Sprzedaż samochodu wykupionego z leasingu przez spółkę cywilną

Opisany problem dotyczy sytuacji, w której wspólnicy spółki cywilnej wykupili samochody osobowe z leasingu, faktura wykupowa została wystawiona na spółkę, a następnie rozważana jest sprzedaż pojazdów dealerowi. W takim przypadku trzeba oddzielnie ocenić: status samochodów w majątku wspólników, skutki wycofania z majątku związanego ze spółką, skutki PIT późniejszej sprzedaży oraz skutki VAT.

Najważniejsza zmiana w stosunku do starszych interpretacji polega na tym, że od 2022 r. nie można już w typowej sytuacji przyjmować, że prywatna sprzedaż samochodu poleasingowego po upływie pół roku od wykupu zawsze pozostaje poza działalnością gospodarczą. Obecnie dla składników nabytych po 31 grudnia 2021 r. ustawodawca wprowadził szczególne zasady obejmujące rzeczy ruchome wykorzystywane w działalności na podstawie leasingu operacyjnego.

Spółka cywilna i majątek wspólników

Spółka cywilna nie jest odrębną osobą prawną ani samodzielnym właścicielem majątku. Na gruncie Kodeksu cywilnego majątek wniesiony do spółki i nabyty w czasie jej trwania jest wspólnym majątkiem wspólników, objętym współwłasnością łączną. Wspólnik nie może w czasie trwania spółki rozporządzać udziałem w tym majątku ani udziałem w poszczególnych składnikach majątku spółki.

Oznacza to, że samochód wykupiony z leasingu na fakturę wystawioną na spółkę cywilną należy traktować jako składnik majątku wspólnego wspólników, dopóki wspólnicy nie podejmą skutecznej decyzji o jego przeniesieniu do majątków prywatnych. Po takim przesunięciu pojazd przestaje być objęty współwłasnością łączną i staje się współwłasnością ułamkową wspólników, najczęściej zgodnie z ich udziałem w zyskach, chyba że z dokumentów wynika inny podział.

W praktyce przy samochodzie nie jest wymagana forma aktu notarialnego, ponieważ nie chodzi o nieruchomość. Należy jednak sporządzić dokument, z którego jednoznacznie wynika, że wszyscy wspólnicy wycofują konkretny pojazd z majątku związanego z działalnością spółki cywilnej i przeznaczają go do majątków prywatnych. Dokument powinien wskazywać co najmniej: markę, model, numer VIN, numer rejestracyjny, datę wykupu, datę wycofania, wartość pojazdu oraz sposób ustalenia udziałów wspólników.

Jak bezpiecznie wycofać samochód z majątku spółki?

Najbezpieczniej przygotować uchwałę albo zgodne oświadczenie wszystkich wspólników. W dokumencie warto wskazać, że samochód po wykupie nie będzie już wykorzystywany w działalności gospodarczej, nie będzie ujmowany jako środek trwały ani wyposażenie firmowe, a koszty dotyczące pojazdu po tej dacie nie będą zaliczane do kosztów podatkowych spółki.

Jeżeli samochód był już ujęty w ewidencji środków trwałych, konieczne jest jego wycofanie z ewidencji. Jeżeli nie był wprowadzony do ewidencji, należy zachować dokumenty potwierdzające, że wykup miał charakter prywatny albo że po wykupie pojazd nie był używany w działalności. Sam brak odliczenia VAT lub brak zaliczenia faktury wykupowej do kosztów jest ważną okolicznością, ale nie zawsze samodzielnie rozstrzyga sprawę. Liczy się całokształt dokumentów i faktyczne używanie samochodu.

Skutki PIT przy wycofaniu samochodu

Samo nieodpłatne przesunięcie samochodu z majątku wspólnego wspólników spółki cywilnej do majątków prywatnych wspólników co do zasady nie powoduje jeszcze powstania przychodu w PIT, ponieważ nie dochodzi do odpłatnego zbycia. Jest to zmiana przeznaczenia składnika majątku i zmiana charakteru współwłasności, a nie sprzedaż na rzecz osoby trzeciej.

Trzeba jednak uważać na sytuacje nietypowe. Jeżeli przy wycofaniu dochodzi do zmiany proporcji własności, nieodpłatnego przysporzenia tylko na rzecz jednego wspólnika albo rozliczenia pieniężnego między wspólnikami, skutki podatkowe mogą być inne. Wtedy należy sprawdzić nie tylko PIT, ale także potencjalne skutki w podatku od spadków i darowizn albo PCC.

Sprzedaż auta po leasingu a PIT po zmianach od 2022 r.

Obecnie kluczowe są art. 10 ust. 2 pkt 4 oraz art. 14 ust. 2 pkt 19 ustawy o PIT. Przepisy te obejmują przychody z odpłatnego zbycia rzeczy ruchomych wykorzystywanych na potrzeby działalności gospodarczej na podstawie umowy leasingu operacyjnego, o której mowa w art. 23b ust. 1 ustawy o PIT. Takie przychody mogą być uznane za przychody z pozarolniczej działalności gospodarczej, nawet jeżeli przed sprzedażą samochód został wycofany z działalności.

W praktyce oznacza to, że jeżeli samochód był wcześniej wykorzystywany w działalności spółki cywilnej na podstawie leasingu operacyjnego, a następnie został wykupiony po 31 grudnia 2021 r. i sprzedany przed upływem 6 lat, sprzedaż zwykle trzeba rozliczyć w ramach działalności gospodarczej. Termin 6 lat liczy się od pierwszego dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym składnik został wycofany z działalności gospodarczej.

Dawna zasada półroczna z art. 10 ust. 1 pkt 8 lit. d ustawy o PIT ma nadal znaczenie przy zwykłej prywatnej sprzedaży rzeczy ruchomych. Nie rozwiązuje jednak typowej sprzedaży samochodu poleasingowego wykorzystywanego wcześniej w działalności, jeżeli zastosowanie mają art. 10 ust. 2 pkt 4 i art. 14 ust. 2 pkt 19 ustawy o PIT.

Jeżeli sprzedaż stanowi przychód z działalności, przychód rozliczają wspólnicy spółki cywilnej proporcjonalnie do prawa do udziału w zysku. Sposób opodatkowania zależy od formy opodatkowania działalności danego wspólnika: skali podatkowej, podatku liniowego albo ryczałtu od przychodów ewidencjonowanych. W przypadku ryczałtu należy dodatkowo zweryfikować właściwą stawkę dla sprzedaży ruchomych składników majątku związanych z działalnością.

Po stronie kosztów trzeba zbadać, czy cena wykupu nie została wcześniej zaliczona do kosztów podatkowych. Jeżeli wydatek na wykup nie był kosztem, przy sprzedaży generującej przychód z działalności można rozważyć jego ujęcie jako kosztu uzyskania przychodu, ale wymaga to sprawdzenia dokumentów, formy opodatkowania i sposobu rozliczania wspólników.

Wykup przed 2022 r. i przepisy przejściowe

Jeżeli samochód został wykupiony przed 1 stycznia 2022 r., trzeba odrębnie sprawdzić przepisy przejściowe. Art. 51 ustawy wprowadzającej Polski Ład wskazuje, że art. 10 ust. 2 pkt 4 i art. 14 ust. 2 pkt 19 ustawy o PIT mają zastosowanie do składników nabytych po 31 grudnia 2021 r. W starszych stanach faktycznych możliwe było więc stosowanie wcześniejszego podejścia, w którym prywatna sprzedaż po upływie pół roku od końca miesiąca nabycia nie generowała PIT.

W artykule omawiamy przede wszystkim aktualne zasady sprzedaży obecnie wykupywanych pojazdów. Przy sprawach historycznych, zwłaszcza z lat 2020-2021, decydujące znaczenie ma dokładna data wykupu, data wycofania, data sprzedaży i to, czy pojazd po wykupie faktycznie pozostawał poza działalnością gospodarczą.

VAT przy wycofaniu samochodu do majątku prywatnego

W VAT należy zacząć od art. 7 ust. 2 ustawy o VAT. Nieodpłatne przekazanie towarów należących do przedsiębiorstwa podatnika może być traktowane jak dostawa towarów, jeżeli przy nabyciu, imporcie lub wytworzeniu tych towarów albo ich części składowych podatnikowi przysługiwało w całości lub w części prawo do odliczenia VAT.

Jeżeli samochód jest wykupowany po leasingu wyłącznie z przeznaczeniem do majątku prywatnego wspólników, nie jest używany po wykupie w działalności i spółka nie odlicza VAT z faktury wykupowej, przekazanie do majątku prywatnego co do zasady nie powinno podlegać VAT. Inaczej może być, gdy po wykupie samochód jest nadal używany w działalności, zostaje wprowadzony do ewidencji firmowej, odliczono VAT od wykupu albo od istotnych nakładów na pojazd.

Jeżeli spółka sprzedaje samochód bezpośrednio dealerowi jako składnik majątku firmowego, będzie to zasadniczo sprzedaż w ramach działalności gospodarczej i należy rozważyć opodatkowanie VAT oraz obowiązek wystawienia faktury. Jeżeli natomiast samochód został skutecznie wycofany do majątku prywatnego, nie był po wykupie wykorzystywany w działalności i sprzedaży dokonują wspólnicy jako osoby prywatne, sama sprzedaż nie powinna być traktowana jako czynność opodatkowana VAT.

Sprzedaż dealerowi na umowę kupna-sprzedaży

Jeżeli samochód ma być sprzedany dealerowi po wycofaniu do majątku prywatnego, w umowie sprzedaży powinni wystąpić wszyscy współwłaściciele albo jeden z nich działający na podstawie pełnomocnictw pozostałych. Umowa powinna odwoływać się do dokumentu wycofania pojazdu z majątku spółki cywilnej, tak aby było jasne, dlaczego sprzedającymi są wspólnicy prywatnie, a nie spółka jako podatnik prowadzący działalność.

Wydział komunikacji może żądać dokumentów potwierdzających przejście samochodu z majątku wspólnego wspólników spółki cywilnej do współwłasności ułamkowej wspólników. Dlatego przed sprzedażą warto sprawdzić lokalną praktykę urzędu. Zdarza się, że wystarcza uchwała wspólników, faktura wykupowa, umowa spółki i dokumenty pojazdu, ale w niektórych sprawach urzędy oczekują bardziej szczegółowego oświadczenia albo podpisów notarialnie poświadczonych.

Odrębną kwestią może być PCC. Przy prywatnej umowie sprzedaży rzeczy ruchomej obowiązek w podatku od czynności cywilnoprawnych zasadniczo obciąża kupującego, o ile transakcja nie korzysta z wyłączenia z PCC z powodu opodatkowania VAT albo innej szczególnej podstawy. Z perspektywy sprzedających wspólników najważniejsze pozostają jednak prawidłowe rozliczenie PIT i ustalenie, czy sprzedaż jest poza VAT.

Co zrobić przed sprzedażą samochodów?

Przed podpisaniem umowy z dealerem warto przejść przez krótką listę kontrolną. Po pierwsze, ustalić datę wykupu i datę planowanego wycofania pojazdu z działalności. Po drugie, sprawdzić, czy pojazd po wykupie był choćby częściowo wykorzystywany w działalności. Po trzecie, zweryfikować, czy odliczono VAT z faktury wykupowej albo z późniejszych faktur dotyczących samochodu. Po czwarte, ustalić, czy wspólnicy chcą sprzedać auto jako osoby prywatne, czy jednak sprzedaż ma nastąpić z działalności.

Jeżeli sprzedaż nastąpi przed upływem 6 lat od wycofania, trzeba założyć ryzyko PIT z działalności gospodarczej. Jeżeli natomiast samochód ma zostać sprzedany bez VAT jako majątek prywatny, dokumenty muszą spójnie potwierdzać, że po wykupie nie był składnikiem majątku firmowego i że nie przysługiwało prawo do odliczenia VAT przy jego nabyciu do majątku prywatnego.

FAQ

Czy samo wycofanie samochodu z majątku spółki powoduje PIT?

Co do zasady nie, jeżeli jest to nieodpłatne przesunięcie samochodu z majątku wspólnego wspólników do ich majątków prywatnych i nie dochodzi do odpłatnego zbycia. PIT może pojawić się dopiero przy późniejszej sprzedaży albo w nietypowych sytuacjach, np. gdy jeden wspólnik otrzymuje więcej niż wynika z jego udziału.

Czy po wykupie prywatnym nadal wystarczy odczekać pół roku?

Nie w typowej sytuacji samochodu używanego wcześniej w działalności na podstawie leasingu operacyjnego i wykupionego po 31 grudnia 2021 r. Wtedy trzeba brać pod uwagę 6-letni okres wynikający z art. 10 ust. 2 pkt 4 i art. 14 ust. 2 pkt 19 ustawy o PIT.

Od kiedy liczyć 6 lat przy sprzedaży auta poleasingowego?

Termin liczy się od pierwszego dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym samochód został wycofany z działalności gospodarczej. Przykładowo przy wycofaniu w maju termin zaczyna biec od 1 czerwca.

Czy faktura wykupowa wystawiona na spółkę cywilną przesądza o PIT i VAT?

Nie przesądza samodzielnie, ale jest ważnym dokumentem. Trzeba sprawdzić, czy samochód został po wykupie przeznaczony do działalności, czy odliczono VAT, czy ujęto wydatek w kosztach oraz czy sporządzono uchwałę o wycofaniu pojazdu do majątków prywatnych wspólników.

Czy prywatna sprzedaż samochodu dealerowi podlega VAT?

Jeżeli wspólnicy sprzedają samochód jako majątek prywatny, nie działają w tej transakcji jako podatnicy VAT, a przy wykupie nie przysługiwało prawo do odliczenia VAT, sprzedaż zasadniczo pozostaje poza VAT. Jeżeli jednak samochód był po wykupie składnikiem majątku firmowego albo odliczono VAT, konieczna jest odrębna analiza.

Podsumowanie

Wycofanie samochodu wykupionego z leasingu przez spółkę cywilną do majątku prywatnego wspólników jest możliwe, ale wymaga spójnych dokumentów i faktycznego zaprzestania używania auta w działalności. W PIT największe znaczenie ma obecnie 6-letni okres dla rzeczy ruchomych wykorzystywanych wcześniej w działalności na podstawie leasingu operacyjnego. W VAT kluczowe jest prawo do odliczenia i to, czy sprzedaż następuje jako czynność prywatna czy firmowa. Dlatego przed sprzedażą dealerowi warto ustalić daty, sposób wykupu, dokumenty wycofania i rozliczenia każdego wspólnika.

Źródła

• Ustawa z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych, w szczególności art. 10 ust. 1 pkt 8, art. 10 ust. 2 pkt 3-4, art. 14 ust. 2 pkt 19 oraz art. 23b: tekst jednolity w Dzienniku Ustaw.
• Ustawa z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług, w szczególności art. 5, art. 7, art. 8, art. 15 i art. 86: tekst jednolity w Dzienniku Ustaw.
• Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny, w szczególności art. 860-863: tekst jednolity w Dzienniku Ustaw.
• Ustawa z dnia 29 października 2021 r. zmieniająca przepisy podatkowe w ramach Polskiego Ładu, w szczególności art. 51: tekst ustawy w Dzienniku Ustaw.
• Postanowienie Sądu Najwyższego z 11 maja 2004 r., sygn. akt II CK 267/03 - dotyczące przesunięć między majątkiem wspólnym wspólników spółki cywilnej a majątkami odrębnymi.