Obowiązki dziecka pełnoletniego i pracującego

Czy dorosłe dziecko musi dokładać się do czynszu i opłat?

Tak, jeżeli pełnoletnie dziecko mieszka u rodziców i uzyskuje dochody z własnej pracy, powinno przyczyniać się do pokrywania kosztów utrzymania rodziny. Wprost stanowi o tym art. 91 § 1 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Przepis ten obejmuje nie tylko formalny czynsz, ale także typowe koszty wspólnego gospodarstwa domowego, np. opłaty za media, wywóz odpadów, internet, ogrzewanie czy żywność, o ile są ponoszone wspólnie. Jeżeli konflikt dotyczy nie tylko dokładania się do kosztów, lecz także zasad wspólnego zamieszkiwania, szerzej omawiamy prawa i obowiązki dorosłej córki mieszkającej z rodzicami.

Równocześnie art. 87 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego nakłada na rodziców i dzieci obowiązek wzajemnego szacunku i wspierania się. Jeżeli natomiast dziecko pozostaje na utrzymaniu rodziców i mieszka u nich, art. 91 § 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego zobowiązuje je do pomocy we wspólnym gospodarstwie.

W praktyce wysokość udziału dorosłego dziecka w kosztach powinna być rozsądna i proporcjonalna do jego dochodów, kosztów mieszkania oraz realnego korzystania z lokalu. Inaczej ocenia się osobę pracującą na pełen etat, inaczej osobę zarabiającą nieregularnie, chorą albo rzeczywiście kontynuującą naukę.

Czy rodzic może zmusić dorosłe dziecko do płacenia części kosztów?

Najpierw warto odróżnić obowiązek rodzinny od technicznej możliwości przymuszenia do zapłaty. Art. 91 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego mówi, że dziecko mające dochody powinno przyczyniać się do kosztów utrzymania rodziny, ale nie przewiduje prostego trybu, w którym rodzic może samodzielnie zająć wynagrodzenie dziecka albo automatycznie potrącać mu pieniądze.

Dlatego w pierwszej kolejności należy spróbować ustalić zasady na piśmie: jaka kwota ma być płacona, do którego dnia miesiąca, za jakie opłaty oraz na jaki rachunek. Taki dokument nie musi być skomplikowany. Może to być zwykłe porozumienie domowe podpisane przez rodzica i dziecko. Jeżeli dorosłe dziecko później nie płaci, łatwiej wykazać, że znało warunki zamieszkiwania.

Jeżeli nie ma porozumienia, a dziecko korzysta z mieszkania rodziców bez ponoszenia kosztów, możliwe są roszczenia cywilne zależne od stanu faktycznego. W grę mogą wchodzić zwłaszcza: cofnięcie zgody na bezpłatne zamieszkiwanie, żądanie opuszczenia lokalu, a po utracie tytułu prawnego także żądanie odszkodowania za bezumowne korzystanie z lokalu.

Alimenty na dorosłe dziecko a praca i samodzielność

Obowiązek alimentacyjny rodziców względem dziecka wynika z art. 133 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Rodzice są zobowiązani do świadczeń alimentacyjnych wobec dziecka, które nie jest jeszcze w stanie utrzymać się samodzielnie, chyba że dochody z majątku dziecka wystarczają na jego utrzymanie i wychowanie.

Jeżeli dziecko ma 29 lat, pracuje i jest zdolne do samodzielnego utrzymania, obowiązek alimentacyjny rodziców zazwyczaj nie powinien już trwać. Dodatkowo art. 133 § 3 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego pozwala rodzicom uchylić się od świadczeń alimentacyjnych względem pełnoletniego dziecka, jeżeli świadczenia są połączone z nadmiernym uszczerbkiem dla rodziców albo dziecko nie dokłada starań, aby uzyskać możność samodzielnego utrzymania się.

Inaczej może być przy realnej chorobie, niepełnosprawności, obiektywnej niemożności pracy albo rzetelnym kontynuowaniu nauki. Jeśli problem dotyczy nauki na uczelni, warto porównać sytuację z materiałem o alimentach podczas studiów dziennych, ponieważ samo osiągnięcie pełnoletności nie zawsze kończy alimenty, ale brak starań o samodzielność ma duże znaczenie.

Kiedy można żądać wyprowadzki dorosłego dziecka?

Możliwość żądania wyprowadzki zależy przede wszystkim od tego, komu przysługuje tytuł prawny do mieszkania. Jeżeli rodzic jest właścicielem lokalu, może cofnąć dorosłemu dziecku zgodę na zamieszkiwanie. Gdy dziecko po cofnięciu zgody nadal nie opuszcza mieszkania, podstawą roszczenia właściciela jest art. 222 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny. Zgodnie z tym przepisem właściciel może żądać od osoby, która faktycznie włada jego rzeczą, aby rzecz została mu wydana, chyba że tej osobie przysługuje skuteczne wobec właściciela uprawnienie do władania rzeczą.

W sprawach mieszkaniowych oznacza to zwykle pozew o nakazanie opróżnienia, opuszczenia i wydania lokalu. Rodzic nie powinien samodzielnie wymieniać zamków, wynosić rzeczy dziecka ani odcinać mediów, bo takie działania mogą narazić go na odpowiedzialność cywilną, a w skrajnych przypadkach także karną.

Jeżeli rodzic sam jest najemcą, lokatorem spółdzielczym albo współwłaścicielem, sytuacja wymaga osobnej analizy. Inne zasady obowiązują także wtedy, gdy dorosłe dziecko jest współwłaścicielem mieszkania, ma umowę najmu, meldunek połączony z realnym tytułem do lokalu albo sąd przyznał mu określone uprawnienie do korzystania z mieszkania.

Czy meldunek blokuje eksmisję dorosłego dziecka?

Nie. Meldunek ma charakter ewidencyjny. Wynika to z art. 24 ust. 1 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności, zgodnie z którym obywatel polski przebywający na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej jest obowiązany wykonywać obowiązek meldunkowy. Meldunek potwierdza fakt pobytu pod adresem, ale sam nie tworzy prawa własności, najmu ani prawa do bezterminowego mieszkania u rodziców.

Jeżeli dorosłe dziecko nie ma już tytułu prawnego do lokalu, sam meldunek nie powinien uniemożliwiać żądania opuszczenia mieszkania. W praktyce sąd bada jednak całokształt sprawy: kto ma tytuł do lokalu, czy zgoda na zamieszkiwanie została cofnięta, czy osoba ma możliwość zamieszkania gdzie indziej i czy zachodzą przesłanki do przyznania lokalu socjalnego.

Odszkodowanie za zajmowanie lokalu bez tytułu prawnego

Jeżeli dorosłe dziecko po cofnięciu zgody dalej zajmuje lokal bez tytułu prawnego, zastosowanie może mieć art. 18 ust. 1 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i zmianie Kodeksu cywilnego. Przepis ten stanowi, że osoby zajmujące lokal bez tytułu prawnego są obowiązane do dnia opróżnienia lokalu co miesiąc uiszczać odszkodowanie.

Co do zasady, zgodnie z art. 18 ust. 2 tej ustawy, odszkodowanie odpowiada wysokości czynszu, jaki właściciel mógłby otrzymać z tytułu najmu lokalu. Jeżeli odszkodowanie nie pokrywa poniesionych strat, właściciel może żądać odszkodowania uzupełniającego. Wysokość żądania powinna być możliwa do wykazania, np. przez porównanie stawek najmu podobnych pokoi albo mieszkań, dokumenty opłat oraz dowody faktycznego korzystania z lokalu.

W zależności od sytuacji można też rozważać przepisy Kodeksu cywilnego o wynagrodzeniu za korzystanie z rzeczy, w szczególności art. 224 § 2 i art. 225 Kodeksu cywilnego, albo przepisy o bezpodstawnym wzbogaceniu, w szczególności art. 405 Kodeksu cywilnego. Dobór podstawy prawnej zależy od tego, czy dziecko było posiadaczem w dobrej czy złej wierze, czy istniała zgoda rodziców, kiedy została cofnięta oraz jakie dokładnie koszty poniesiono.

Jak praktycznie wezwać dorosłe dziecko do płacenia albo wyprowadzki?

Najbezpieczniej zacząć od pisemnego wezwania. Powinno ono zawierać: wskazanie, kto ma tytuł prawny do lokalu, opis dotychczasowej sytuacji, wysokość oczekiwanej miesięcznej kwoty, termin płatności, numer rachunku oraz informację, że brak płatności będzie oznaczał cofnięcie zgody na bezpłatne zamieszkiwanie.

Jeżeli rodzice chcą doprowadzić do wyprowadzki, pismo powinno wyraźnie cofać zgodę na dalsze zamieszkiwanie i wyznaczać rozsądny termin do opuszczenia lokalu. W praktyce często stosuje się 14, 30 albo 60 dni, zależnie od sytuacji rodzinnej, czasu zamieszkiwania oraz możliwości znalezienia innego lokum. Nie ma jednego ustawowego terminu dla każdej sprawy, dlatego powinien być on realny i możliwy do obrony przed sądem.

Pismo warto doręczyć za potwierdzeniem odbioru, listem poleconym albo przy świadku. Jeżeli sprawa trafi do sądu, dowód doręczenia ma duże znaczenie.

Eksmisja a lokal socjalny

W sprawie o opróżnienie lokalu sąd bada również, czy osobie eksmitowanej przysługuje uprawnienie do zawarcia umowy najmu socjalnego lokalu. Wynika to z art. 14 ust. 1 ustawy o ochronie praw lokatorów, zgodnie z którym w wyroku nakazującym opróżnienie lokalu sąd orzeka o uprawnieniu do zawarcia umowy najmu socjalnego lokalu albo o braku takiego uprawnienia wobec osób, których nakaz dotyczy.

Art. 14 ust. 4 ustawy o ochronie praw lokatorów wskazuje kategorie osób, wobec których sąd co do zasady nie może orzec o braku uprawnienia do zawarcia umowy najmu socjalnego lokalu, chyba że osoby te mogą zamieszkać w innym lokalu niż dotychczas używany. Dotyczy to m.in. kobiety w ciąży, małoletniego, osoby z niepełnosprawnością, osoby ubezwłasnowolnionej, obłożnie chorej, emeryta lub rencisty spełniającego kryteria do świadczenia z pomocy społecznej, osoby bezrobotnej oraz osoby spełniającej kryteria określone uchwałą rady gminy.

Pełnoletnie, zdrowe, pracujące dziecko nie jest automatycznie chronione przed eksmisją tylko dlatego, że jest dzieckiem właściciela mieszkania. Sąd i tak oceni jednak wszystkie okoliczności sprawy.

Czy rodzice odpowiadają za długi dorosłego dziecka?

Co do zasady nie. Pełnoletnie dziecko samodzielnie odpowiada za swoje zobowiązania. Rodzice nie odpowiadają za jego kredyty, pożyczki, mandaty, rachunki telefoniczne czy inne prywatne długi tylko dlatego, że dziecko mieszka w ich domu. Wyjątkiem są sytuacje, w których rodzic sam podpisał umowę, został współkredytobiorcą, poręczycielem, ustanowił zabezpieczenie albo przejął dług.

Jeżeli problemem są nie tylko opłaty domowe, ale też pożyczki, chwilówki albo komornik dorosłego dziecka, warto oddzielić odpowiedzialność za lokal od odpowiedzialności za cudze zobowiązania. Sam fakt pokrewieństwa nie tworzy odpowiedzialności za długi pełnoletniego dziecka.

Gdy konflikt rodzinny jest tak poważny, że rodzic rozważa trwałe ograniczenie relacji, pomocny może być materiał o tym, jak wygląda zerwanie kontaktów z rodziną od strony praktycznej i prawnej.

FAQ

Czy pełnoletnie dziecko musi płacić rodzicom za mieszkanie?

Jeżeli mieszka u rodziców i ma dochody z własnej pracy, powinno przyczyniać się do kosztów utrzymania rodziny na podstawie art. 91 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Wysokość udziału zależy od dochodów dziecka, kosztów domu i ustaleń rodzinnych.

Czy można potrącić pieniądze z wynagrodzenia dorosłego dziecka?

Rodzic nie może samodzielnie zająć wynagrodzenia dziecka. Potrącenia z wynagrodzenia mogą następować tylko w granicach prawa, np. w egzekucji prowadzonej przez komornika na podstawie tytułu wykonawczego. Art. 91 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego nie daje rodzicowi automatycznego prawa do potrąceń.

Czy można wymeldować dorosłe dziecko, które nie chce się wyprowadzić?

Wymeldowanie jest sprawą ewidencyjną i nie zastępuje eksmisji. Jeżeli dziecko faktycznie mieszka w lokalu, organ administracyjny zwykle nie wymelduje go tylko dlatego, że rodzic tego chce. Najpierw trzeba rozwiązać kwestię prawa do lokalu, a w razie odmowy wyprowadzki uzyskać orzeczenie sądu.

Czy rodzic może wyrzucić rzeczy dorosłego dziecka z mieszkania?

Nie powinien tego robić samowolnie. Nawet jeżeli dziecko nie ma prawa do lokalu, jego rzeczy pozostają jego własnością. Bezpieczniejsze jest pisemne wezwanie do zabrania rzeczy, wyznaczenie terminu, sporządzenie spisu i dochodzenie roszczeń zgodnie z procedurą cywilną.

Czy dorosłe dziecko ma prawo mieszkać u rodziców, bo jest ich dzieckiem?

Samo pokrewieństwo nie daje pełnoletniemu dziecku bezterminowego prawa do mieszkania w lokalu rodziców. Jeżeli rodzic ma tytuł prawny do lokalu i cofa zgodę na zamieszkiwanie, dziecko powinno lokal opuścić, chyba że przysługuje mu odrębny skuteczny tytuł prawny.

Źródła

• Art. 87, art. 91 § 1-2 oraz art. 133 § 1 i § 3 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy.
• Art. 222 § 1, art. 224 § 2, art. 225 oraz art. 405 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny.
• Art. 14 ust. 1 i ust. 4 oraz art. 18 ust. 1-2 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i zmianie Kodeksu cywilnego.
• Art. 24 ust. 1 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności.