Prawa i obowiązki dorosłej córki mieszkającej z rodzicami

Czy dorosła córka musi dokładać się do kosztów utrzymania domu?

Tak, jeżeli dorosła córka mieszka u rodziców i ma dochody z własnej pracy, zastosowanie ma art. 91 § 1 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Przepis ten stanowi, że dziecko, które ma dochody z własnej pracy, powinno przyczyniać się do pokrywania kosztów utrzymania rodziny, jeżeli mieszka u rodziców.

W praktyce chodzi przede wszystkim o udział w typowych kosztach wspólnego gospodarstwa, takich jak czynsz, opłaty administracyjne, energia, gaz, woda, ogrzewanie, wywóz śmieci, Internet, środki czystości czy żywność, jeżeli córka z niej korzysta. Wysokość udziału nie jest określona ustawowo. Powinna być rozsądna i zależeć od rzeczywistych kosztów, zarobków córki, liczby domowników oraz zakresu korzystania z mieszkania.

Jeżeli córka nie pracuje i pozostaje na utrzymaniu rodziców, znaczenie ma art. 91 § 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Zgodnie z tym przepisem dziecko, które pozostaje na utrzymaniu rodziców i mieszka u nich, jest obowiązane pomagać im we wspólnym gospodarstwie. Ten obowiązek obejmuje pomoc domową, np. sprzątanie, robienie zakupów, pomoc w gotowaniu czy inne zwykłe czynności związane ze wspólnym mieszkaniem.

Czy można zmusić dorosłe dziecko do sprzątania albo płacenia rachunków?

Rodzice mogą wymagać od córki przestrzegania zasad domowych i udziału w kosztach, ale trzeba odróżnić obowiązek rodzinny od realnego sposobu jego przymusowego wykonania. Art. 91 § 1 i § 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego określa obowiązki dziecka wobec rodziny, lecz w praktyce nie pozwala na przymusowe zmuszenie dorosłej osoby do sprzątania przez komornika.

Inaczej może wyglądać sprawa pieniędzy. Jeżeli rodzice potrafią wykazać konkretne koszty, zakres korzystania z mieszkania i ustalone zasady udziału w opłatach, mogą rozważyć dochodzenie zapłaty. Podstawą może być przede wszystkim zawarte porozumienie, a w niektórych sytuacjach także przepisy o bezpodstawnym wzbogaceniu, w szczególności art. 405 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny. Każdorazowo wymaga to jednak oceny dowodów: rachunków, przelewów, wiadomości, wezwań do zapłaty i faktycznego sposobu korzystania z domu.

Najbardziej praktyczne jest pisemne ustalenie zasad: kwoty miesięcznego udziału w opłatach, terminu płatności, zakresu obowiązków domowych i konsekwencji odmowy. Jeżeli córka odmawia podpisania porozumienia, rodzice powinni skierować do niej pisemne wezwanie do partycypowania w kosztach oraz do przestrzegania zasad korzystania z mieszkania.

Czy rodzice mogą wyrzucić dorosłą córkę z mieszkania?

Rodzice nie powinni usuwać dorosłej córki z mieszkania siłą, wymieniać zamków pod jej nieobecność ani wyrzucać jej rzeczy. Takie działania mogą narazić ich na zarzut naruszenia posiadania, a w skrajnych przypadkach także na odpowiedzialność cywilną lub karną, zależnie od okoliczności.

Jeżeli rodzice są właścicielami mieszkania albo domu, a córka nie jest współwłaścicielką, najemcą, osobą uprawnioną z umowy dożywocia, osobą mającą służebność mieszkania ani nie ma innego tytułu prawnego, jej zamieszkiwanie najczęściej opiera się na zgodzie rodziców. Taka zgoda może mieć charakter użyczenia w rozumieniu art. 710 Kodeksu cywilnego albo tolerowanego korzystania z lokalu. W takiej sytuacji rodzice mogą pisemnie cofnąć zgodę na dalsze zamieszkiwanie i wyznaczyć rozsądny termin wyprowadzki.

Jeżeli po cofnięciu zgody córka nadal nie chce się wyprowadzić, właściciel może dochodzić wydania rzeczy na podstawie art. 222 § 1 Kodeksu cywilnego. W sprawach mieszkaniowych oznacza to w praktyce pozew o opróżnienie lokalu, potocznie nazywany pozwem o eksmisję. Dopiero prawomocny wyrok zaopatrzony w klauzulę wykonalności może być podstawą działania komornika. Egzekucję obowiązku opróżnienia lokalu prowadzi się według art. 1046 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego.

Jeżeli rodzice nie są właścicielami, lecz najemcami mieszkania, trzeba najpierw sprawdzić umowę najmu i przepisy dotyczące danego lokalu. Uprawnienia rodziców wobec dorosłego dziecka mogą być wtedy inne niż w przypadku właściciela mieszkania.

Czy zameldowanie daje córce prawo do mieszkania?

Nie. Zameldowanie nie tworzy prawa do lokalu. Art. 28 ust. 4 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności wskazuje, że zameldowanie na pobyt stały albo czasowy służy celom ewidencyjnym i ma na celu potwierdzenie faktu pobytu w miejscu, w którym osoba przebywa. Oznacza to, że zameldowanie nie jest umową najmu, własnością, służebnością ani innym tytułem prawnym do mieszkania.

Jeżeli córka jest zameldowana, ale nie ma prawa do lokalu i faktycznie się wyprowadziła albo zostanie prawomocnie zobowiązana do opuszczenia mieszkania, można rozważyć postępowanie meldunkowe. Samo wymeldowanie nie zastępuje jednak eksmisji i nie pozwala na fizyczne usunięcie osoby z mieszkania.

Jak bezpiecznie zakończyć wspólne mieszkanie z dorosłym dzieckiem?

Najbezpieczniejsza ścieżka zależy od tego, jaki tytuł prawny do mieszkania mają rodzice i czy córka ma jakiekolwiek własne prawo do lokalu. W typowej sytuacji, gdy mieszkanie należy do rodziców, a córka tylko mieszka za ich zgodą, warto działać etapami.

Czy sąd zawsze orzeka eksmisję bez prawa do lokalu socjalnego?

Nie zawsze. W sprawie o opróżnienie lokalu sąd bada nie tylko to, czy osoba ma tytuł prawny do lokalu, ale także kwestie przewidziane w ustawie z dnia 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego. Zgodnie z art. 14 ust. 1 tej ustawy w wyroku nakazującym opróżnienie lokalu sąd orzeka o uprawnieniu albo braku uprawnienia do zawarcia umowy najmu socjalnego lokalu.

Art. 14 ust. 4 ustawy o ochronie praw lokatorów wymienia kategorie osób, wobec których sąd co do zasady nie może orzec braku uprawnienia do najmu socjalnego lokalu, chyba że osoby te mogą zamieszkać w innym lokalu niż dotychczas używany. Dotyczy to m.in. kobiet w ciąży, małoletnich, osób niepełnosprawnych, ubezwłasnowolnionych, obłożnie chorych, niektórych emerytów i rencistów, osób bezrobotnych oraz osób spełniających przesłanki pomocy społecznej. Dorosła, zdrowa i pracująca córka zwykle ma słabsze argumenty w tym zakresie, ale ostatecznie decyduje sąd na podstawie konkretnego stanu faktycznego.

Po utracie tytułu prawnego osoba nadal zajmująca lokal może być zobowiązana do zapłaty odszkodowania za bezumowne zajmowanie lokalu. W przypadku lokali objętych ustawą o ochronie praw lokatorów wynika to z art. 18 ust. 1 tej ustawy.

Wydziedziczenie dorosłego dziecka – kiedy jest możliwe?

Wydziedziczenie nie jest sposobem na bieżące wymuszenie płacenia rachunków ani sprzątania. Jest to decyzja testamentowa, która może pozbawić dziecko prawa do zachowku, ale tylko przy spełnieniu przesłanek ustawowych. Zgodnie z art. 1008 Kodeksu cywilnego spadkodawca może w testamencie pozbawić zstępnych, małżonka i rodziców zachowku, jeżeli uprawniony do zachowku:

• wbrew woli spadkodawcy postępuje uporczywie w sposób sprzeczny z zasadami współżycia społecznego – art. 1008 pkt 1 Kodeksu cywilnego,
• dopuścił się względem spadkodawcy albo jednej z najbliższych mu osób umyślnego przestępstwa przeciwko życiu, zdrowiu lub wolności albo rażącej obrazy czci – art. 1008 pkt 2 Kodeksu cywilnego,
• uporczywie nie dopełnia względem spadkodawcy obowiązków rodzinnych – art. 1008 pkt 3 Kodeksu cywilnego,
• uporczywie uchyla się od wykonywania obowiązku alimentacyjnego wobec spadkodawcy określonego co do wysokości orzeczeniem sądowym, ugodą albo umową – art. 1008 pkt 4 Kodeksu cywilnego.

Przyczyna wydziedziczenia musi wynikać z testamentu, czego wymaga art. 1009 Kodeksu cywilnego. W praktyce należy opisać ją konkretnie, np. długotrwałe odmawianie pomocy, rażące zachowanie wobec rodziców, uporczywe niedopełnianie obowiązków rodzinnych. Samo jednorazowe nieporozumienie lub zwykły konflikt domowy może nie wystarczyć. Jeżeli spadkodawca przebaczył uprawnionemu do zachowku, wydziedziczenie jest bezskuteczne na podstawie art. 1010 § 1 Kodeksu cywilnego.

Odwołanie darowizny dla córki

Jeżeli rodzice wcześniej przekazali córce darowiznę, np. udział w mieszkaniu, pieniądze albo wartościowy składnik majątku, można rozważyć odwołanie darowizny z powodu rażącej niewdzięczności. Podstawą jest art. 898 § 1 Kodeksu cywilnego. Rażąca niewdzięczność musi być jednak zachowaniem poważnym, skierowanym przeciwko darczyńcy, wykraczającym poza zwykły spór rodzinny.

Zgodnie z art. 899 § 3 Kodeksu cywilnego darowizna nie może być odwołana po upływie roku od dnia, w którym darczyńca dowiedział się o niewdzięczności obdarowanego. Jeżeli więc problem trwa długo, trzeba ustalić, kiedy wystąpiły konkretne zachowania mogące świadczyć o rażącej niewdzięczności.

Alimenty od dorosłego dziecka na rzecz rodziców

Obowiązek alimentacyjny między krewnymi w linii prostej wynika z art. 128 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Rodzic może żądać alimentów od dorosłego dziecka, ale nie dlatego, że dziecko mieszka w domu i nie sprząta, lecz wtedy, gdy rodzic znajduje się w niedostatku. Wynika to z art. 133 § 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, zgodnie z którym uprawniony do świadczeń alimentacyjnych jest ten, kto znajduje się w niedostatku, z wyjątkiem szczególnych zasad dotyczących dzieci.

Niedostatek oznacza brak możliwości samodzielnego zaspokojenia usprawiedliwionych potrzeb, np. zakupu jedzenia, leków, opłacenia mieszkania czy leczenia. Jeżeli rodzice mają wystarczające środki utrzymania, droga alimentacyjna może nie być właściwa. Wtedy właściwsze jest uregulowanie udziału córki w kosztach mieszkania albo zakończenie zgody na dalsze zamieszkiwanie.

FAQ

Czy dorosła córka ma obowiązek płacić rodzicom za mieszkanie?

Jeżeli mieszka u rodziców i ma dochody z własnej pracy, powinna przyczyniać się do kosztów utrzymania rodziny na podstawie art. 91 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Ustawa nie wskazuje konkretnej kwoty, dlatego najlepiej ustalić ją według rzeczywistych kosztów i możliwości finansowych córki.

Czy można zmusić dorosłe dziecko do sprzątania?

Nie ma praktycznego mechanizmu, który pozwalałby komornikowi zmusić dorosłą osobę do sprzątania mieszkania. Można jednak ustalić zasady domowe, a w razie uporczywej odmowy współpracy rozważyć zakończenie zgody na wspólne zamieszkiwanie.

Czy rodzice mogą wymienić zamki, gdy córka jest w pracy?

Nie jest to bezpieczne rozwiązanie. Jeżeli córka faktycznie mieszka w lokalu, samodzielne uniemożliwienie jej wejścia może wywołać spór o naruszenie posiadania. Bezpieczną drogą jest pisemne cofnięcie zgody na zamieszkiwanie, wezwanie do wyprowadzki, a następnie – w razie odmowy – pozew o opróżnienie lokalu.

Czy meldunek chroni dorosłe dziecko przed wyprowadzką?

Nie. Meldunek potwierdza fakt pobytu i ma charakter ewidencyjny, co wynika z art. 28 ust. 4 ustawy o ewidencji ludności. Nie tworzy prawa własności, najmu ani innego tytułu do mieszkania.

Czy można wydziedziczyć córkę za odmowę pomocy w domu?

Można to rozważyć tylko wtedy, gdy zachowanie córki spełnia przesłanki z art. 1008 Kodeksu cywilnego, np. polega na uporczywym niedopełnianiu obowiązków rodzinnych wobec spadkodawcy. Przyczyna musi być wskazana w testamencie zgodnie z art. 1009 Kodeksu cywilnego. Zwykły konflikt o porządek albo jednorazowa odmowa pomocy zwykle nie wystarczą.

Czy rodzic może żądać alimentów od dorosłego dziecka?

Tak, ale tylko przy spełnieniu przesłanek alimentacyjnych. Obowiązek alimentacyjny wynika z art. 128 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, a rodzic może żądać alimentów od dziecka zasadniczo wtedy, gdy znajduje się w niedostatku, zgodnie z art. 133 § 2 tego kodeksu.

Co warto zrobić w opisanej sytuacji?

W pierwszej kolejności warto przygotować pisemne wezwanie do córki. W wezwaniu należy wskazać, że na podstawie art. 91 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego jako osoba pracująca i mieszkająca u rodziców powinna uczestniczyć w kosztach utrzymania rodziny. Dobrze jest podać konkretną kwotę, termin płatności i sposób wyliczenia, np. część czynszu, mediów i kosztów wspólnego wyżywienia.

Jeżeli rodzice nie chcą już mieszkać z córką, pismo powinno dodatkowo zawierać cofnięcie zgody na dalsze zamieszkiwanie i termin dobrowolnej wyprowadzki. Termin powinien być realny, np. 30 dni, chyba że okoliczności uzasadniają inny okres. Pismo najlepiej doręczyć w sposób pozwalający wykazać odbiór, np. listem poleconym albo za pisemnym potwierdzeniem.

Jeżeli córka nie zareaguje, kolejnym krokiem może być pozew o opróżnienie lokalu. W pozwie trzeba wykazać tytuł prawny rodziców do mieszkania, brak skutecznego tytułu prawnego córki, cofnięcie zgody na zamieszkiwanie oraz bezskuteczny upływ terminu wyprowadzki.

Źródła

• Art. 91 § 1 i § 2, art. 128 oraz art. 133 § 2 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy.
• Art. 222 § 1, art. 405, art. 710, art. 898 § 1, art. 899 § 3, art. 1008, art. 1009 oraz art. 1010 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny.
• Art. 1046 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego.
• Art. 14 ust. 1 i ust. 4 oraz art. 18 ust. 1 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego.
• Art. 28 ust. 4 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności.