Kto może zostać kierownikiem środowiskowego domu samopomocy?

Jakie wykształcenie musi mieć kierownik środowiskowego domu samopomocy?

Podstawowe wymaganie dotyczące kierownika środowiskowego domu samopomocy wynika z § 9 ust. 1 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 9 grudnia 2010 r. w sprawie środowiskowych domów samopomocy. Przepis ten stanowi, że kierownik domu jest obowiązany posiadać wykształcenie wyższe na kierunku mającym zastosowanie przy świadczeniu usług w domu oraz co najmniej półroczny staż pracy na stanowisku, na którym miał bezpośredni kontakt z osobami z zaburzeniami psychicznymi.

Rozporządzenie nie zawiera zamkniętej listy kierunków studiów. Nie oznacza to jednak dowolności. Kierunek studiów musi realnie odpowiadać charakterowi usług świadczonych w ŚDS, czyli usług wspierających, terapeutycznych, treningowych, opiekuńczych i aktywizujących osoby z zaburzeniami psychicznymi.

W praktyce za kierunki mające zastosowanie przy świadczeniu usług w ŚDS mogą być uznawane przede wszystkim takie kierunki jak: praca socjalna, pedagogika, pedagogika specjalna, psychologia, socjologia, pielęgniarstwo, terapia zajęciowa, rehabilitacja, resocjalizacja albo inne kierunki, jeżeli ich program kształcenia pozostaje w bezpośrednim związku z pomocą osobom korzystającym z usług ŚDS.

Czy studia z chemii środowiska wystarczą do objęcia funkcji kierownika ŚDS?

Osoba, która ukończyła 5-letnie studia na kierunku chemia, specjalność chemia środowiska, posiada wykształcenie wyższe. To spełnia tylko pierwszy, ogólny element wymogu formalnego. Kluczowe jest jednak to, czy jest to wykształcenie wyższe na kierunku mającym zastosowanie przy świadczeniu usług w domu, o którym mowa w § 9 ust. 1 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 9 grudnia 2010 r.

Środowiskowy dom samopomocy nie jest placówką ochrony środowiska ani jednostką, której głównym zadaniem jest prowadzenie badań chemicznych, analiz środowiskowych lub gospodarki odpadami. Jego zadania dotyczą wsparcia osób z zaburzeniami psychicznymi. Dlatego ukończenie chemii środowiska co do zasady nie daje podstaw do uznania, że kierunek ten ma zastosowanie przy świadczeniu usług w ŚDS.

Ocena powinna być dokonana w konkretnym stanie faktycznym przez podmiot zatrudniający lub organ prowadzący, z uwzględnieniem programu studiów, zakresu obowiązków i typu domu. Jeżeli jednak dyplom obejmuje typową chemię środowiska, a kandydat nie posiada dodatkowego wykształcenia kierunkowego z obszaru pomocy społecznej, terapii, pedagogiki, psychologii, rehabilitacji lub pokrewnych dziedzin, należy przyjąć, że wymóg z § 9 ust. 1 rozporządzenia nie jest spełniony.

Jakie dodatkowe wymagania wynikają z ustawy o pomocy społecznej?

Na wymagania wobec kierownika ŚDS należy patrzeć nie tylko przez pryzmat rozporządzenia o środowiskowych domach samopomocy. Zgodnie z art. 122 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej osoby kierujące jednostkami organizacyjnymi pomocy społecznej są obowiązane posiadać co najmniej 3-letni staż pracy w pomocy społecznej oraz specjalizację z zakresu organizacji pomocy społecznej.

Środowiskowy dom samopomocy jest ośrodkiem wsparcia dla osób z zaburzeniami psychicznymi. Wynika to z art. 51a ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej. Jeżeli ŚDS funkcjonuje jako jednostka organizacyjna pomocy społecznej albo kandydat ma kierować taką jednostką, wymogi z art. 122 ust. 1 ustawy również powinny zostać uwzględnione.

W praktyce oznacza to, że kandydat na kierownika ŚDS powinien wykazać łącznie kilka elementów: właściwe wykształcenie wyższe, wymagany kontakt z osobami z zaburzeniami psychicznymi, odpowiedni staż w pomocy społecznej oraz specjalizację z zakresu organizacji pomocy społecznej, jeżeli pełniona funkcja mieści się w zakresie art. 122 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej.

Na czym polegają usługi świadczone w środowiskowym domu samopomocy?

Charakter usług ŚDS wynika z art. 51a ust. 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej. Przepis ten wskazuje, że środowiskowe domy samopomocy świadczą usługi w ramach indywidualnych lub zespołowych treningów samoobsługi i treningów umiejętności społecznych, polegające w szczególności na nauce, rozwijaniu lub podtrzymywaniu umiejętności w zakresie czynności dnia codziennego i funkcjonowania w życiu społecznym.

Zgodnie z § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 9 grudnia 2010 r. środowiskowe domy samopomocy mogą być prowadzone dla różnych grup uczestników, w szczególności dla osób przewlekle psychicznie chorych, osób z niepełnosprawnością intelektualną, osób wykazujących inne przewlekłe zaburzenia czynności psychicznych oraz osób ze spektrum autyzmu lub z niepełnosprawnościami sprzężonymi.

To właśnie ten profil działalności przesądza o tym, że wykształcenie kierownika powinno być związane z pracą z człowiekiem, wsparciem społecznym, terapią, rehabilitacją, opieką, pedagogiką, psychologią albo organizacją usług społecznych. Wiedza z zakresu chemii środowiskowej, choć specjalistyczna i cenna w innych obszarach, nie odpowiada zasadniczym zadaniom ŚDS.

Wymagania wobec kierownika ŚDS – zestawienie

Czy staż pracy może zastąpić niewłaściwe wykształcenie?

Nie. Wymogi z § 9 ust. 1 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 9 grudnia 2010 r. mają charakter łączny. Kandydat musi mieć zarówno odpowiednie wykształcenie wyższe, jak i co najmniej półroczny staż pracy na stanowisku z bezpośrednim kontaktem z osobami z zaburzeniami psychicznymi.

Oznacza to, że nawet kilkuletnie doświadczenie w pracy z uczestnikami ŚDS nie zawsze wystarczy, jeżeli kierunek ukończonych studiów nie ma zastosowania przy świadczeniu usług w domu. Odwrotnie, sam właściwy kierunek studiów także nie wystarczy, jeżeli kandydat nie ma wymaganego stażu.

Wniosek w sprawie osoby po chemii środowiska

Osoba po 5-letnich studiach na kierunku chemia, specjalność chemia środowiska, co do zasady nie spełnia wymogu wykształcenia wyższego na kierunku mającym zastosowanie przy świadczeniu usług w środowiskowym domu samopomocy, o którym mowa w § 9 ust. 1 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 9 grudnia 2010 r.

Jeżeli taka osoba nie posiada dodatkowych kwalifikacji związanych z pomocą społeczną, terapią, pedagogiką, psychologią, rehabilitacją, pracą z osobami z zaburzeniami psychicznymi albo organizacją usług społecznych, jej powołanie na stanowisko kierownika ŚDS byłoby ryzykowne prawnie.

Dodatkowo trzeba zweryfikować, czy kandydat spełnia wymagania z art. 122 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, czyli czy ma co najmniej 3-letni staż pracy w pomocy społecznej oraz specjalizację z zakresu organizacji pomocy społecznej, jeżeli ma kierować jednostką organizacyjną pomocy społecznej.

FAQ

Czy rozporządzenie wskazuje konkretną listę kierunków studiów dla kierownika ŚDS?

Nie. § 9 ust. 1 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 9 grudnia 2010 r. wymaga wykształcenia wyższego na kierunku mającym zastosowanie przy świadczeniu usług w domu, ale nie podaje zamkniętego katalogu kierunków.

Czy chemia środowiska może być uznana za kierunek przydatny w ŚDS?

Co do zasady nie. Typowe kompetencje po chemii środowiska dotyczą badań, analiz i zagadnień środowiskowych, a nie usług wsparcia dla osób z zaburzeniami psychicznymi. Wyjątkowa ocena musiałaby wynikać z konkretnych dokumentów i zakresu zadań, ale w zwykłej sytuacji taki kierunek nie spełnia wymogu z § 9 ust. 1 rozporządzenia.

Czy półroczny staż musi dotyczyć pracy w środowiskowym domu samopomocy?

Nie zawsze. § 9 ust. 1 rozporządzenia wymaga stażu na stanowisku, na którym kandydat miał bezpośredni kontakt z osobami z zaburzeniami psychicznymi. Zgodnie z § 9 ust. 2 tego rozporządzenia do tego stażu zalicza się okres zatrudnienia w domu, ale przepis nie ogranicza stażu wyłącznie do ŚDS.

Czy kandydat musi mieć specjalizację z organizacji pomocy społecznej?

Jeżeli kandydat ma kierować jednostką organizacyjną pomocy społecznej, należy stosować art. 122 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej. Przepis wymaga co najmniej 3-letniego stażu pracy w pomocy społecznej oraz specjalizacji z zakresu organizacji pomocy społecznej.

Kto ostatecznie ocenia, czy kandydat spełnia wymagania?

W pierwszej kolejności oceny dokonuje podmiot zatrudniający lub organ prowadzący. W praktyce kwalifikacje mogą być również oceniane podczas kontroli lub nadzoru nad funkcjonowaniem domu, dlatego warto posiadać w aktach dokumenty potwierdzające kierunek studiów, staż, zakres obowiązków i specjalizację.

Źródła

• Art. 51a ust. 1 i 2 oraz art. 122 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej.
• § 3 ust. 1 oraz § 9 ust. 1 i 2 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 9 grudnia 2010 r. w sprawie środowiskowych domów samopomocy.