Sprzedaż samochodu przez spółkę osobie fizycznej a VAT

Czy spółka może sprzedać samochód osobie fizycznej?

Tak. Spółka partnerska, jawna, komandytowa, z o.o. albo inny podatnik prowadzący działalność może sprzedać samochód osobie fizycznej nieprowadzącej działalności gospodarczej. Dla VAT kluczowe jest jednak nie to, kim jest nabywca, lecz czy samochód był składnikiem majątku wykorzystywanym w działalności gospodarczej sprzedawcy.

Jeżeli spółka jest podatnikiem VAT w rozumieniu art. 15 ust. 1 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług, a samochód był wykorzystywany w jej działalności, sprzedaż stanowi odpłatną dostawę towarów. Wynika to z art. 5 ust. 1 pkt 1 oraz art. 7 ust. 1 tej ustawy.

W praktyce oznacza to, że spółka może zbyć samochód osobie fizycznej na podstawie umowy sprzedaży, ale równocześnie musi prawidłowo rozliczyć VAT, ująć transakcję w ewidencji i sprawdzić obowiązki dotyczące faktury albo kasy rejestrującej. Podobne zagadnienia pojawiają się przy innych transakcjach, w których występuje sprzedaż w spółce po wykupie samochodu z leasingu.

Jaka stawka VAT przy sprzedaży samochodu wykupionego z leasingu?

Jeżeli spółka sprzedaje samochód wykupiony z leasingu i samochód ten był wykorzystywany w działalności opodatkowanej VAT, sprzedaż najczęściej podlega opodatkowaniu podstawową stawką 23%. Stawka podstawowa wynika z art. 41 ust. 1 w związku z art. 146ea pkt 1 ustawy o podatku od towarów i usług.

To, że spółka odliczała tylko 50% VAT od rat leasingowych, paliwa, napraw albo wykupu, nie oznacza, że przy sprzedaży opodatkowuje tylko połowę ceny. Ograniczenie odliczenia podatku naliczonego od samochodów osobowych wynika z art. 86a ust. 1 ustawy o VAT, natomiast opodatkowanie sprzedaży obejmuje całą podstawę opodatkowania ustaloną zgodnie z art. 29a ust. 1 ustawy o VAT.

Podstawą opodatkowania jest wszystko, co stanowi zapłatę, którą sprzedawca otrzymał lub ma otrzymać od nabywcy, pomniejszone o kwotę VAT. Jeżeli więc strony uzgadniają cenę brutto, spółka powinna wyliczyć z niej VAT metodą „w stu”.

Czy wystarczy umowa sprzedaży bez faktury VAT?

Z punktu widzenia samego obowiązku fakturowania odpowiedź brzmi: faktura dla osoby fizycznej nieprowadzącej działalności nie jest obowiązkowa, chyba że nabywca jej zażąda. Art. 106b ust. 1 pkt 1 ustawy o VAT nakazuje wystawić fakturę dokumentującą sprzedaż na rzecz innego podatnika VAT, podatnika podatku od wartości dodanej albo osoby prawnej niebędącej podatnikiem. Przepis ten nie obejmuje zwykłego konsumenta.

Jeżeli jednak nabywca będący osobą prywatną zażąda faktury, spółka ma obowiązek ją wystawić na podstawie art. 106b ust. 3 pkt 1 ustawy o VAT. Żądanie musi być zgłoszone w terminie 3 miesięcy, licząc od końca miesiąca, w którym dostarczono samochód albo otrzymano całość lub część zapłaty.

Termin wystawienia faktury zależy od chwili zgłoszenia żądania. Zgodnie z art. 106i ust. 6 ustawy o VAT, jeżeli żądanie zgłoszono do końca miesiąca sprzedaży, fakturę wystawia się najpóźniej 15. dnia następnego miesiąca. Jeżeli żądanie zgłoszono później, fakturę wystawia się najpóźniej 15. dnia od dnia zgłoszenia żądania.

Nie oznacza to jednak, że sama umowa zawsze wystarczy. Trzeba osobno ocenić obowiązek ewidencjonowania sprzedaży na kasie rejestrującej.

Sprzedaż samochodu osobie prywatnej a kasa rejestrująca

Sprzedaż na rzecz osoby fizycznej nieprowadzącej działalności gospodarczej co do zasady podlega ewidencji na kasie rejestrującej. Wynika to z art. 111 ust. 1 ustawy o VAT, zgodnie z którym podatnicy dokonujący sprzedaży na rzecz osób fizycznych nieprowadzących działalności gospodarczej oraz rolników ryczałtowych prowadzą ewidencję sprzedaży przy zastosowaniu kas rejestrujących.

W praktyce przy sprzedaży samochodu firmowego trzeba sprawdzić, czy spółka może skorzystać ze zwolnienia z obowiązku stosowania kasy. Istotna jest zwłaszcza poz. 47 załącznika do rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 17 grudnia 2024 r. w sprawie zwolnień z obowiązku prowadzenia ewidencji sprzedaży przy zastosowaniu kas rejestrujących. Zwolnienie obejmuje dostawę towarów zaliczanych przez podatnika na podstawie przepisów o podatku dochodowym do środków trwałych lub wartości niematerialnych i prawnych podlegających amortyzacji, jeżeli czynność w całości udokumentowano fakturą.

To ważne praktycznie: jeżeli spółka chce sprzedać osobie prywatnej samochód będący środkiem trwałym i nie ewidencjonować tej sprzedaży na kasie na podstawie wskazanego zwolnienia, powinna wystawić fakturę. Sama umowa sprzedaży nie spełnia warunku „w całości udokumentowane fakturą”.

Czy można zastosować zwolnienie z VAT albo procedurę VAT marża?

W typowej sytuacji sprzedaż samochodu wykupionego z leasingu nie korzysta ze zwolnienia z VAT. Zwolnienie z art. 43 ust. 1 pkt 2 ustawy o VAT dotyczy dostawy towarów wykorzystywanych wyłącznie do czynności zwolnionych od podatku, jeżeli przy nabyciu, imporcie lub wytworzeniu tych towarów sprzedawcy nie przysługiwało prawo do odliczenia VAT. Oba warunki muszą być spełnione łącznie.

Jeżeli samochód był używany w działalności opodatkowanej, a spółka odliczała choćby 50% VAT, warunki z art. 43 ust. 1 pkt 2 ustawy o VAT nie są spełnione.

Procedura VAT marża z art. 120 ust. 4 ustawy o VAT również zwykle nie ma zastosowania do samochodu wykupionego z leasingu na podstawie faktury z VAT. VAT marża dotyczy m.in. towarów używanych nabytych w szczególnych warunkach określonych w art. 120 ust. 10 ustawy o VAT, np. od podmiotów, które przy sprzedaży nie naliczały VAT według zasad ogólnych. Wykup auta z leasingu od czynnego podatnika VAT na fakturę z podatkiem nie spełnia tych warunków.

Jeżeli sprzedaż auta z firmy ma nastąpić na rzecz cudzoziemca lub samochód ma wyjechać poza Polskę, trzeba osobno sprawdzić dokumenty i warunki transakcji. Przydatne mogą być zasady omawiane przy transakcjach takich jak sprzedaż osobie spoza UE.

Korekta nieodliczonego VAT po sprzedaży samochodu

Sprzedaż samochodu, od którego wcześniej odliczono tylko 50% VAT, może dać spółce prawo do korekty podatku naliczonego na plus. Mechanizm wynika z art. 90b ust. 1 pkt 2, art. 90b ust. 2 i art. 90b ust. 4 ustawy o VAT.

Jeżeli w okresie korekty samochód zostanie sprzedany, przyjmuje się, że od momentu sprzedaży do końca okresu korekty jest wykorzystywany wyłącznie do działalności gospodarczej. Dla samochodów o wartości początkowej przekraczającej 15 000 zł okres korekty wynosi 60 miesięcy, licząc od miesiąca nabycia, importu lub oddania pojazdu do używania. Dla pojazdów o wartości początkowej nieprzekraczającej 15 000 zł okres ten wynosi 12 miesięcy.

Korekta dotyczy nieodliczonej części VAT od nabycia, importu albo wytworzenia pojazdu, a przy wykupie z leasingu zasadniczo podatku z faktury wykupowej. Nie dotyczy automatycznie całego VAT od rat leasingowych płaconych przed wykupem. Dokładne wyliczenie zależy od daty wykupu, wartości pojazdu, kwoty podatku naliczonego i liczby miesięcy pozostałych do końca okresu korekty.

Czy kupujący płaci PCC?

Jeżeli sprzedaż samochodu jest opodatkowana VAT, kupujący nie płaci podatku od czynności cywilnoprawnych. Wyłączenie wynika z art. 2 pkt 4 ustawy z dnia 9 września 2000 r. o podatku od czynności cywilnoprawnych. Przepis ten wyłącza z PCC czynności cywilnoprawne w zakresie, w jakim są opodatkowane VAT, z wyjątkami, które nie dotyczą typowej sprzedaży samochodu. Jeżeli nabywcą ma być pracownik spółki, warto osobno sprawdzić VAT i inne podatki przy sprzedaży pracownikowi samochodu spółki z o.o..

Warto zadbać, aby z dokumentów jasno wynikało, że cena obejmuje VAT albo że sprzedawca wystawia fakturę z VAT. Ogranicza to ryzyko sporu z nabywcą, który mógłby błędnie uznać, że powinien złożyć deklarację PCC-3.

Jak udokumentować transakcję w praktyce?

Najbezpieczniejszy zestaw dokumentów przy sprzedaży samochodu firmowego osobie prywatnej obejmuje:

• umowę sprzedaży albo fakturę zawierającą wszystkie uzgodnienia stron, w tym cenę brutto, dane pojazdu i datę wydania,
• fakturę VAT, jeżeli nabywca jej zażąda albo jeżeli spółka chce skorzystać ze zwolnienia z kasy dla sprzedaży środka trwałego,
• paragon fiskalny, jeżeli sprzedaż podlega ewidencji na kasie i nie ma zastosowania zwolnienie,
• ujęcie sprzedaży w ewidencji VAT i pliku JPK_V7 za właściwy okres rozliczeniowy, zgodnie z art. 109 ust. 3 ustawy o VAT,
• wyliczenie ewentualnej korekty podatku naliczonego z art. 90b ustawy o VAT.

W podobnych stanach faktycznych warto porównać także zasady opisane przy zagadnieniu sprzedaży samochodów firmowych a odliczenia VAT.

FAQ

Źródła

• Art. 5 ust. 1 pkt 1, art. 7 ust. 1, art. 15 ust. 1, art. 29a ust. 1, art. 41 ust. 1, art. 43 ust. 1 pkt 2, art. 86a ust. 1, art. 90b, art. 106b, art. 106i, art. 109 ust. 3, art. 111 ust. 1, art. 120 ust. 4 i ust. 10 oraz art. 146ea pkt 1 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług.
• Poz. 47 załącznika do rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 17 grudnia 2024 r. w sprawie zwolnień z obowiązku prowadzenia ewidencji sprzedaży przy zastosowaniu kas rejestrujących.
• Art. 2 pkt 4 ustawy z dnia 9 września 2000 r. o podatku od czynności cywilnoprawnych.
• Art. 14 ust. 2 pkt 1 oraz art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych.