Odszkodowanie od komornika za bezprawne zajęcie konta

Skarga na czynność komornika nie zawsze kończy egzekucję

Podstawowym środkiem kontroli działań komornika jest skarga na czynności komornika uregulowana w art. 767 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego. Skarga przysługuje zarówno na dokonanie czynności, jak i na zaniechanie czynności, gdy komornik miał obowiązek ją podjąć.

Zgodnie z art. 767³ § 1 Kodeksu postępowania cywilnego wniesienie skargi co do zasady nie wstrzymuje postępowania egzekucyjnego ani wykonania zaskarżonej czynności. Wstrzymanie może nastąpić wtedy, gdy komornik lub sąd podejmą odpowiednią decyzję. Dodatkowo art. 821 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego pozwala sądowi zawiesić postępowanie egzekucyjne na wniosek.

To ważne praktycznie: samo uwzględnienie skargi nie oznacza jeszcze automatycznie, że wszystkie skutki egzekucji znikają. Jeżeli sąd uchylił konkretną czynność, to eliminuje jej wadliwość procesową, ale zwrot pieniędzy pobranych i już przekazanych może wymagać dalszych działań – zależnie od tego, na jakim etapie była egzekucja i gdzie aktualnie znajdują się środki.

Kiedy komornik powinien zwolnić konto bankowe?

Zajęcie rachunku bankowego jest prowadzone na podstawie art. 889 § 1 i nast. Kodeksu postępowania cywilnego. Jeżeli odpadła podstawa zajęcia – np. wskutek umorzenia egzekucji, uchylenia czynności albo ograniczenia egzekucji – komornik powinien niezwłocznie zawiadomić bank o zwolnieniu rachunku lub odpowiedniej kwoty.

W obecnym stanie prawnym nie ma przepisu, który wskazywałby jeden sztywny termin, np. 3 czy 7 dni, na odblokowanie rachunku. Nie oznacza to jednak dowolności. Z art. 760 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego wynika obowiązek organu egzekucyjnego podejmowania czynności potrzebnych do prawidłowego przeprowadzenia egzekucji, a z charakteru funkcji komornika i zasady sprawności postępowania wynika obowiązek działania bez zbędnej zwłoki.

W praktyce trzeba odróżnić dwie rzeczy: moment wysłania przez komornika zawiadomienia do banku oraz techniczne zdjęcie blokady przez sam bank. Jeżeli komornik zwleka z wysłaniem pisma mimo prawomocnego rozstrzygnięcia albo mimo własnego postanowienia o umorzeniu, można rozważyć skargę na zaniechanie czynności na podstawie art. 767 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego.

Jeżeli po uchyleniu zajęcia na rachunek wpłynęły nowe środki i bank przekazał je komornikowi, kluczowe będzie ustalenie, czy komornik wcześniej zdążył skutecznie odwołać zajęcie, a jeżeli nie – z czego wynikało opóźnienie. Odpowiedzialność odszkodowawcza zależy od konkretnego stanu faktycznego i tego, czy można wykazać bezprawne zaniechanie.

Czy można żądać „podwójnej kwoty” od komornika?

Nie ma przepisu, który dawałby automatyczne prawo do żądania od komornika „zwrotu podwójnej kwoty”, czyli samej pobranej sumy plus dodatkowej, zryczałtowanej sankcji. Roszczenia trzeba rozdzielić.

Po pierwsze, można dochodzić zwrotu nienależnie pobranych środków, jeżeli komornik pobrał je mimo braku podstawy prawnej. Po drugie, można dochodzić naprawienia szkody, ale tylko w zakresie rzeczywiście poniesionej i wykazanej szkody. Podstawą jest art. 23 ust. 1 ustawy z dnia 22 marca 2018 r. o komornikach sądowych, zgodnie z którym komornik jest obowiązany do naprawienia szkody wyrządzonej przez niezgodne z prawem działanie lub zaniechanie przy wykonywaniu czynności, a Skarb Państwa odpowiada za tę szkodę solidarnie z komornikiem.

W praktyce szkoda może obejmować np. utracone odsetki, koszty kredytu pomostowego, opłaty za nieterminowe regulowanie własnych zobowiązań czy inne dające się udowodnić następstwa. Dodatkowo można żądać odsetek za opóźnienie na podstawie art. 481 § 1 i § 2 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny, jeżeli dłużnik roszczenia pieniężnego nie spełnia go w terminie.

Opłata stosunkowa po umorzeniu egzekucji

Co do zasady tak – komornik może po umorzeniu postępowania wydać postanowienie o kosztach i wezwać do ich zapłaty, ponieważ rozliczenie kosztów jest elementem zakończenia sprawy. Wynika to z art. 770 § 1 i § 2 Kodeksu postępowania cywilnego, zgodnie z którym koszty postępowania egzekucyjnego ustala postanowieniem komornik wraz z ukończeniem postępowania egzekucyjnego, jeżeli przeprowadzenie egzekucji należy do niego.

Przy umorzeniu na wniosek wierzyciela istotny jest art. 29 ust. 1 ustawy z dnia 28 lutego 2018 r. o kosztach komorniczych. Przepis przewiduje, że co do zasady wierzyciela obciąża opłata stosunkowa 5% wartości świadczenia pozostałego do wyegzekwowania. Jeżeli jednak wierzyciel wykaże, że przyczyna umorzenia wiąże się ze spełnieniem świadczenia przez dłużnika w terminie miesiąca od doręczenia mu zawiadomienia o wszczęciu egzekucji albo z zawarciem w tym czasie porozumienia z wierzycielem, opłata obciąża dłużnika. Jeżeli spełnienie świadczenia lub porozumienie nastąpiło po upływie miesiąca, dłużnika obciąża opłata 10% wartości świadczenia pozostałego do wyegzekwowania.

To oznacza, że sama podstawa umorzenia z art. 825 pkt 1 Kodeksu postępowania cywilnego nie rozstrzyga jeszcze automatycznie, kto finalnie poniesie opłatę. Trzeba sprawdzić, kiedy dłużnik spełnił świadczenie, kiedy doręczono zawiadomienie o wszczęciu egzekucji i czy wierzyciel wykazał przesłanki z art. 29 ust. 1 ustawy o kosztach komorniczych.

Czy komornika obowiązuje termin na wydanie postanowienia o kosztach?

Przepisy nie wyznaczają jednego sztywnego terminu liczbowego, np. 7 czy 14 dni od umorzenia, w którym komornik musi wydać postanowienie o kosztach. Nie oznacza to jednak, że może zwlekać bez końca. Czynność powinna zostać dokonana bez zbędnej zwłoki, a przewlekłość może być kwestionowana odpowiednimi środkami procesowymi zależnie od przebiegu sprawy.

Jeżeli komornik wydał postanowienie o kosztach, dłużnik lub wierzyciel może je zaskarżyć skargą na czynność komornika na podstawie art. 767 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego. W skardze warto wskazać nie tylko samą niezgodność z przepisami, lecz także konkretne błędy rachunkowe, niewłaściwą podstawę naliczenia albo brak wyjaśnienia, jak wyliczono opłatę.

Uzasadnienie postanowienia powinno umożliwiać kontrolę rozstrzygnięcia. W praktyce pomocne są tu odpowiednio stosowane przepisy o uzasadnianiu orzeczeń, w szczególności art. 327¹ § 1 Kodeksu postępowania cywilnego w zw. z art. 13 § 2 Kodeksu postępowania cywilnego. Jeżeli z postanowienia nie wynika, od jakiej kwoty, na jaki dzień i według jakiej podstawy prawnej obliczono koszty, istnieją argumenty do jego podważenia.

Odszkodowanie od komornika – kiedy jest realne?

Podstawą odpowiedzialności odszkodowawczej komornika jest obecnie art. 23 ust. 1 ustawy z dnia 22 marca 2018 r. o komornikach sądowych. Aby skutecznie dochodzić odszkodowania, trzeba wykazać łącznie:

• niezgodne z prawem działanie lub zaniechanie komornika przy wykonywaniu czynności,
• powstanie szkody,
• normalny związek przyczynowy między zachowaniem komornika a szkodą – zgodnie z art. 361 § 1 i § 2 Kodeksu cywilnego.

Nie wystarczy więc samo subiektywne przekonanie, że komornik pobrał za dużo. Najpierw trzeba ustalić, czy rzeczywiście naruszył konkretny przepis albo działał mimo odpadnięcia podstawy egzekucji. Jeżeli szkoda polega wyłącznie na czasowym pozbawieniu pieniędzy, zwykle dochodzi się co najmniej odsetek za okres, w którym środki były bezprawnie przetrzymywane, a przy większej szkodzie – także dalszych kosztów, o ile da się je udowodnić.

W orzecznictwie nadal zachowują znaczenie poglądy wyrażone m.in. w wyroku Sądu Najwyższego z 30 października 2014 r., sygn. II CSK 60/14, dotyczącym osobistej odpowiedzialności komornika za wadliwe czynności egzekucyjne, oraz w wyroku Sądu Najwyższego z 9 stycznia 2008 r., sygn. III CSK 393/07, odnoszącym się do możliwości posłużenia się odsetkami jako miernikiem minimalnej szkody pieniężnej.

Brak odpowiedzi komornika na prośbę o wyliczenie kwoty

Jeżeli komornik pobrał środki i nie wyjaśnia, z czego wynika ich wysokość, należy wystąpić pisemnie o udostępnienie rozliczenia sprawy, w tym wskazanie należności głównej, odsetek, kosztów zastępstwa, kosztów egzekucyjnych i dat księgowania wpłat. W praktyce warto zażądać także odpisu karty rozliczeniowej lub zestawienia operacji.

Jeżeli z rozliczenia wynika błąd albo komornik odmawia wyjaśnień, można rozważyć skargę na czynność komornika, a po ustaleniu szkody – roszczenie odszkodowawcze. Niezależnie od tego nadzór administracyjny nad działalnością komornika sprawuje prezes sądu rejonowego, przy którym działa komornik, a nadzór judykacyjny wykonuje sąd w ramach środków zaskarżenia przewidzianych w Kodeksie postępowania cywilnego.

Czy można zawiadomić prokuraturę?

Samo błędne naliczenie opłaty albo wadliwie przeprowadzona czynność egzekucyjna nie oznacza automatycznie popełnienia przestępstwa. W wielu sprawach właściwą drogą będzie najpierw skarga na czynność komornika, żądanie zwrotu środków albo pozew o odszkodowanie.

Zawiadomienie prokuratury ma sens wtedy, gdy istnieją konkretne okoliczności wskazujące np. na przekroczenie uprawnień lub niedopełnienie obowiązków przez funkcjonariusza publicznego w celu działania na szkodę interesu publicznego lub prywatnego, o którym mowa w art. 231 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny. W pewnych stanach faktycznych mogą też wchodzić w grę inne przepisy Kodeksu karnego, ale nie każde bezprawne zajęcie środków będzie od razu „kradzieżą” w rozumieniu art. 278 Kodeksu karnego.

Jeżeli podejrzenie dotyczy odpowiedzialności dyscyplinarnej, możliwe jest również złożenie skargi do właściwej izby komorniczej lub prezesa sądu. Pozbawienie prawa wykonywania zawodu nie następuje jednak na sam wniosek strony, lecz wyłącznie w odpowiednim trybie dyscyplinarnym albo ustawowym.

FAQ

Czy po uwzględnieniu skargi komornik musi od razu odblokować konto?

Powinien niezwłocznie wykonać skutki rozstrzygnięcia i zawiadomić bank o zwolnieniu zajęcia, ale przepisy nie wskazują jednego sztywnego terminu w dniach. Jeżeli zwleka, można składać skargę na zaniechanie czynności.

Czy mogę żądać od komornika dwa razy tyle, ile zabrał?

Nie. Można żądać zwrotu nienależnie pobranych środków oraz odszkodowania, ale tylko w wysokości rzeczywiście wykazanej szkody.

Czy komornik może naliczyć opłatę po umorzeniu sprawy?

Tak. Rozliczenie kosztów następuje postanowieniem wydawanym przy ukończeniu postępowania egzekucyjnego. Takie postanowienie można jednak zaskarżyć, jeżeli opłata została naliczona błędnie.

Czy brak odpowiedzi komornika na pismo oznacza od razu przestępstwo?

Nie. Najczęściej jest to najpierw problem procesowy lub organizacyjny, który należy kwestionować skargą albo żądaniem rozliczenia. Odpowiedzialność karna wchodzi w grę dopiero przy konkretnych przesłankach z Kodeksu karnego.

Kogo pozwać o odszkodowanie – komornika czy Skarb Państwa?

Zgodnie z art. 23 ust. 1 ustawy o komornikach sądowych za szkodę solidarnie odpowiadają komornik i Skarb Państwa. Dobór strony pozwanej wymaga jednak oceny konkretnej sprawy i materiału dowodowego.

Podsumowanie

Jeżeli komornik po uchyleniu zajęcia lub po umorzeniu egzekucji nie doprowadził niezwłocznie do zwolnienia rachunku, pobrał środki bez podstawy albo błędnie ustalił opłaty, nie oznacza to automatycznie prawa do „karnej” podwójnej kwoty. Możliwe są jednak trzy realne kierunki działania: skarga na czynność lub zaniechanie komornika, zaskarżenie postanowienia o kosztach oraz powództwo o zwrot środków i odszkodowanie na podstawie art. 23 ustawy o komornikach sądowych.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego – Dz.U. – ISAP
2. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny – Dz.U. – ISAP
3. Ustawa z dnia 22 marca 2018 r. o komornikach sądowych – Dz.U. – ISAP
4. Ustawa z dnia 28 lutego 2018 r. o kosztach komorniczych – Dz.U. – ISAP
5. Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny – Dz.U. – ISAP
6. Wyrok Sądu Najwyższego z 30 października 2014 r., sygn. II CSK 60/14.
7. Wyrok Sądu Najwyższego z 9 stycznia 2008 r., sygn. III CSK 393/07.