Podatek w Norwegii po latach – czy trzeba płacić i co zrobić?

Od czego zacząć ocenę takiej sprawy

W opisanej sytuacji trzeba rozdzielić trzy kwestie: po pierwsze, czy dochód z pracy w latach 2005–2007 rzeczywiście powinien być opodatkowany w Norwegii; po drugie, czy norweska należność mogła zostać skierowana do egzekucji w Polsce; po trzecie, czy istnieje jeszcze możliwość odzyskania podatku nienależnie zapłaconego w Polsce.

Sam fakt, że miał Pan polską umowę o pracę, nie rozstrzyga miejsca opodatkowania. Przy pracy najemnej zasadnicze znaczenie ma treść właściwej umowy o unikaniu podwójnego opodatkowania obowiązującej dla danych lat oraz rzeczywisty sposób wykonywania pracy: gdzie praca była wykonywana, jak długo trwał pobyt, kto faktycznie ponosił ekonomiczny ciężar wynagrodzenia i czy powstał zakład lub stała placówka pracodawcy w Norwegii.

Jeżeli w podobnych sprawach problem wynikał z długotrwałej pracy poza Polską, warto porównać też zasady ustalania rezydencji i obowiązków w innych stanach faktycznych, np. przy pracy za granicą.

Dlaczego Norwegia mogła uznać, że podatek należał się tam

W sprawach dotyczących pracy najemnej wykonywanej fizycznie na terytorium innego państwa punktem wyjścia są postanowienia umowy międzynarodowej obowiązującej w okresie, którego dotyczy spór. Dla lat 2005–2007 nie można automatycznie opierać się na obecnej Konwencji między Rzecząpospolitą Polską a Królestwem Norwegii w sprawie unikania podwójnego opodatkowania i zapobiegania uchylaniu się od opodatkowania w zakresie podatków od dochodu, podpisanej w Warszawie 9 września 2009 r. (Dz.U. z 2010 r. nr 134, poz. 899), ponieważ weszła ona w życie później i co do zasady ma zastosowanie do późniejszych okresów podatkowych.

Dla wcześniejszych lat znaczenie ma umowa obowiązująca wtedy oraz jej reguły dotyczące pracy najemnej. Zwykle mechanizm jest podobny: wynagrodzenie osoby mającej miejsce zamieszkania w Polsce może być opodatkowane w państwie wykonywania pracy, chyba że spełnione są łącznie szczególne warunki wyłączające opodatkowanie za granicą, w tym dotyczące długości pobytu oraz tego, kto wypłaca i ekonomicznie ponosi wynagrodzenie.

Jeżeli więc norweski organ ustalił, że praca była rzeczywiście wykonywana w Norwegii, pobyt nie miał charakteru krótkotrwałego albo ciężar wynagrodzenia był związany z działalnością prowadzoną w Norwegii, mógł uznać, że podatek powinien zostać zapłacony właśnie tam.

Czy polski urząd może egzekwować norweski podatek

Tak, co do zasady jest to możliwe. Podstawą współpracy państw w egzekucji należności podatkowych są umowy międzynarodowe oraz przepisy krajowe o wzajemnej pomocy przy dochodzeniu podatków. W relacjach polsko-norweskich znaczenie mają w szczególności:

• Konwencja o wzajemnej pomocy administracyjnej w sprawach podatkowych, sporządzona w Strasburgu 25 stycznia 1988 r. (Dz.U. z 1998 r. nr 141, poz. 913),
• obecnie także art. 27 Konwencji między Rzecząpospolitą Polską a Królestwem Norwegii z 9 września 2009 r. (Dz.U. z 2010 r. nr 134, poz. 899), dotyczący pomocy w poborze podatków, o ile ma zastosowanie do danego stanu faktycznego,
• ustawa z 11 października 2013 r. o wzajemnej pomocy przy dochodzeniu podatków, należności celnych i innych należności pieniężnych.

W praktyce polski organ egzekucyjny działa na podstawie wniosku zagranicznego organu i nie rozstrzyga ponownie, czy norweski podatek został prawidłowo wymierzony pod względem materialnym. Co do zasady zarzuty dotyczące samego istnienia obowiązku, wysokości podatku lub błędów w norweskim wymiarze trzeba podnosić przed organem lub sądem właściwym w Norwegii.

To bardzo ważne: jeżeli pismo przyszło już z polskiego urzędu skarbowego albo od polskiego organu egzekucyjnego, zwykle oznacza to, że etap sporu o sam wymiar podatku w Norwegii mógł już wcześniej biec albo nawet się zakończyć. Trzeba więc jak najszybciej ustalić, jakie norweskie decyzje zostały wydane, kiedy je doręczono i czy nadal istnieją środki odwoławcze albo nadzwyczajne.

Czy można w Polsce podważać norweską należność

Z reguły tylko w ograniczonym zakresie. W Polsce można badać przede wszystkim formalne warunki prowadzenia egzekucji, np. czy dokumenty pozwalające na egzekucję zostały prawidłowo przekazane, czy należność jest objęta zakresem wzajemnej pomocy i czy środek egzekucyjny został zastosowany zgodnie z polskimi przepisami.

Natomiast zarzut, że podatek „w ogóle nie był należny”, zazwyczaj powinien zostać skierowany do organu norweskiego. Wynika to z konstrukcji pomocy w dochodzeniu należności publicznoprawnych – państwo wykonujące wniosek egzekucyjny nie zastępuje organu wymiarowego państwa wnioskującego.

Przedawnienie – kiedy pomaga, a kiedy nie

W sprawach transgranicznych przedawnienie trzeba badać ostrożnie, bo jednocześnie mogą mieć znaczenie przepisy państwa wymiaru podatku, przepisy państwa egzekucji oraz reguły umów międzynarodowych.

Na gruncie prawa polskiego podstawowa zasada wynika z art. 70 § 1 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (tekst jedn.: Dz.U. z 2025 r. poz. 111 ze zm.): zobowiązanie podatkowe przedawnia się z upływem 5 lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym upłynął termin płatności podatku.

Jednocześnie dla zobowiązań zabezpieczonych hipoteką przymusową istotny jest art. 70 § 8 Ordynacji podatkowej. Przepis ten stanowi, że zobowiązania podatkowe zabezpieczone hipoteką lub zastawem skarbowym nie wygasają w pełnym zakresie na zasadach ogólnych, a po upływie terminu przedawnienia mogą być egzekwowane z przedmiotu hipoteki lub zastawu. W praktyce oznacza to, że wpis hipoteki istotnie osłabia zarzut przedawnienia.

Trzeba jednak pamiętać, że w konkretnej sprawie znaczenie mogą mieć także przepisy o zawieszeniu albo przerwaniu biegu przedawnienia, a także przepisy szczególne dotyczące wzajemnej pomocy. Dlatego sama informacja, że minęło „wiele lat”, nie wystarcza, aby uznać należność za definitywnie nieściągalną.

Jeżeli problem wiąże się z miejscem zamieszkania lub opuszczeniem Polski, w tle mogą pojawiać się również kwestie ewidencyjne i wyjazd a roszczenia, ale samo niezgłoszenie wyjazdu nie przesądza jeszcze o miejscu opodatkowania.

Co z podatkiem zapłaconym wcześniej w Polsce

To najtrudniejszy element takich spraw. Jeżeli dochód za lata 2005–2007 faktycznie powinien był zostać opodatkowany w Norwegii, podatek zapłacony w Polsce mógł okazać się nadpłatą. Zasady powstania i zwrotu nadpłaty reguluje rozdział 9 Ordynacji podatkowej, w tym art. 72 § 1 pkt 1 i art. 75 § 1 tej ustawy.

Problem polega na tym, że zwrot nadpłaty jest ograniczony w czasie. Zgodnie z art. 79 § 2 Ordynacji podatkowej prawo do złożenia wniosku o stwierdzenie nadpłaty co do zasady wygasa po upływie terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego. W starych sprawach często oznacza to, że podatnik musi dopłacić podatek za granicą, ale nie może już skutecznie odzyskać podatku zapłaconego w Polsce.

Nie oznacza to jednak, że zawsze jest to całkowicie wykluczone. Trzeba sprawdzić, czy w danej sprawie bieg terminów był liczony prawidłowo, czy zapadły jakieś decyzje, czy możliwe są środki nadzwyczajne oraz czy istnieje odpowiedzialność odszkodowawcza pracodawcy, który błędnie informował pracowników o miejscu opodatkowania.

Czy można dochodzić roszczeń od pracodawcy

Bywa, że tak, ale wymaga to osobnej analizy cywilnoprawnej. Jeżeli pracodawca zapewniał pracowników, że podatek jest prawidłowo rozliczany wyłącznie w Polsce, a wskutek jego błędnych działań lub zaniechań pracownik poniósł szkodę, można rozważać odpowiedzialność odszkodowawczą na podstawie art. 471 ustawy z 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (tekst jedn.: Dz.U. z 2024 r. poz. 1061 ze zm.) albo – zależnie od stanu faktycznego – art. 415 Kodeksu cywilnego.

W takiej sprawie trzeba jednak wykazać co najmniej: bezprawność lub nienależyte wykonanie obowiązków przez pracodawcę, powstanie szkody, związek przyczynowy oraz wysokość roszczenia. Trzeba też zbadać przedawnienie roszczeń cywilnych. To odrębny tor od sporu z organem podatkowym.

Jakie działania praktyczne warto podjąć teraz

W podobnej sytuacji najlepiej działać równolegle na kilku frontach:

Czy bezrobocie lub trudna sytuacja życiowa zatrzyma egzekucję

Co do zasady sama trudna sytuacja materialna nie powoduje wygaśnięcia należności. Może jednak uzasadniać wniosek o ulgę w spłacie, jeżeli dopuszcza to właściwe prawo i tryb postępowania. W zależności od etapu sprawy można rozważyć:

• wniosek o rozłożenie należności na raty,
• wniosek o odroczenie terminu płatności,
• ograniczenie egzekucji do przedmiotu hipoteki, jeśli tak wynika z sytuacji prawnej zobowiązania,
• podjęcie rozmów z organem norweskim co do wysokości odsetek lub harmonogramu spłaty.

To jednak nie zastąpi analizy zasadniczej: czy podatek rzeczywiście był należny i czy egzekucja została wszczęta prawidłowo.

FAQ

Czy podatek zapłacony w Polsce chroni automatycznie przed żądaniem podatku w Norwegii?

Nie. Jeżeli według właściwej umowy międzynarodowej dochód z pracy powinien być opodatkowany w Norwegii, wcześniejsze rozliczenie w Polsce nie wyłącza obowiązku zapłaty za granicą.

Czy polski urząd skarbowy bada, czy norweski podatek został naliczony prawidłowo?

Zwykle nie co do meritum. Spór o samą zasadność i wysokość podatku najczęściej trzeba prowadzić przed organem norweskim.

Czy po wielu latach można jeszcze odzyskać podatek zapłacony w Polsce?

Czasem tak, ale często przeszkodą jest upływ terminów z Ordynacji podatkowej, zwłaszcza art. 79 § 2. Bez analizy dat i dokumentów nie da się tego przesądzić.

Czy hipoteka przymusowa oznacza, że dług już się nie przedawni?

Nie wprost, ale znacznie osłabia ochronę wynikającą z przedawnienia. Na podstawie art. 70 § 8 Ordynacji podatkowej egzekucja po upływie terminu przedawnienia może nadal być prowadzona z przedmiotu hipoteki.

Czy można żądać odszkodowania od pracodawcy za błędne rozliczenia?

W niektórych sprawach tak, ale trzeba wykazać błąd pracodawcy, szkodę i związek przyczynowy. To wymaga odrębnej analizy cywilnoprawnej.

Źródła

• art. 70 § 1 i § 8, art. 72 § 1 pkt 1, art. 75 § 1, art. 79 § 2 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (tekst jedn.: Dz.U. z 2025 r. poz. 111 ze zm.),
• ustawa z 11 października 2013 r. o wzajemnej pomocy przy dochodzeniu podatków, należności celnych i innych należności pieniężnych,
• Konwencja o wzajemnej pomocy administracyjnej w sprawach podatkowych, sporządzona w Strasburgu 25 stycznia 1988 r. (Dz.U. z 1998 r. nr 141, poz. 913),
• Konwencja między Rzecząpospolitą Polską a Królestwem Norwegii w sprawie unikania podwójnego opodatkowania i zapobiegania uchylaniu się od opodatkowania w zakresie podatków od dochodu, podpisana w Warszawie 9 września 2009 r. (Dz.U. z 2010 r. nr 134, poz. 899),
• art. 471 i art. 415 ustawy z 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (tekst jedn.: Dz.U. z 2024 r. poz. 1061 ze zm.).