Rozdzielność majątkowa bez zgody małżonka – kiedy jest możliwa?

Ustanowienie rozdzielności majątkowej bez zgody małżonka

Tak – jest to możliwe. Jeżeli drugi małżonek nie chce podpisać aktu notarialnego, pozostaje droga sądowa. Podstawą jest art. 52 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy, zgodnie z którym z ważnych powodów każdy z małżonków może żądać ustanowienia przez sąd rozdzielności majątkowej. Rozdzielność powstaje z dniem oznaczonym w wyroku, a w wyjątkowych wypadkach sąd może ustanowić ją z dniem wcześniejszym niż dzień wytoczenia powództwa, w szczególności gdy małżonkowie żyli w rozłączeniu. Zbliżonym zagadnieniem jest rozdzielność majątkowa z datą wsteczną przy długach małżonka.

Jeżeli więc żona nie wyraża zgody na notarialną umowę o rozdzielności, nie blokuje to definitywnie sprawy. Brak zgody drugiego małżonka wyłącza tylko tryb umowny z art. 47 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, który wymaga aktu notarialnego i zgodnych oświadczeń obu stron.

Kiedy sąd ustanowi rozdzielność majątkową?

Najważniejsze jest wykazanie „ważnych powodów” z art. 52 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Ustawa nie zawiera zamkniętego katalogu tych powodów, dlatego każda sprawa zależy od stanu faktycznego. W praktyce chodzi o takie okoliczności, które powodują, że dalsze trwanie wspólności majątkowej zagraża interesom majątkowym jednego z małżonków albo całej rodziny lub uniemożliwia prawidłowe zarządzanie majątkiem wspólnym.

Za ważne powody sądy najczęściej uznają:

• długotrwałą separację faktyczną i prowadzenie całkowicie odrębnych gospodarstw domowych,
• brak współdziałania przy zarządzie majątkiem wspólnym, o którym mowa w art. 36 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego,
• ukrywanie dochodów lub składników majątku,
• trwonienie majątku wspólnego, hazard, uzależnienia, niekontrolowane zadłużanie się,
• podejmowanie działań narażających rodzinę na poważne straty finansowe,
• całkowity rozpad więzi gospodarczej między małżonkami, nawet bez rozwodu.

Sama chęć „uporządkowania finansów” może nie wystarczyć, jeżeli małżonkowie nadal zgodnie prowadzą wspólne życie i wspólnie zarządzają majątkiem. Sąd bada nie deklaracje, lecz konkretne fakty, dokumenty i zachowania stron.

Jak wygląda procedura?

Sprawę wszczyna się pozwem o ustanowienie rozdzielności majątkowej. Jest to sprawa rozpoznawana w postępowaniu procesowym przez sąd rejonowy właściwy według przepisów Kodeksu postępowania cywilnego o właściwości miejscowej. W pozwie trzeba:

• wskazać strony,
• sprecyzować żądanie ustanowienia rozdzielności majątkowej,
• ewentualnie zażądać oznaczenia wcześniejszej daty jej powstania,
• opisać ważne powody,
• dołączyć dowody.

Dowodami mogą być m.in. dokumenty bankowe, wezwania do zapłaty, umowy kredytowe, korespondencja, wydruki przelewów, dokumenty potwierdzające oddzielne zamieszkiwanie, zeznania świadków albo dokumenty z postępowań egzekucyjnych.

W praktyce warto w pozwie od razu opisać, od kiedy ustało realne współdziałanie finansowe i dlaczego dalsza wspólność majątkowa jest ryzykowna. Jeżeli problemem jest brak zgody na rozdzielność, trzeba pokazać, że nie chodzi wyłącznie o konflikt osobisty, ale o realne zagrożenie dla sfery majątkowej.

Czy to jest wniosek czy pozew?

W obrocie potocznym często mówi się o „wniosku”, ale formalnie jest to pozew o ustanowienie rozdzielności majątkowej. To ważne z praktycznego punktu widzenia, bo pismo powinno spełniać wymagania przewidziane dla pozwu w art. 126 § 1 i art. 187 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego.

Od kiedy obowiązuje rozdzielność?

Zasadą wynikającą z art. 52 § 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego jest to, że rozdzielność majątkowa powstaje z dniem oznaczonym w wyroku. Nie zawsze musi to być dzień wydania wyroku. Sąd może wskazać inny dzień, jeżeli uzna to za uzasadnione materiałem dowodowym.

Wyjątkowo możliwe jest ustanowienie rozdzielności z datą wcześniejszą niż dzień wniesienia pozwu. Przepis wprost wskazuje, że może to nastąpić zwłaszcza wtedy, gdy małżonkowie żyli w rozłączeniu. W praktyce sąd oczekuje jednak mocnych dowodów, że już wcześniej wspólność majątkowa faktycznie nie spełniała swojej funkcji.

To istotne np. wtedy, gdy jeden z małżonków od miesięcy samodzielnie zaciąga długi, ukrywa dochody albo rozporządza pieniędzmi bez wiedzy drugiego. W takich sprawach data wsteczna może mieć bardzo duże znaczenie dla późniejszej oceny składu majątku wspólnego i odpowiedzialności za zobowiązania.

Rozdzielność majątkowa a długi małżonka

Wiele osób decyduje się na pozew właśnie dlatego, że obawia się zadłużania rodziny przez współmałżonka. Trzeba jednak pamiętać, że wyrok ustanawiający rozdzielność nie działa automatycznie wobec wszystkich wcześniejszych zobowiązań. Ocena skutków wobec wierzycieli zależy od chwili powstania długu, jego podstawy i tego, czy wierzyciel może sięgać do majątku wspólnego.

Na przykład zgodnie z art. 41 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, jeżeli jeden z małżonków zaciągnął zobowiązanie za zgodą drugiego, wierzyciel może żądać zaspokojenia także z majątku wspólnego. Z kolei przy braku zgody zakres odpowiedzialności bywa inny. Dlatego rozdzielność nie „kasuje” automatycznie wcześniej powstałego ryzyka.

Jeżeli problem już dotyczy wyprzedawania wspólnych rzeczy, warto osobno przeanalizować skutki, jakie może wywołać sprzedaż przed rozwodem lub przed podziałem majątku.

Czy rozdzielność oznacza od razu podział majątku?

Nie. Ustanowienie rozdzielności majątkowej kończy wspólność ustawową na przyszłość od daty wskazanej przez sąd, ale nie dzieli automatycznie tego, co już weszło do majątku wspólnego. Podział majątku wspólnego to osobne postępowanie albo odrębna umowa między małżonkami.

Jeżeli celem jest wyłącznie zatrzymanie dalszego mieszania majątków i zabezpieczenie się na przyszłość, sam pozew o ustanowienie rozdzielności może wystarczyć. Jeżeli jednak między małżonkami istnieje spór o dom, mieszkanie, oszczędności czy nakłady, trzeba zwykle myśleć także o dalszym etapie.

Zobacz również:

• koszty intercyzy

Co z majątkiem nabywanym po ustanowieniu rozdzielności?

Od chwili powstania rozdzielności każdy z małżonków nabywa co do zasady majątek do swojego majątku osobistego. Przestaje istnieć wspólność ustawowa z art. 31 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Nie oznacza to jednak, że małżonkowie nie mogą później nabyć czegoś wspólnie – mogą, ale już na zasadach współwłasności w częściach ułamkowych, a nie wspólności majątkowej małżeńskiej.

Ile to kosztuje?

Koszt sprawy obejmuje przede wszystkim opłatę sądową od pozwu oraz ewentualne koszty pełnomocnika, jeżeli zdecydują się Państwo na profesjonalną pomoc. Wysokość kosztów może się zmieniać wraz ze zmianą przepisów o kosztach sądowych, dlatego przed złożeniem pozwu warto sprawdzić aktualne stawki w ustawie z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych albo bezpośrednio na stronie właściwego sądu.

Jeżeli porównują Państwo drogę sądową z notarialną, trzeba pamiętać, że zgodna umowa o rozdzielności bywa szybsza, ale wymaga współpracy obu stron. Gdy zgody nie ma, proces sądowy jest jedyną drogą do uzyskania rozdzielności.

Kiedy sąd może oddalić pozew?

Sąd może oddalić powództwo, jeżeli uzna, że nie zostały wykazane ważne powody w rozumieniu art. 52 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Dzieje się tak zwłaszcza wtedy, gdy:

• konflikt ma charakter przejściowy,
• małżonkowie nadal wspólnie gospodarują i podejmują zgodne decyzje finansowe,
• powód nie przedstawił dowodów,
• pozew służy wyłącznie taktyce w innym sporze, bez realnego zagrożenia dla sfery majątkowej.

To dlatego przygotowanie samego uzasadnienia jest w takich sprawach bardzo ważne.

FAQ

Czy żona lub mąż musi zgodzić się na rozdzielność majątkową?

Nie, jeżeli rozdzielność ma ustanowić sąd. Zgoda drugiego małżonka jest potrzebna tylko przy umowie majątkowej małżeńskiej w formie aktu notarialnego, o której mowa w art. 47 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.

Czy trzeba brać rozwód, żeby mieć rozdzielność majątkową?

Nie. Rozdzielność majątkowa może zostać ustanowiona w trakcie trwania małżeństwa, bez rozwodu i bez separacji sądowej, na podstawie art. 52 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.

Czy można uzyskać rozdzielność z datą wsteczną?

Tak, ale tylko wyjątkowo. Dopuszcza to art. 52 § 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Trzeba wykazać szczególne okoliczności, np. wcześniejsze rozłączenie małżonków lub faktyczny rozpad wspólnoty gospodarczej.

Czy po ustanowieniu rozdzielności trzeba od razu dzielić majątek?

Nie. Ustanowienie rozdzielności i podział majątku to dwie różne sprawy. Najpierw ustaje wspólność ustawowa, a dopiero potem można podzielić majątek wspólny umownie albo sądownie.

Czy sama odmowa podpisania intercyzy wystarczy do wygrania sprawy?

Zwykle nie. Sama odmowa podpisania aktu notarialnego nie przesądza jeszcze o istnieniu ważnych powodów. Trzeba wykazać, że dalsze trwanie wspólności majątkowej realnie zagraża interesom majątkowym lub uniemożliwia prawidłowe zarządzanie majątkiem.

Źródła

• Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy, w szczególności art. 31 § 1, art. 36 § 1, art. 41 § 1, art. 47 § 1, art. 52 § 1–2.
• Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego, w szczególności art. 126 § 1 i art. 187 § 1.
• Ustawa z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych.