nie składa wniosku o nierówne udziały tylko co do mieszkania, ale co do całego majątku wspólnego.

Jakie dowody warto przygotować?

Jeżeli druga strona twierdzi, że nowy związek ma znaczenie dla podziału majątku, trzeba oddzielić emocje od faktów. Dla sądu liczą się przede wszystkim dowody dotyczące pieniędzy, majątku i obowiązków rodzinnych.

Jeżeli sprawa jest sporna, warto już we wniosku lub odpowiedzi na wniosek wskazać konkretnych świadków oraz dokładnie opisać, na jakie okoliczności mają zeznawać.

Podsumowanie praktyczne

Jeżeli rozwód jest prawomocny, były małżonek może zamieszkać z nowym partnerem. Taka decyzja sama w sobie nie wpływa na podział majątku wspólnego.

Dla sądu znaczenie ma przede wszystkim to, co działo się w czasie trwania wspólności ustawowej: kto tworzył majątek, kto nim dysponował, czy nie dochodziło do jego trwonienia oraz czy istnieją podstawy do odstąpienia od zasady równych udziałów z art. 43 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.

Jeżeli jednak nowy związek łączył się z finansowaniem osoby trzeciej ze wspólnych pieniędzy jeszcze przed rozwodem albo z ukrywaniem majątku, taka okoliczność może już wymagać osobnej analizy procesowej.

FAQ

Czy po rozwodzie mogę od razu zamieszkać z nowym partnerem?

Tak. Jeżeli rozwód jest prawomocny, nie ma zakazu rozpoczęcia nowego związku ani zmiany miejsca zamieszkania. Sam ten fakt co do zasady nie wpływa na podział majątku.

Czy wyłączna wina w rozwodzie oznacza gorszy podział majątku?

Nie automatycznie. Aby sąd ustalił nierówne udziały, muszą być spełnione przesłanki z art. 43 § 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, czyli ważne powody oraz różny stopień przyczynienia się do powstania majątku.

Czy sąd bada, z kim spotyka się były małżonek po rozwodzie?

Zwykle nie. Dla sądu ważniejsze są skład i wartość majątku, nakłady, długi oraz zachowania stron z okresu wspólności majątkowej.

Czy wydawanie wspólnych pieniędzy na inną osobę może mieć znaczenie?

Tak, jeżeli działo się to w czasie trwania wspólności majątkowej i doprowadziło do uszczuplenia majątku wspólnego. Wtedy znaczenie mają konkretne przelewy, darowizny i inne dokumenty finansowe.

Czy można żądać nierównych udziałów tylko co do mieszkania?

Nie. Żądanie nierównych udziałów dotyczy całego majątku wspólnego, a nie pojedynczego składnika.

Źródła

• art. 31 § 1, art. 43 § 1–3 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. z 2023 r. poz. 2809, ze zm.)
• postanowienie Sądu Najwyższego z 26 listopada 1973 r., sygn. akt III CRN 227/73
• postanowienie Sądu Najwyższego z 5 października 1974 r., sygn. akt III CRN 190/74
• postanowienie Sądu Najwyższego z 21 listopada 2002 r., sygn. akt III CKN 1018/00
• postanowienie Sądu Najwyższego z 27 czerwca 2003 r., sygn. akt IV CKN 278/01