Zarysowanie auta na parkingu i odjazd z miejsca zdarzenia – policja, mandat i regres z OC

Zarysowałem auto na parkingu – co zrobić krok po kroku?

Drobne uszkodzenie auta na parkingu najczęściej jest szkodą powstałą w związku z ruchem pojazdu. Nie oznacza to jednak automatycznie, że kierowca, który odjechał z parkingu, „zbiegł z miejsca zdarzenia”. Trzeba oddzielić trzy kwestie: odpowiedzialność za samą szkodę, ewentualne wykroczenie oraz późniejsze roszczenie regresowe ubezpieczyciela.

Najważniejsze jest ustalenie, czy do zarysowania rzeczywiście doszło, czy można je powiązać z manewrem konkretnego kierowcy i czy kierowca miał świadomość kontaktu pojazdów. Warto od razu zrobić zdjęcia obu samochodów i miejsca zdarzenia, zanotować dane świadków oraz sprawdzić, czy parking jest objęty monitoringiem.

Znaczenie ma także status parkingu. Art. 86 § 1 Kodeksu wykroczeń odnosi się do drogi publicznej, strefy zamieszkania i strefy ruchu. Na prywatnym parkingu poza tymi miejscami przepisy Prawa o ruchu drogowym stosuje się zgodnie z art. 1 ust. 2 tej ustawy tylko w zakresie koniecznym dla uniknięcia zagrożenia bezpieczeństwa osób oraz wynikającym ze znaków i sygnałów. Nie należy więc przedstawiać obowiązków z art. 44 jako działających identycznie na każdym prywatnym parkingu.

Jeżeli art. 44 Prawa o ruchu drogowym znajduje zastosowanie, kierujący uczestniczący w zdarzeniu powinien zatrzymać pojazd bez powodowania zagrożenia, zadbać o bezpieczeństwo w miejscu zdarzenia, usunąć pojazd, jeżeli nie ma zabitego lub rannego i auto powoduje zagrożenie albo tamuje ruch, oraz na żądanie uczestnika podać swoje dane, dane właściciela lub posiadacza pojazdu i dane ubezpieczyciela OC.

Zarysowałem zaparkowane auto, ale właściciela nie ma – co zrobić?

Jeżeli właściciela uszkodzonego samochodu nie ma na miejscu, rozsądnym minimum jest zrobienie zdjęć i podjęcie realnych działań umożliwiających kontakt ze sprawcą szkody. W praktyce warto pozostawić dane kontaktowe, poinformować administratora albo ochronę parkingu i zachować dowód tych czynności. Sama kartka za wycieraczką może zniknąć, dlatego dobrze ją sfotografować.

Gdy szkoda jest widoczna, okoliczności są sporne albo istnieje ryzyko zarzutu ucieczki, zasadne może być zawiadomienie policji. Nie oznacza to, że po każdej drobnej rysie istnieje ustawowy obowiązek wezwania patrolu.

Czy trzeba wzywać policję po zarysowaniu auta?

Przy typowej szkodzie parkingowej bez osób rannych policji nie trzeba wzywać automatycznie. Art. 44 ust. 2 Prawa o ruchu drogowym nakazuje wezwanie zespołu ratownictwa medycznego i Policji, gdy w wypadku jest zabity lub ranny. Jeżeli właściciel uszkodzonego auta jest obecny i strony są zgodne co do przebiegu zdarzenia, zwykle wystarcza oświadczenie, zdjęcia i wymiana danych potrzebnych do likwidacji szkody.

Policja może być zasadna, gdy strony spierają się o przebieg zdarzenia, jedna z nich odmawia podania danych, istnieje podejrzenie nietrzeźwości albo właściciela uszkodzonego auta nie ma, a szkoda jest widoczna. Na prywatnym parkingu poza drogą publiczną, strefą zamieszkania i strefą ruchu trzeba przy tym uwzględnić ograniczony zakres stosowania Prawa o ruchu drogowym wynikający z art. 1 ust. 2.

Co grozi za zarysowanie auta na parkingu i odjechanie?

Odpowiedzialność za szkodę z OC

Jeżeli zarysowanie pozostaje w związku z ruchem pojazdu i kierujący odpowiada za szkodę, poszkodowany może co do zasady uzyskać odszkodowanie z OC. Sam odjazd sprawcy nie odbiera poszkodowanemu prawa do naprawienia szkody.

Odpowiedzialność wykroczeniowa

Na drodze publicznej, w strefie zamieszkania albo w strefie ruchu może mieć zastosowanie art. 86 § 1 Kodeksu wykroczeń, jeżeli przez niezachowanie należytej ostrożności kierujący spowodował zagrożenie bezpieczeństwa w ruchu drogowym. Art. 24 § 1a Kodeksu wykroczeń przewiduje dla tego czynu grzywnę do 30 000 zł. Jest to maksymalna ustawowa granica, a nie typowa ani automatyczna kara za niewielkie zarysowanie auta.

Jeżeli parking nie jest drogą publiczną, strefą zamieszkania ani strefą ruchu, art. 86 § 1 co do zasady nie będzie właściwą podstawą. W określonych przypadkach może mieć zastosowanie art. 98 Kodeksu wykroczeń, gdy kierujący nie zachował należytej ostrożności i przez to zagroził bezpieczeństwu innej osoby. Samo uszkodzenie pustego, zaparkowanego auta nie przesądza jeszcze o spełnieniu tego warunku. Art. 98 przewiduje grzywnę albo naganę, a ogólna górna granica grzywny wynosi 5000 zł.

Na drodze publicznej, w strefie zamieszkania albo w strefie ruchu naruszenie innych przepisów Prawa o ruchu drogowym może z kolei podlegać art. 97 Kodeksu wykroczeń, który przewiduje grzywnę do 3000 zł albo naganę.

Regres ubezpieczyciela

Regres nie jest automatyczną konsekwencją odjazdu. Ubezpieczyciel może żądać zwrotu wypłaconego odszkodowania tylko wtedy, gdy zachodzi jedna z ustawowych przesłanek z art. 43 ustawy o ubezpieczeniach obowiązkowych, w tym gdy kierujący zbiegł z miejsca zdarzenia.

Czy odjazd z miejsca zdarzenia oznacza zbiegnięcie?

Nie. Dla regresu z OC najważniejsze jest pojęcie „zbiegnięcia z miejsca zdarzenia” z art. 43 pkt 4 ustawy o ubezpieczeniach obowiązkowych. Sam fakt oddalenia się z parkingu nie powinien być automatycznie utożsamiany ze zbiegnięciem, jeżeli kierowca nie miał świadomości szkody albo nie działał w celu uniknięcia odpowiedzialności.

Orzecznictwo Sądu Najwyższego wskazuje, że zbiegnięcie wymaga celowego działania ukierunkowanego na uniknięcie odpowiedzialności, w szczególności na uniemożliwienie lub utrudnienie ustalenia tożsamości kierowcy, okoliczności zdarzenia albo stanu, w jakim się znajdował. Taki sposób rozumienia tego pojęcia wynika m.in. z wyroków SN z 27 marca 2001 r., IV KKN 175/00, oraz z 26 kwietnia 2023 r., IV KK 494/22. Orzeczenia te zapadły na gruncie prawa karnego, ale ze względu na użycie tego samego zwrotu stanowią ważną wskazówkę przy ocenie regresu ubezpieczeniowego.

W praktyce o ocenie sprawy decydują dowody: nagrania monitoringu, zeznania świadków, zdjęcia uszkodzeń, ślady na pojazdach, rozmowa z parkingowym, zachowanie kierowcy po zwróceniu mu uwagi oraz to, czy pozostawił lub umożliwił ustalenie swoich danych. Jeżeli parkingowy spisał numer rejestracyjny, a kierowca rozmawiał z nim i obejrzał oba auta, może to przemawiać przeciwko tezie, że chciał się ukryć.

Kiedy ubezpieczyciel może żądać regresu z OC?

Regres z OC jest wyjątkiem od zasady, że szkodę komunikacyjną naprawia ubezpieczyciel sprawcy. Zgodnie z art. 43 ustawy o ubezpieczeniach obowiązkowych zakład ubezpieczeń, a w określonych przypadkach także Ubezpieczeniowy Fundusz Gwarancyjny, może dochodzić od kierującego zwrotu wypłaconego odszkodowania, jeżeli kierujący wyrządził szkodę umyślnie, był po użyciu alkoholu lub w stanie nietrzeźwości albo po użyciu wskazanych w ustawie środków, wszedł w posiadanie pojazdu wskutek przestępstwa, nie miał wymaganych uprawnień albo zbiegł z miejsca zdarzenia.

Jeżeli ubezpieczyciel wypłaci poszkodowanemu odszkodowanie, może następnie wysłać do kierowcy wezwanie do zapłaty. Warto zażądać dokumentów: zgłoszenia szkody, kalkulacji naprawy, zdjęć, informacji o podstawie wypłaty, potwierdzenia wypłaty odszkodowania oraz uzasadnienia, dlaczego ubezpieczyciel uznaje zachowanie kierowcy za zbiegnięcie z miejsca zdarzenia.

Sąd Najwyższy w uchwale z 28 marca 2019 r., III CZP 95/18, wskazał, że roszczenie regresowe z art. 43 pkt 4 powstaje z chwilą wypłaty odszkodowania i podlega ocenie według stanu prawnego obowiązującego w chwili tej wypłaty. Orzeczenie to dotyczy momentu powstania regresu, a nie wykładni samego pojęcia „zbiegnięcia”.

Jak bronić się przed roszczeniem regresowym?

Ubezpieczyciel dochodzący regresu powinien wykazać okoliczności uzasadniające zastosowanie art. 43 ustawy, a także wypłatę odszkodowania i wysokość dochodzonego żądania. Kierowca powinien natomiast przedstawić dowody podważające twierdzenie o świadomym i celowym zbiegnięciu z miejsca zdarzenia. Jest to spójne z ogólną zasadą art. 6 Kodeksu cywilnego, zgodnie z którą ciężar udowodnienia faktu spoczywa na tym, kto wywodzi z niego skutki prawne.

Przydatne mogą być zdjęcia własnego auta wykonane po zdarzeniu, korespondencja z parkingiem, dane świadków, zapis monitoringu, notatka z rozmowy z parkingowym oraz dokumenty z policji. Osobno warto sprawdzić wysokość szkody i zasadność wypłaty. Ubezpieczyciel powinien wykazać, że wypłacona kwota pozostaje w związku z konkretnym zdarzeniem.

Co powiedzieć policji po wezwaniu?

Wyjaśnienia powinny odpowiadać rzeczywistemu przebiegowi zdarzenia. Nie należy zgadywać ani przedstawiać jako pewnych okoliczności, których kierowca nie pamięta. Warto precyzyjnie wskazać, czy kierowca poczuł kontakt pojazdów, czy oglądał samochody, jakie uszkodzenia były widoczne i jakie czynności podjął przed odjazdem.

Jeżeli policja proponuje mandat, kierowca może go przyjąć albo odmówić przyjęcia. Odmowa co do zasady oznacza skierowanie sprawy do sądu. Przed decyzją warto ustalić, jaki czyn jest zarzucany, na jakiej podstawie prawnej i jakie dowody mają go potwierdzać.

Co zrobić, gdy poszkodowany zgłosi szkodę z OC?

Jeżeli poszkodowany zgłosi szkodę z OC sprawcy, ubezpieczyciel zwykle poprosi kierowcę o opis zdarzenia. W odpowiedzi trzeba unikać domysłów i wskazać tylko to, co kierowca pamięta. Można opisać brak świadomości kontaktu pojazdów, brak widocznych uszkodzeń po oględzinach, obecność osoby trzeciej, która spisała dane, oraz brak działań zmierzających do ukrycia tożsamości – o ile odpowiada to rzeczywistemu przebiegowi zdarzenia.

Nie należy automatycznie kwestionować każdej wypłaty. Jeżeli szkoda rzeczywiście powstała, OC co do zasady służy właśnie temu, aby naprawić szkodę poszkodowanego. Spór z ubezpieczycielem dotyczy wtedy przede wszystkim tego, czy zachodzi szczególna podstawa regresu, a nie tego, czy poszkodowany w ogóle mógł otrzymać odszkodowanie.

FAQ

Czy zarysowanie auta na parkingu zawsze jest wykroczeniem?

Nie zawsze. Dla art. 86 § 1 Kodeksu wykroczeń znaczenie ma m.in. to, czy zdarzenie miało miejsce na drodze publicznej, w strefie zamieszkania albo w strefie ruchu oraz czy powstało zagrożenie bezpieczeństwa w ruchu. Poza tymi miejscami w określonych sytuacjach może mieć zastosowanie art. 98 Kodeksu wykroczeń, jeżeli doszło do zagrożenia bezpieczeństwa innej osoby. Niezależnie od wykroczenia może istnieć odpowiedzialność za szkodę.

Czy brak świadomości zarysowania wyklucza regres?

Może być bardzo ważnym argumentem obrony. Jeżeli kierowca rzeczywiście nie wiedział o kontakcie pojazdów lub po sprawdzeniu aut nie zauważył szkody, trudniej przypisać mu celowe zbiegnięcie. Ostateczna ocena zależy jednak od dowodów.

Czy ubezpieczyciel może żądać zwrotu całego odszkodowania?

Może dochodzić zwrotu wypłaconego odszkodowania tylko wtedy, gdy wykaże ustawową podstawę regresu. Kierowca może także kwestionować wysokość żądania, jeżeli dokumentacja obejmuje uszkodzenia niezwiązane ze zdarzeniem.

Czy samo pozostawienie numeru telefonu wyklucza zarzut ucieczki?

Nie automatycznie, ale może być istotnym dowodem, że kierowca nie próbował ukryć swojej tożsamości. Warto udokumentować pozostawienie danych i, jeżeli to możliwe, dodatkowo poinformować ochronę lub administratora parkingu.

Podsumowanie

Samo zarysowanie auta jest co do zasady szkodą, która może zostać pokryta z OC. Odpowiedzialność wykroczeniowa zależy m.in. od statusu parkingu i konkretnych znamion czynu, a maksymalna ustawowa grzywna nie jest równoznaczna z typową karą za drobną rysę.

Sam odjazd nie przesądza jeszcze o regresie. Dla zarzutu zbiegnięcia najważniejsze są świadomość zdarzenia, cel zachowania kierowcy oraz dowody pokazujące, czy próbował on uniknąć identyfikacji i odpowiedzialności.

Źródła

• Art. 1 i art. 44 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym – Internetowy System Aktów Prawnych.
• Art. 24, art. 86, art. 97 i art. 98 ustawy z dnia 20 maja 1971 r. Kodeks wykroczeń – Internetowy System Aktów Prawnych.
• Art. 43 ustawy z dnia 22 maja 2003 r. o ubezpieczeniach obowiązkowych, UFG i PBUK – Internetowy System Aktów Prawnych.
• Art. 6 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny – Internetowy System Aktów Prawnych.
• Uchwała Sądu Najwyższego z 28 marca 2019 r., III CZP 95/18 – Sąd Najwyższy.
• Wyrok Sądu Najwyższego z 27 marca 2001 r., IV KKN 175/00, oraz wyrok Sądu Najwyższego z 26 kwietnia 2023 r., IV KK 494/22 – wykładnia pojęcia „zbiegnięcia z miejsca zdarzenia”.