Nękanie przez sąsiada w bloku – co zrobić?

Kiedy zachowanie sąsiada jest uporczywym nękaniem?

Nie każde trudne zachowanie sąsiada będzie od razu przestępstwem. Odpowiedzialność karna za stalking wymaga spełnienia konkretnych przesłanek. Zgodnie z art. 190a § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny, kto przez uporczywe nękanie innej osoby lub osoby jej najbliższej wzbudza u niej uzasadnione okolicznościami poczucie zagrożenia, poniżenia lub udręczenia albo istotnie narusza jej prywatność, podlega karze pozbawienia wolności od 6 miesięcy do lat 8.

W praktyce oznacza to, że trzeba wykazać nie jednorazowy konflikt, lecz powtarzalne, długotrwałe i niechciane działania. Mogą to być na przykład: ciągłe obserwowanie mieszkańców, nachodzenie, śledzenie, wielokrotne składanie bezpodstawnych zawiadomień, celowe prowokowanie interwencji, rejestrowanie wejść i wyjść z mieszkania albo zachowania wywołujące u mieszkańców poczucie stałej kontroli.

Jeżeli problemem jest agresywna sąsiadka, warto porównać swoją sprawę z opisem: agresywna i uciążliwa sąsiadka. Przy konflikcie, w którym uciążliwy jest sąsiad i jego zachowania narastają z czasem, pomocny może być także przykład psychicznego terroru sąsiada.

Fałszywe wezwania policji lub straży miejskiej

Jeżeli sąsiadka wielokrotnie wzywa policję lub straż miejską, a podawane przez nią informacje są nieprawdziwe, warto rozróżnić kilka sytuacji. Samo wezwanie służb nie jest bezprawne, jeżeli osoba rzeczywiście ma podstawy przypuszczać, że doszło do naruszenia prawa. Inaczej jest, gdy wezwania są celowo fałszywe i mają wywołać niepotrzebną interwencję.

Art. 66 § 1 ustawy z dnia 20 maja 1971 r. Kodeks wykroczeń przewiduje odpowiedzialność osoby, która ze złośliwości lub swawoli, chcąc wywołać niepotrzebną czynność instytucji użyteczności publicznej albo organu ochrony bezpieczeństwa, porządku publicznego lub zdrowia, podaje fałszywą informację albo w inny sposób wprowadza w błąd. W takim przypadku grozi kara aresztu, ograniczenia wolności albo grzywny.

Jeżeli sąsiadka przed organem powołanym do ścigania lub orzekania fałszywie oskarża konkretną osobę o popełnienie przestępstwa, zastosowanie może mieć art. 234 Kodeksu karnego, który przewiduje karę pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5. Jeżeli natomiast osoba składa zeznania jako świadek i po pouczeniu mówi nieprawdę, znaczenie może mieć art. 233 § 1 Kodeksu karnego dotyczący fałszywych zeznań.

Przy zgłoszeniach dotyczących zakłócania ciszy, porządku lub spokoju trzeba osobno ocenić, czy rzeczywiście występował hałas albo inne zakłócanie, czy też zgłoszenie było instrumentalnym elementem konfliktu.

Jak złożyć zawiadomienie albo wniosek o ściganie?

W sprawie stalkingu kluczowy jest art. 190a § 4 Kodeksu karnego. Przepis ten stanowi, że ściganie przestępstwa określonego w art. 190a § 1 lub § 2 Kodeksu karnego następuje na wniosek pokrzywdzonego. Oznacza to, że pokrzywdzony powinien wyraźnie wskazać, iż składa wniosek o ściganie sprawcy uporczywego nękania.

Wniosek można złożyć pisemnie w prokuraturze, pisemnie lub ustnie do protokołu na policji. Jeżeli sprawa dotyczy wielu mieszkańców, każdy pokrzywdzony może opisać, jak zachowanie sąsiadki wpływało konkretnie na jego prywatność, poczucie bezpieczeństwa, życie rodzinne albo korzystanie z mieszkania.

W zawiadomieniu warto uporządkować materiał w formie osi czasu. Należy wskazać daty interwencji, numery notatek policyjnych, nazwiska lub dane świadków, opis zachowań, skutki dla mieszkańców oraz to, czy sprawca był informowany, że jego działania są niechciane. Przy uporczywym nękaniu znaczenie ma nie tylko liczba incydentów, ale także ich cel, natężenie i wpływ na życie pokrzywdzonych. Szerzej o tym, jak rozumieć art. 190a K.k., piszemy w materiale o nękaniu.

Kamera nad wejściem do bloku a prywatność mieszkańców

Montaż prywatnej kamery na części wspólnej budynku wymaga szczególnej ostrożności. Jeżeli kamera rejestruje wejście do bloku, klatkę schodową, drzwi mieszkań albo osoby odwiedzające lokatorów, może dochodzić do ingerencji w prywatność mieszkańców.

Na gruncie prawa cywilnego podstawą ochrony są art. 23 i art. 24 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny. Art. 23 Kodeksu cywilnego wymienia dobra osobiste człowieka, a katalog ten jest otwarty. W orzecznictwie i praktyce prawnej do dóbr osobistych zalicza się między innymi prywatność, wizerunek, spokój i mir domowy. Zgodnie z art. 24 § 1 Kodeksu cywilnego ten, czyje dobro osobiste zostaje zagrożone cudzym działaniem, może żądać zaniechania tego działania, chyba że nie jest ono bezprawne.

Jeżeli kamera znajduje się na części wspólnej i została zamontowana bez zgody podmiotu zarządzającego nieruchomością, należy wystąpić do spółdzielni, wspólnoty mieszkaniowej albo zarządcy o pisemne wezwanie do jej demontażu. W zależności od statusu budynku znaczenie mogą mieć statut, regulamin porządku domowego, uchwały wspólnoty lub zasady korzystania z części wspólnych.

W określonych sytuacjach zastosowanie mogą mieć także przepisy o ochronie danych osobowych. Art. 2 ust. 2 lit. c rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679, czyli RODO, wyłącza stosowanie RODO do przetwarzania danych przez osobę fizyczną w ramach czynności o czysto osobistym lub domowym charakterze. Jeżeli jednak monitoring obejmuje przestrzeń wspólną albo osoby trzecie w sposób wykraczający poza prywatny użytek domowy, wyłączenie może nie działać. Wtedy potrzebna jest podstawa przetwarzania z art. 6 ust. 1 RODO, a osoba, której dane dotyczą, może złożyć skargę do Prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych na podstawie art. 77 ust. 1 RODO.

Roszczenia cywilne przeciwko uciążliwemu sąsiadowi

Droga cywilna bywa skuteczniejsza niż samo zgłaszanie interwencji, zwłaszcza gdy celem jest szybkie zatrzymanie naruszeń. Na podstawie art. 24 § 1 Kodeksu cywilnego można żądać zaniechania naruszania dóbr osobistych, usunięcia skutków naruszenia, na przykład przeprosin, a także innych działań potrzebnych do przywrócenia stanu zgodnego z prawem.

Jeżeli doszło do krzywdy, podstawą żądania zadośćuczynienia pieniężnego albo zapłaty odpowiedniej sumy na wskazany cel społeczny może być art. 448 Kodeksu cywilnego w związku z art. 24 § 1 Kodeksu cywilnego. W praktyce trzeba wykazać naruszenie dobra osobistego, bezprawność działania, krzywdę oraz związek między zachowaniem sąsiada a skutkami po stronie pokrzywdzonego.

Jeżeli zachowanie sąsiada zakłóca korzystanie z mieszkania ponad przeciętną miarę, znaczenie może mieć art. 144 Kodeksu cywilnego. Przepis ten nakazuje właścicielowi nieruchomości powstrzymywać się od działań, które zakłócałyby korzystanie z nieruchomości sąsiednich ponad przeciętną miarę wynikającą ze społeczno-gospodarczego przeznaczenia nieruchomości i stosunków miejscowych. Przy naruszeniach własności lub współwłasności można rozważyć również roszczenie negatoryjne z art. 222 § 2 Kodeksu cywilnego, czyli żądanie przywrócenia stanu zgodnego z prawem i zaniechania naruszeń.

Jak dokumentować nękanie przez sąsiada?

W sprawach sąsiedzkich dowody są często ważniejsze niż sama ocena emocjonalna mieszkańców. Warto prowadzić dziennik zdarzeń zawierający datę, godzinę, opis sytuacji, dane świadków i informację, czy była interwencja policji lub straży miejskiej. Dobrze jest uzyskać kopie notatek z interwencji albo przynajmniej ich numery.

Można zabezpieczać korespondencję, wiadomości, zdjęcia zamontowanej kamery, nagrania zdarzeń oraz oświadczenia świadków. Nagrywanie własnej rozmowy, w której osoba nagrywająca uczestniczy, jest co do zasady czym innym niż potajemne podsłuchiwanie cudzych rozmów. Trzeba jednak uważać na późniejsze rozpowszechnianie nagrań, ponieważ może ono naruszać dobra osobiste lub przepisy o ochronie danych osobowych.

Przed pozwem cywilnym warto wysłać do sąsiadki pisemne wezwanie do zaniechania naruszeń. Pismo powinno być rzeczowe: należy wskazać konkretne zachowania, podstawę żądania, termin na usunięcie kamery albo zaprzestanie działań oraz zapowiedź dalszych kroków prawnych.

FAQ

Czy jedno bezpodstawne wezwanie policji przez sąsiada jest stalkingiem?

Zwykle nie. Art. 190a § 1 Kodeksu karnego wymaga uporczywego nękania, czyli powtarzalnych i niechcianych zachowań. Jedno wezwanie może być natomiast oceniane pod kątem art. 66 § 1 Kodeksu wykroczeń, jeżeli było celowo fałszywe i złośliwe.

Czy wszyscy mieszkańcy mogą złożyć jedno wspólne zawiadomienie?

Mogą złożyć wspólne pismo opisujące problem, ale w sprawie z art. 190a § 1 Kodeksu karnego każdy pokrzywdzony powinien wskazać, jak zachowanie sąsiada naruszyło jego prywatność, poczucie bezpieczeństwa albo codzienne funkcjonowanie. Wniosek o ściganie wynika z art. 190a § 4 Kodeksu karnego.

Czy sąsiad może mieć kamerę skierowaną na wejście do bloku?

To zależy od zakresu nagrywania, miejsca montażu i zgód zarządcy lub mieszkańców. Kamera obejmująca część wspólną i osoby trzecie może naruszać prywatność chronioną przez art. 23 i art. 24 § 1 Kodeksu cywilnego, a w określonych przypadkach także przepisy RODO.

Czy można żądać zadośćuczynienia od nękającego sąsiada?

Tak, jeżeli doszło do naruszenia dóbr osobistych i powstała krzywda. Podstawą żądania może być art. 448 Kodeksu cywilnego w związku z art. 24 § 1 Kodeksu cywilnego. Trzeba jednak wykazać konkretne naruszenia, ich skutki oraz związek z działaniem sąsiada.

Co zrobić, jeżeli spółdzielnia nie reaguje na kamerę sąsiada?

Należy złożyć pisemne żądanie interwencji i poprosić o wskazanie podstawy, na jakiej kamera została dopuszczona. Jeżeli brak reakcji, można skierować pisemne wezwanie bezpośrednio do sąsiada, rozważyć pozew cywilny, a przy przetwarzaniu danych poza prywatnym użytkiem także skargę do Prezesa UODO.

Źródła

• Art. 190a § 1 i § 4, art. 233 § 1 oraz art. 234 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny.
• Art. 66 § 1 ustawy z dnia 20 maja 1971 r. Kodeks wykroczeń.
• Art. 23, art. 24 § 1, art. 144, art. 222 § 2 i art. 448 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny.
• Art. 2 ust. 2 lit. c, art. 6 ust. 1 oraz art. 77 ust. 1 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679, czyli RODO.