Depozyt sądowy po zabezpieczeniu a inne egzekucje

Nakaz zapłaty w postępowaniu nakazowym jako tytuł zabezpieczenia

W opisanej sytuacji kluczowe jest to, że nakaz zapłaty wydany w postępowaniu nakazowym ma szczególny skutek procesowy. Zgodnie z art. 492 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego nakaz zapłaty z chwilą wydania stanowi tytuł zabezpieczenia, wykonalny bez nadawania mu klauzuli wykonalności. Oznacza to, że wierzyciel może żądać zabezpieczenia roszczenia jeszcze przed prawomocnym zakończeniem sprawy.

Jeżeli pozwany nie zgadza się z nakazem, powinien wnieść zarzuty w terminie wskazanym w pouczeniu, co do zasady w terminie dwóch tygodni od doręczenia nakazu, zgodnie z art. 491 § 1 i art. 493 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego. Samo wniesienie zarzutów nie powoduje jednak automatycznie uchylenia dokonanego zabezpieczenia. Pozwany może natomiast żądać ograniczenia zabezpieczenia na podstawie art. 492 § 3 Kodeksu postępowania cywilnego albo zmiany lub uchylenia zabezpieczenia na podstawie art. 742 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego, jeżeli wykaże zmianę lub brak podstaw do dalszego utrzymywania zabezpieczenia w dotychczasowym zakresie.

Czy środki z depozytu sądowego można wskazać innym komornikom?

Można poinformować innych komorników albo administracyjne organy egzekucyjne, że w związku z zabezpieczeniem prowadzonym na podstawie nakazu zapłaty zajęto określoną kwotę i że środki znajdują się na rachunku depozytowym albo istnieje wierzytelność o ich zwrot. Taka informacja może mieć znaczenie praktyczne, zwłaszcza jeżeli inni wierzyciele poszukują majątku dłużnika.

Nie należy jednak zakładać, że samo wskazanie depozytu spowoduje natychmiastowe przekazanie pieniędzy na inne długi. Środki zabezpieczone na rzecz wierzyciela z nakazu zapłaty są objęte celem zabezpieczenia, wynikającym z art. 730 § 1, art. 730¹ § 1 i art. 747 pkt 1 Kodeksu postępowania cywilnego. Jeżeli zabezpieczenie dotyczy roszczenia pieniężnego, sąd albo uprawniony może posłużyć się m.in. zajęciem rachunku bankowego, wierzytelności lub innego prawa majątkowego.

Inny komornik może próbować zająć nie tyle same pieniądze przeznaczone na zabezpieczenie, ile wierzytelność dłużnika o ich zwrot, jeżeli taka wierzytelność powstanie lub stanie się wymagalna. Egzekucja z innych wierzytelności odbywa się według art. 895 i nast. Kodeksu postępowania cywilnego, a podstawową czynność zajęcia określa art. 896 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego. W praktyce skuteczność takiego zajęcia zależy od dokumentów w sprawie, statusu depozytu, treści zajęcia i wyniku postępowania, w którym wydano nakaz zapłaty.

Zbieg zabezpieczenia sądowego i egzekucji administracyjnej

Jeżeli oprócz zabezpieczenia sądowego prowadzone są postępowania dotyczące długów wobec ZUS lub urzędu skarbowego, trzeba odróżnić zwykły zbieg egzekucji od zbiegu egzekucji z zabezpieczeniem. W typowym zbiegu egzekucji sądowej i administracyjnej do tej samej rzeczy albo prawa majątkowego zastosowanie ma art. 773 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego oraz art. 62 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Co do zasady dalszą egzekucję prowadzi organ, który jako pierwszy dokonał zajęcia, chyba że przepisy szczególne przewidują inne rozwiązanie.

Inaczej wygląda sytuacja, gdy po jednej stronie mamy sądowe zabezpieczenie, a po drugiej egzekucję administracyjną. Art. 775 Kodeksu postępowania cywilnego stanowi, że przepisów art. 773 i art. 774 Kodeksu postępowania cywilnego nie stosuje się w razie zbiegu egzekucji administracyjnej i sądowego zabezpieczenia, jak również zbiegu zabezpieczenia administracyjnego z egzekucją sądową, z wyjątkiem wypadków przewidzianych w art. 751 Kodeksu postępowania cywilnego. To oznacza, że organ egzekucyjny nie zawsze będzie mógł potraktować sprawę tak, jak zwykły zbieg dwóch egzekucji.

W praktyce może więc dojść do sytuacji, w której zabezpieczenie na rzecz wierzyciela z nakazu zapłaty będzie utrzymywane, a organ administracyjny lub inny komornik będzie rozważał zajęcie ewentualnego prawa dłużnika do zwrotu środków. Ostateczna ocena zależy od dokumentów: treści nakazu zapłaty, sposobu zabezpieczenia, zawiadomień o zajęciu, rodzaju długu publicznoprawnego oraz tego, czy pieniądze nadal pełnią funkcję zabezpieczenia.

Czy ZUS i urząd skarbowy mają pierwszeństwo?

Nie można ogólnie powiedzieć, że należności ZUS lub urzędu skarbowego zawsze mają pierwszeństwo przed każdym innym wierzycielem. Kolejność zaspokojenia zależy od rodzaju należności, sposobu egzekucji, rodzaju składnika majątku oraz od tego, czy sporządzany jest plan podziału sumy uzyskanej z egzekucji.

Podstawową regulację kolejności zaspokojenia zawiera art. 1025 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego. Przepis ten przewiduje kategorie należności, w których przed należnościami publicznoprawnymi mogą znajdować się m.in. koszty egzekucyjne, należności alimentacyjne oraz określone należności za pracę. Dlatego w konkretnej sprawie trzeba ustalić, z jakiej kategorii korzysta każdy wierzyciel i czy jego wierzytelność jest dodatkowo zabezpieczona rzeczowo.

Jeżeli w egzekucji pojawiają się wierzyciele, którzy uzyskali zabezpieczenie, znaczenie mogą mieć także przepisy o planie podziału, w szczególności art. 1030 i art. 1036 Kodeksu postępowania cywilnego. To z tych regulacji wynika, kto i w jakim zakresie może zostać uwzględniony przy podziale sumy uzyskanej z egzekucji.

Co praktycznie zrobić, gdy pieniądze trafiły do depozytu?

Po pierwsze, należy ustalić, czy doszło do zabezpieczenia na podstawie nakazu zapłaty, czy do właściwej egzekucji na podstawie prawomocnego tytułu wykonawczego. To rozróżnienie jest istotne, ponieważ zabezpieczenie ma utrzymać majątek na potrzeby przyszłego wykonania orzeczenia, a egzekucja służy już przymusowemu zaspokojeniu wierzyciela.

Po drugie, można wysłać do innych komorników lub organów egzekucyjnych krótkie pismo informujące o zajęciu i o kwocie znajdującej się na rachunku depozytowym. W piśmie warto podać sygnaturę sprawy sądowej, dane komornika, datę zajęcia, wysokość kwoty oraz informację, że środki są związane z zabezpieczeniem roszczenia.

Po trzecie, jeżeli zabezpieczenie jest nadmierne albo paraliżuje spłatę innych zobowiązań, można rozważyć wniosek o ograniczenie zabezpieczenia na podstawie art. 492 § 3 Kodeksu postępowania cywilnego albo wniosek o zmianę lub uchylenie zabezpieczenia na podstawie art. 742 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego. Wniosek powinien zawierać konkretne argumenty i dokumenty, np. potwierdzenia innych zajęć, wysokość zadłużenia, skutki blokady rachunku oraz informacje o majątku.

FAQ

Źródła

• Art. 730 § 1, art. 730¹ § 1, art. 742 § 1, art. 747 pkt 1, art. 751, art. 773, art. 774, art. 775, art. 895, art. 896 § 1, art. 1025 § 1, art. 1030, art. 1036, art. 491 § 1, art. 492 § 1 i § 3 oraz art. 493 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego.
• Art. 62 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.