Urlop wychowawczy a wypoczynkowy policjanta

Policjant nie jest pracownikiem w rozumieniu Kodeksu pracy

Stosunek służbowy policjanta powstaje w drodze mianowania. Oznacza to, że funkcjonariusz Policji nie wykonuje pracy na podstawie klasycznej umowy o pracę, lecz pełni służbę w szczególnym stosunku administracyjnoprawnym. Dlatego w pierwszej kolejności stosuje się ustawę z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji oraz akty wykonawcze wydane na jej podstawie.

Kodeks pracy ma znaczenie pomocnicze tylko wtedy, gdy ustawa o Policji albo przepisy wykonawcze wyraźnie do niego odsyłają. W sprawach rodzicielskich takie odesłanie istnieje: art. 79 ustawy o Policji przyznaje policjantowi uprawnienia pracownika związane z rodzicielstwem określone w Kodeksie pracy, z pewnymi wyjątkami. To ważne, bo urlop wychowawczy należy właśnie do uprawnień rodzicielskich.

Odesłanie do uprawnień rodzicielskich ma znaczenie nie tylko przy urlopach. Osobno trzeba sprawdzić uprawnienia policjanta z dzieckiem przy służbie w nocy, niedziele i święta, ponieważ organizacja czasu służby funkcjonariusza podlega także szczególnym regulacjom policyjnym.

Jaki urlop wypoczynkowy przysługuje policjantowi?

Zgodnie z aktualnym brzmieniem art. 82 ustawy o Policji policjantowi przysługuje coroczny płatny urlop wypoczynkowy w wymiarze 26 dni roboczych. Prawo do pierwszego urlopu powstaje z upływem 6 miesięcy służby w wymiarze połowy urlopu, a prawo do pełnego urlopu po roku służby. Do tego pełnego urlopu wlicza się urlop nabyty po pierwszych 6 miesiącach.

Szczegółowe zasady udzielania urlopów określa obecnie rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych z 19 września 2014 r. w sprawie urlopów policjantów. Zastąpiło ono wcześniejsze rozporządzenie z 7 czerwca 2002 r., na którym opierała się pierwotna wersja omawianej porady.

Urlop bezpłatny policjanta a skrócenie urlopu wypoczynkowego

Rozporządzenie o urlopach policjantów wyraźnie reguluje skutki urlopu bezpłatnego. Urlop bezpłatny trwający nie dłużej niż miesiąc nie ogranicza uprawnień do urlopu wypoczynkowego i dodatkowego. Jeżeli natomiast policjant korzysta z urlopu bezpłatnego dłużej niż miesiąc, urlopy wypoczynkowy i dodatkowy ulegają skróceniu o 1/12 za każdy miesiąc urlopu bezpłatnego, nie więcej niż za 12 miesięcy. Jeżeli urlopy za dany rok zostały już wykorzystane, skrócenie dotyczy najbliższego roku kalendarzowego, w którym te urlopy przysługują.

Ta reguła dotyczy jednak urlopu bezpłatnego. Nie można jej bezrefleksyjnie przenosić na urlop wychowawczy tylko dlatego, że oba urlopy powodują nieobecność w służbie. Urlop wychowawczy ma odrębny charakter i wynika z uprawnień rodzicielskich, do których ustawa o Policji odsyła przez art. 79.

Czy urlop wychowawczy policjanta jest taki sam jak urlop bezpłatny?

Nie. Urlop wychowawczy i urlop bezpłatny mogą w pewnych sytuacjach prowadzić do podobnych skutków organizacyjnych, ale nie są tym samym uprawnieniem. Urlop bezpłatny udzielany jest z ważnych przyczyn, jeżeli nie zakłóci toku służby. Urlop wychowawczy służy sprawowaniu osobistej opieki nad dzieckiem i jest elementem ochrony rodzicielstwa.

W praktyce oznacza to, że przy rozliczaniu urlopu wypoczynkowego trzeba oddzielić dwie sytuacje. Jeżeli funkcjonariusz korzystał z urlopu bezpłatnego, stosuje się zasady z § 30 rozporządzenia. Jeżeli korzystał z urlopu wychowawczego, należy badać skutki wynikające z art. 79 ustawy o Policji oraz odpowiednio z przepisów Kodeksu pracy dotyczących urlopu po powrocie z urlopu wychowawczego.

Urlop wykorzystany przed wychowawczym a potrącenie w kolejnych latach

Jeżeli policjant nabył prawo do urlopu wypoczynkowego za dany rok i wykorzystał go przed rozpoczęciem urlopu wychowawczego, samo rozpoczęcie urlopu wychowawczego w trakcie tego roku nie powinno automatycznie powodować potrącenia wykorzystanych dni z urlopu za kolejne lata. Aktualne brzmienie art. 155² § 2 Kodeksu pracy wyłącza urlop wychowawczy z reguły proporcjonalnego obniżenia w roku, w którym okres nieobecności przypada po nabyciu prawa do urlopu.

Inaczej wygląda rok powrotu do służby po urlopie wychowawczym trwającym co najmniej miesiąc. Wtedy, na zasadach odpowiedniego stosowania art. 155² § 1 Kodeksu pracy, urlop wypoczynkowy za rok powrotu ustala się proporcjonalnie do okresu pozostającego do końca roku. Jeżeli policjant wraca we wrześniu, trzeba obliczyć urlop należny za część roku od powrotu do końca grudnia, z uwzględnieniem zasad zaokrąglania i policyjnych regulacji urlopowych.

Jak sprawdzić, czy rozliczenie urlopu jest prawidłowe?

W pierwszej kolejności należy ustalić, jaki urlop był faktycznie udzielony: wychowawczy czy bezpłatny. Następnie trzeba porównać daty rozpoczęcia i zakończenia urlopu z datą nabycia prawa do urlopu wypoczynkowego za dany rok. Dla policjanta znaczenie ma także to, czy chodzi wyłącznie o podstawowy urlop wypoczynkowy, czy również o urlop dodatkowy z tytułu stażu, wieku, warunków służby albo szczególnych właściwości służby.

Jeżeli przełożony właściwy w sprawach osobowych twierdzi, że powstała nadwyżka urlopowa, powinien wskazać, z czego dokładnie wynika: z urlopu bezpłatnego, z powrotu po urlopie wychowawczym w trakcie roku, z błędnego wcześniejszego udzielenia urlopu czy z innej podstawy. Bez takiego rozróżnienia łatwo zastosować niewłaściwe przepisy.

FAQ

Czy policjantowi przysługuje urlop wychowawczy?

Tak. Ustawa o Policji odsyła do pracowniczych uprawnień związanych z rodzicielstwem określonych w Kodeksie pracy, z wyjątkami wskazanymi w ustawie. Urlop wychowawczy należy do takich uprawnień rodzicielskich.

Czy urlop wychowawczy obniża urlop wypoczynkowy policjanta?

Może wpływać na urlop w roku powrotu do służby, jeżeli trwał co najmniej miesiąc i policjant wraca w trakcie roku kalendarzowego. Nie oznacza to jednak automatycznego potrącania urlopu już wykorzystanego przed rozpoczęciem urlopu wychowawczego.

Czy urlop wychowawczy jest urlopem bezpłatnym?

Nie w sensie podstawy prawnej i sposobu rozliczania. Urlop bezpłatny policjanta jest regulowany w rozporządzeniu o urlopach policjantów, natomiast urlop wychowawczy wynika z uprawnień rodzicielskich stosowanych przez odesłanie z ustawy o Policji do Kodeksu pracy.

Co zrobić, gdy jednostka odlicza urlop za wychowawczy?

Najpierw warto wystąpić o pisemne rozliczenie urlopu i wskazanie podstawy prawnej. Następnie trzeba sprawdzić, czy jednostka nie zastosowała przepisów o urlopie bezpłatnym do urlopu wychowawczego. W razie formalnego rozstrzygnięcia należy kierować się pouczeniem o trybie i terminie zaskarżenia.

Czy urlop wypoczynkowy niewykorzystany z powodu wychowawczego przepada?

Nie powinien przepadać automatycznie. Rozporządzenie przewiduje przesunięcie urlopu, jeżeli policjant nie może rozpocząć go w ustalonym terminie między innymi z powodu urlopu wychowawczego. Ostateczne rozliczenie zależy jednak od roku, w którym urlop powstał, oraz od daty powrotu do służby.

Źródła

• Ustawa z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji, w szczególności art. 28, art. 79, art. 82, art. 83 i art. 86: tekst ujednolicony w ELI.
• Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 19 września 2014 r. w sprawie urlopów policjantów, w szczególności § 3, § 6, § 8, § 27 i § 30: tekst jednolity w Dzienniku Ustaw.
• Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy, w szczególności art. 155² oraz przepisy o uprawnieniach rodzicielskich: tekst jednolity w ELI.