Zawiadomienie z sądu o sprawie spadkowej – co zrobić?

Co oznacza zawiadomienie z sądu o sprawie spadkowej?

Zawiadomienie z sądu o sprawie spadkowej po dalekim krewnym należy potraktować poważnie. Najczęściej oznacza ono, że przed sądem toczy się postępowanie dotyczące spadku, np. o stwierdzenie nabycia spadku, a sąd ustala krąg osób, które mogą dziedziczyć po zmarłym.

Podstawą takiego zawiadomienia bywa art. 643 Kodeksu postępowania cywilnego. Zgodnie z nim o przyjęciu albo odrzuceniu spadku zawiadamia się wszystkie osoby, które według oświadczenia i przedstawionych dokumentów są powołane do dziedziczenia, choćby w dalszej kolejności.

Nie oznacza to jeszcze automatycznie, że spadek przypadł właśnie Tobie. Może jednak oznaczać, że bliżsi krewni zmarłego odrzucili spadek albo że sąd bada, kto powinien być uczestnikiem postępowania. Dlatego po otrzymaniu pisma trzeba sprawdzić przede wszystkim: sygnaturę sprawy, nazwę sądu, datę doręczenia, treść zobowiązania, termin rozprawy oraz to, czy sąd wzywa Cię do zajęcia stanowiska.

Czy trzeba od razu odrzucać spadek?

Jeżeli nie chcesz dziedziczyć po zmarłym, nie należy czekać biernie na dalszy rozwój sprawy. Trzeba ustalić, czy i kiedy doszło do Twojego powołania do spadku. Termin 6 miesięcy na złożenie oświadczenia o przyjęciu albo odrzuceniu spadku liczy się od dnia, w którym spadkobierca dowiedział się o tytule swojego powołania, a nie zawsze od dnia śmierci spadkodawcy.

W sprawach po dalszych krewnych moment ten może być sporny. Czasem będzie to dzień, w którym dowiedziałeś się, że bliżsi krewni odrzucili spadek. Czasem praktycznie najbezpieczniej liczyć termin od dnia doręczenia pisma z sądu, jeżeli z niego jasno wynika, że możesz być powołany do dziedziczenia. W razie wątpliwości warto działać tak, jakby termin już biegł.

Aktualny art. 1015 Kodeksu cywilnego przewiduje, że:

Przyjęcie z dobrodziejstwem inwentarza ogranicza odpowiedzialność za długi spadkowe do wartości stanu czynnego spadku. Nie jest to jednak to samo co odrzucenie spadku. Nadal możesz zostać uczestnikiem spraw, odpowiadać w granicach spisu lub wykazu inwentarza i wyjaśniać sprawy majątkowe po zmarłym.

Kolejność dziedziczenia po dalekim krewnym

W praktyce zawiadomienia po dalekich krewnych pojawiają się często wtedy, gdy wcześniejsze osoby z kręgu dziedziczenia odrzuciły spadek. Zgodnie z art. 1020 Kodeksu cywilnego spadkobierca, który odrzucił spadek, zostaje wyłączony od dziedziczenia tak, jakby nie dożył otwarcia spadku.

Skutek jest prosty: po odrzuceniu spadku przez jedną osobę sąd sprawdza, kto wchodzi w jej miejsce. Dlatego do sprawy mogą zostać wciągnięci dalsi krewni, np. zstępni rodzeństwa, zstępni dziadków, kuzyni albo inne osoby z rodziny, zależnie od konkretnego układu pokrewieństwa i od tego, czy zmarły zostawił testament.

Jeżeli w rodzinie kilka osób chce odrzucić spadek, warto ustalić kolejność dziedziczenia i zebrać informacje o tym, kto już złożył oświadczenie. Nie zawsze trzeba czekać na kolejne pisma sądu, ale oświadczenie musi zostać złożone przez osobę, która jest rzeczywiście powołana do dziedziczenia.

Jak odrzucić spadek?

Oświadczenie o odrzuceniu spadku można złożyć przed sądem albo przed notariuszem. Wynika to z art. 1018 Kodeksu cywilnego oraz art. 640 Kodeksu postępowania cywilnego. Oświadczenie nie może być złożone pod warunkiem ani z zastrzeżeniem terminu i co do zasady nie można go odwołać.

Masz do wyboru kilka praktycznych rozwiązań:

• złożenie oświadczenia przed sądem spadku w toku sprawy o stwierdzenie nabycia spadku,
• złożenie oświadczenia przed sądem rejonowym właściwym dla Twojego miejsca zamieszkania lub pobytu,
• złożenie oświadczenia przed notariuszem, który następnie przesyła dokument do sądu spadku.

Do złożenia oświadczenia zwykle potrzebne są: dokument tożsamości, odpis aktu zgonu spadkodawcy, dokumenty wykazujące pokrewieństwo, dane sądu i sygnatura sprawy, a w razie działania przez pełnomocnika także pełnomocnictwo z podpisem urzędowo poświadczonym.

Jeżeli nie możesz stawić się w sądzie prowadzącym sprawę, nie oznacza to, że tracisz możliwość działania. Oświadczenie można złożyć przed innym sądem rejonowym albo u notariusza, a dokument zostanie przekazany do sądu spadku.

Co zrobić, jeśli po odrzuceniu spadku dziedziczą dzieci?

Odrzucenie spadku przez rodzica często powoduje, że w jego miejsce wchodzą dzieci. Jeżeli dzieci są pełnoletnie, każde z nich składa własne oświadczenie o przyjęciu albo odrzuceniu spadku. Jeżeli dzieci są małoletnie, działają za nie rodzice albo przedstawiciele ustawowi.

W tym miejscu trzeba uwzględnić ważną zmianę obowiązującą od 15 listopada 2023 r. Zgodnie z art. 101 § 4 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego zezwolenie sądu opiekuńczego nie jest wymagane, jeżeli dziecko jest powołane do dziedziczenia wskutek wcześniejszego odrzucenia spadku przez rodzica, a czynność jest dokonywana przez rodzica mającego władzę rodzicielską za zgodą drugiego rodzica mającego władzę rodzicielską albo wspólnie przez rodziców.

W praktyce, aby skorzystać z tego uproszczenia, trzeba spełnić warunki ustawowe i złożyć dodatkowe oświadczenia wymagane przez Kodeks postępowania cywilnego, m.in. o władzy rodzicielskiej, zgodzie drugiego rodzica, wcześniejszym odrzuceniu spadku przez rodzica oraz odrzuceniu spadku przez innych zstępnych rodziców dziecka. Oświadczenia te składane są pod rygorem odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia.

Zgoda sądu opiekuńczego nadal może być konieczna, np. gdy rodzice nie są zgodni, gdy jeden z rodziców nie ma pełnej władzy rodzicielskiej w tym zakresie, gdy sytuacja dziecka nie mieści się w ustawowym uproszczeniu albo gdy odrzucenie spadku nie wynika z wcześniejszego odrzucenia spadku przez rodzica. Jeżeli zgoda sądu jest potrzebna, bieg 6-miesięcznego terminu na złożenie oświadczenia ulega zawieszeniu na czas trwania postępowania o zezwolenie.

Jak odpowiedzieć na pismo z sądu?

Jeżeli sąd tylko zawiadomił Cię o toczącej się sprawie, możesz skontaktować się z sądem, podać sygnaturę i ustalić, czy jesteś uczestnikiem postępowania oraz jakie dokumenty znajdują się w aktach. Jeżeli pismo zawiera wezwanie do stawiennictwa albo zobowiązanie do złożenia stanowiska, należy dochować wskazanego terminu.

W odpowiedzi do sądu możesz wskazać, że nie chcesz przyjmować spadku i zamierzasz złożyć oświadczenie o odrzuceniu spadku. Samo pismo z takim zamiarem nie zawsze zastępuje formalne oświadczenie o odrzuceniu spadku, dlatego trzeba dopilnować właściwej formy: sądowej albo notarialnej. Jeżeli spadek został już skutecznie odrzucony, osobno wyjaśniamy, czy trzeba stawić się na rozprawie.

Jeżeli nie znasz struktury rodziny zmarłego, warto poprosić sąd o wgląd w akta albo uzyskać informacje od wnioskodawcy. Pomocne będzie sprawdzenie, kto już odrzucił spadek, kto ma dzieci i czy w sprawie występują małoletni.

FAQ

Źródła

• Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny, w szczególności art. 1015, art. 1018 i art. 1020 - tekst aktu w ISAP.
• Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego, w szczególności art. 640, art. 641 i art. 643 - tekst aktu w ISAP.
• Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy, w szczególności art. 101 - tekst aktu w ISAP.
• Stan prawny uwzględnia zmianę obowiązującą od 15 listopada 2023 r. dotyczącą odrzucenia spadku w imieniu małoletniego dziecka.