Odrzucenie spadku przez osobę, która ma komornika

Czy osoba mająca komornika może odrzucić spadek?

Tak. Sam fakt, że wobec spadkobiercy toczy się egzekucja komornicza, nie odbiera mu prawa do odrzucenia spadku. Oświadczenie o odrzuceniu spadku można złożyć przed notariuszem albo przed sądem. Notariusz lub sąd nie odmawia przyjęcia oświadczenia tylko dlatego, że dana osoba ma długi albo prowadzone jest wobec niej postępowanie egzekucyjne.

Trzeba jednak odróżnić dwie kwestie: skuteczność odrzucenia spadku w prawie spadkowym oraz możliwość zaskarżenia tej czynności przez wierzyciela. Odrzucenie spadku powoduje, że spadkobierca jest traktowany tak, jakby nie dożył otwarcia spadku. Jeżeli jednak w spadku były realne aktywa, np. pieniądze, udział w mieszkaniu, dom albo działka, a dłużnik odrzucił spadek, wierzyciel może twierdzić, że doszło do jego pokrzywdzenia.

W praktyce szczególne ryzyko powstaje wtedy, gdy spadek ma dodatnią wartość, a zadłużony spadkobierca odrzuca go po to, aby majątek przypadł dzieciom, rodzeństwu albo innym osobom z rodziny. Wierzyciel może wtedy próbować wykazać, że gdyby dłużnik spadek przyjął, egzekucja mogłaby być skuteczniejsza.

Termin i forma odrzucenia spadku

Oświadczenie o odrzuceniu spadku składa się co do zasady w terminie 6 miesięcy od dnia, w którym spadkobierca dowiedział się o tytule swojego powołania do spadku. Dla dziecka spadkodawcy najczęściej będzie to dzień, w którym dowiedziało się o śmierci rodzica. Dla dalszego krewnego termin może rozpocząć się później, np. dopiero od informacji, że wcześniejszy spadkobierca odrzucił spadek.

Do zachowania terminu wystarczy złożenie przed jego upływem wniosku do sądu o odebranie oświadczenia o przyjęciu albo odrzuceniu spadku. Jeżeli złożenie oświadczenia wymaga zezwolenia sądu, bieg terminu ulega zawieszeniu na czas trwania postępowania w tym przedmiocie. Ma to znaczenie zwłaszcza w sprawach małoletnich, choć po zmianach obowiązujących od 15 listopada 2023 r. nie w każdym przypadku odrzucenie spadku w imieniu dziecka wymaga wcześniejszej zgody sądu opiekuńczego.

Brak oświadczenia w terminie nie oznacza już prostego przyjęcia spadku wprost. Obecnie skutkiem milczenia spadkobiercy jest przyjęcie spadku z dobrodziejstwem inwentarza, czyli z ograniczeniem odpowiedzialności za długi spadkowe do wartości stanu czynnego spadku. Nie rozwiązuje to jednak problemu własnych długów spadkobiercy: jeżeli spadek zostanie przyjęty, wierzyciele osobiści spadkobiercy mogą kierować egzekucję do składników, które weszły do jego majątku.

Od wniosku do sądu o odebranie oświadczenia o przyjęciu albo odrzuceniu spadku pobiera się opłatę stałą 100 zł. Złożenie oświadczenia u notariusza zwykle jest szybsze, ale wiąże się z kosztami notarialnymi i kosztami wypisów aktu.

Odrzucenie spadku z pokrzywdzeniem wierzycieli

Najważniejszym przepisem w omawianej sytuacji jest art. 1024 Kodeksu cywilnego. Wynika z niego, że jeżeli spadkobierca odrzucił spadek z pokrzywdzeniem wierzycieli, każdy wierzyciel, którego wierzytelność istniała w chwili odrzucenia spadku, może żądać uznania odrzucenia spadku za bezskuteczne wobec siebie według przepisów o ochronie wierzycieli w razie niewypłacalności dłużnika.

Oznacza to, że wierzyciel nie musi biernie akceptować sytuacji, w której dłużnik rezygnuje z wartościowego spadku, a egzekucja z jego dotychczasowego majątku pozostaje bezskuteczna. Wierzyciel musi jednak wykazać podstawy swojego żądania. Samo istnienie długu nie zawsze wystarczy. Kluczowe jest to, czy odrzucenie spadku rzeczywiście pogorszyło możliwość zaspokojenia wierzyciela.

W praktyce znaczenie mają przede wszystkim:

• wartość aktywów spadkowych, np. udziału w nieruchomości lub pieniędzy na rachunku bankowym,
• wysokość i charakter zadłużenia spadkobiercy,
• to, czy dłużnik był już niewypłacalny albo stał się niewypłacalny w większym stopniu,
• chwila powstania wierzytelności, ponieważ art. 1024 K.c. chroni wierzycieli, których wierzytelność istniała w chwili odrzucenia spadku,
• termin, w którym wierzyciel dowiedział się o odrzuceniu spadku.

Zobacz również:
zrzeczenie się części spadku
rezygnacja z części spadku

Jakie terminy ma wierzyciel?

Wierzyciel nie może zaskarżać odrzucenia spadku bez ograniczeń czasowych. Zgodnie z art. 1024 § 2 Kodeksu cywilnego uznania odrzucenia spadku za bezskuteczne można żądać w ciągu 6 miesięcy od chwili powzięcia wiadomości o odrzuceniu spadku, ale nie później niż przed upływem 3 lat od odrzucenia spadku.

Termin 6-miesięczny liczony jest więc indywidualnie od momentu, w którym konkretny wierzyciel dowiedział się o odrzuceniu spadku. Granicą bezwzględną jest natomiast 3-letni termin liczony od samego odrzucenia spadku. Po jego upływie wierzyciel nie może skutecznie domagać się uznania tej czynności za bezskuteczną na podstawie art. 1024 K.c.

Co daje wierzycielowi wyrok uznający odrzucenie spadku za bezskuteczne?

Wyrok wydany na podstawie art. 1024 K.c. nie powoduje, że odrzucenie spadku staje się nieważne wobec wszystkich. Skutek jest względny: odrzucenie spadku jest bezskuteczne wobec tego wierzyciela, który wygrał sprawę.

W praktyce oznacza to, że wierzyciel może dochodzić zaspokojenia z tej korzyści majątkowej, która nie weszła do majątku dłużnika wskutek odrzucenia spadku. Jeżeli przedmiotem spadku był udział w nieruchomości, wyrok może otworzyć drogę do zaspokojenia z tego udziału w zakresie wynikającym z orzeczenia. Jeżeli w spadku były pieniądze, wierzyciel może zmierzać do zaspokojenia z odpowiadającej im korzyści.

Komornik nie działa tu samodzielnie na podstawie samej informacji, że dłużnik odrzucił spadek. Potrzebna jest inicjatywa wierzyciela i odpowiednie rozstrzygnięcie sądu. Jeżeli wierzyciel ma już tytuł wykonawczy przeciwko dłużnikowi, nie zwalnia go to automatycznie z konieczności wykazania, że odrzucenie spadku było wobec niego bezskuteczne.

Czy wierzyciel zawsze wygra taką sprawę?

Nie. Każda sprawa zależy od konkretnego stanu faktycznego. Inaczej wygląda sytuacja, gdy spadek obejmuje wartościowy lokal i środki pieniężne, a inaczej, gdy masa spadkowa jest obciążona długami, których wysokość przewyższa aktywa. Jeżeli odrzucenie spadku nie pogorszyło realnie sytuacji wierzyciela, jego powództwo może być niezasadne.

Znaczenie ma również to, czy wierzytelność istniała już w chwili odrzucenia spadku. Art. 1024 K.c. nie chroni wierzyciela, którego wierzytelność powstała dopiero później. Wierzyciel musi też pilnować terminów, ponieważ spóźnione powództwo powinno zostać oddalone.

Odrzucenie spadku a dzieci i dalsza rodzina

Odrzucenie spadku przez zadłużonego spadkobiercę zwykle powoduje, że do dziedziczenia dochodzą kolejne osoby, np. jego dzieci. Jeżeli są pełnoletnie, same podejmują decyzję, czy spadek przyjąć, czy odrzucić. Jeżeli są małoletnie, oświadczenie składają za nie rodzice albo opiekunowie, przy czym w części spraw potrzebna może być zgoda sądu, a w części – po zmianach prawa spadkowego – zgoda ta nie jest wymagana.

Nie należy zakładać, że odrzucenie spadku przez dłużnika definitywnie zabezpiecza majątek dla dzieci. Jeżeli wierzyciel skutecznie powoła się na art. 1024 K.c., spór może dotyczyć także tych osób, które uzyskały korzyść majątkową wskutek odrzucenia spadku przez dłużnika.

Zobacz również:
długi brata przechodzą na rodzeństwo
długi po zmarłym

Odrzucenie spadku a zrzeczenie się dziedziczenia

W języku potocznym często mówi się o „zrzeczeniu się spadku”, ale prawnie trzeba rozróżnić dwie instytucje. Odrzucenie spadku następuje po śmierci spadkodawcy i wymaga oświadczenia złożonego w terminie. Zrzeczenie się dziedziczenia to natomiast umowa zawierana za życia przyszłego spadkodawcy w formie aktu notarialnego.

Jeżeli spadkodawca już nie żyje, nie zawiera się umowy o zrzeczenie dziedziczenia. Wtedy w grę wchodzi odrzucenie spadku, przyjęcie spadku albo późniejsze czynności dotyczące udziału spadkowego, np. dział spadku. W przypadku osoby zadłużonej również późniejsze nieodpłatne przekazywanie składników majątku rodzinie może być oceniane przez pryzmat pokrzywdzenia wierzycieli.

FAQ

Podsumowanie

Osoba mająca komornika może odrzucić spadek, ale nie zawsze będzie to rozwiązanie wolne od ryzyka. Jeżeli spadek ma dodatnią wartość, a odrzucenie spadku pogarsza możliwość odzyskania długu, wierzyciel może skorzystać z art. 1024 Kodeksu cywilnego i żądać uznania odrzucenia za bezskuteczne wobec siebie.

Przed złożeniem oświadczenia trzeba ustalić, co wchodzi w skład spadku, jakie są długi spadkowe, jakie własne zadłużenie ma spadkobierca i kto będzie dziedziczył po odrzuceniu. Dopiero taka analiza pozwala ocenić, czy odrzucenie spadku jest bezpieczne, czy może wywołać spór z wierzycielami.

Źródła

• Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny, w szczególności art. 527–534 oraz art. 1012–1024: tekst jednolity w systemie ELI/Sejm.
• Ustawa z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, w szczególności art. 49: tekst jednolity w systemie ELI/Sejm.
• Stan prawny uwzględniony na dzień 10 czerwca 2026 r.