Kwalifikacje dyrektora szkoły – czy studia z zarządzania wystarczą?

Jakie są dziś podstawowe kwalifikacje dyrektora szkoły?

Aktualnie wymagania wobec osoby zajmującej stanowisko dyrektora publicznego przedszkola, publicznej szkoły lub publicznej placówki określa rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 11 sierpnia 2017 r. w sprawie wymagań, jakim powinna odpowiadać osoba zajmująca stanowisko dyrektora oraz inne stanowisko kierownicze w publicznym przedszkolu, publicznej szkole podstawowej, publicznej szkole ponadpodstawowej oraz publicznej placówce.

Zgodnie z § 1 tego rozporządzenia stanowisko dyrektora publicznej szkoły może zajmować nauczyciel mianowany lub dyplomowany, który spełnia łącznie wskazane tam warunki. Oznacza to, że samo wykształcenie z zakresu zarządzania nie wystarczy, jeżeli kandydat nie ma np. odpowiedniego stopnia awansu zawodowego, wymaganych kwalifikacji nauczycielskich lub stażu pracy.

Podstawą ustrojową dla powierzenia stanowiska dyrektora jest także art. 63 ust. 1, ust. 10 i ust. 21 ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. – Prawo oświatowe, który reguluje powierzenie stanowiska dyrektora szkoły lub placówki oraz tryb konkursowy.

Czy trzeba mieć studia z zarządzania oświatą?

Nie w każdym przypadku. Kluczowy jest tu § 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z 11 sierpnia 2017 r., zgodnie z którym kandydat powinien ukończyć studia pierwszego stopnia, studia drugiego stopnia, jednolite studia magisterskie lub studia podyplomowe z zakresu zarządzania albo kurs kwalifikacyjny z zakresu zarządzania oświatą.

Z brzmienia tego przepisu wynika, że ustawodawca rozróżnia dwie odrębne ścieżki:

• studia wyższe albo studia podyplomowe z zakresu zarządzania, albo
• kurs kwalifikacyjny z zakresu zarządzania oświatą.

To oznacza, że co do zasady nie ma ogólnego obowiązku ukończenia studiów z zarządzania oświatą, jeżeli kandydat legitymuje się studiami wyższymi lub podyplomowymi z zakresu zarządzania. W praktyce jednak pojawiają się spory, czy dany kierunek rzeczywiście mieści się w pojęciu „z zakresu zarządzania”. Dlatego znaczenie ma program studiów, nazwa ukończonego kierunku oraz dokumenty wydane przez uczelnię.

Jeżeli ukończył Pan studia podyplomowe na kierunku „zarządzanie firmą”, to co do zasady może to spełniać wymóg z § 1 pkt 2 rozporządzenia, o ile z dokumentów wynika, że były to studia z zakresu zarządzania. W razie wątpliwości organ prowadzący lub komisja konkursowa mogą badać charakter ukończonych studiów.

Jakie warunki poza studiami trzeba jeszcze spełnić?

Oprócz wymogu dotyczącego zarządzania kandydat na dyrektora publicznej szkoły musi zwykle spełniać także pozostałe warunki z § 1 rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z 11 sierpnia 2017 r.. W praktyce chodzi przede wszystkim o:

Jeżeli interesuje Cię sam tryb wyłaniania kandydata, zobacz też materiał o konkursie dyrektora.

Czy każdy nauczyciel może zostać dyrektorem?

Nie. Sam fakt bycia nauczycielem nie wystarcza. Kandydat musi mieć kwalifikacje do zajmowania stanowiska nauczyciela w danej szkole lub placówce, czego wymaga § 1 pkt 1 rozporządzenia. Oznacza to, że znaczenie ma rodzaj szkoły, nauczany przedmiot, poziom wykształcenia i przygotowanie pedagogiczne.

W niektórych przypadkach dodatkowe znaczenie ma też rodzaj placówki. Inne niuanse mogą dotyczyć np. szkoły specjalnej, placówki kształcenia ustawicznego albo podmiotu o szczególnej specyfice. Jeszcze odmiennie może wyglądać sytuacja, gdy chodzi o szkołę artystyczną, gdzie trzeba dodatkowo ocenić przepisy właściwe dla tego typu jednostek.

Jeżeli natomiast chodzi o placówkę niepubliczną, np. dyrektora przedszkola prywatnego, zasady mogą być inne niż w publicznej szkole i trzeba badać przepisy szczególne oraz statut placówki.

Jakie dokumenty najczęściej składa kandydat?

Dokładny wykaz dokumentów wynika zwykle z treści ogłoszenia konkursowego oraz przepisów wykonawczych dotyczących konkursu. W praktyce najczęściej wymagane są:

• życiorys i uzasadnienie przystąpienia do konkursu,
• koncepcja funkcjonowania i rozwoju szkoły,
• kopie dokumentów potwierdzających wykształcenie i kwalifikacje zawodowe,
• kopie dokumentów potwierdzających staż pracy, o którym mowa w § 1 pkt 3 rozporządzenia,
• kopie dokumentów potwierdzających stopień awansu zawodowego,
• zaświadczenie lekarskie o braku przeciwwskazań zdrowotnych do wykonywania pracy na stanowisku kierowniczym,
• oświadczenia dotyczące niekaralności, braku toczących się postępowań i zakazów wskazanych w § 1 pkt 6–9 rozporządzenia.

W praktyce bardzo ważna jest zgodność dokumentów z treścią ogłoszenia. Nawet gdy kandydat spełnia wymagania ustawowe, brak formalny albo niejasny dokument może wywołać spór co do dopuszczenia do konkursu.

Czy organ prowadzący może żądać więcej niż wynika z rozporządzenia?

Co do zasady nie powinien tworzyć dodatkowych wymagań kwalifikacyjnych sprzecznych z powszechnie obowiązującymi przepisami. Jeżeli więc przepis z § 1 pkt 2 rozporządzenia mówi o studiach z zakresu zarządzania albo kursie kwalifikacyjnym z zakresu zarządzania oświatą, to nie można automatycznie uznać, że wyłącznie studia z zarządzania oświatą dają prawo ubiegania się o stanowisko.

Inna kwestia to ocena, czy konkretne studia rzeczywiście są studiami „z zakresu zarządzania”. Jeżeli nazwa kierunku jest nietypowa albo program ma charakter mieszany, organ może to badać. Nie jest to jednak to samo co narzucenie nowego, nieprzewidzianego w rozporządzeniu warunku.

W razie sporu znaczenie mogą mieć przepisy o konkursie, treść uchwał i zarządzeń organu prowadzącego, a także możliwość kwestionowania czynności konkursowych w zależności od konkretnego stanu faktycznego.

Czy odpowiedź będzie taka sama w każdej sprawie?

Nie zawsze. Końcowa ocena zależy od dokumentów i okoliczności konkretnej sprawy, w szczególności od tego:

• czy kandydat jest nauczycielem mianowanym lub dyplomowanym,
• czy ma kwalifikacje do nauczania w danym typie szkoły,
• czy wykazuje wymagany staż pracy,
• jaką dokładnie treść mają dyplom, świadectwo studiów podyplomowych i suplement,
• czy ogłoszenie konkursowe zostało przygotowane prawidłowo,
• czy chodzi o szkołę publiczną, niepubliczną, artystyczną albo inną szczególną placówkę.

Dlatego odpowiedź „tak, studia z zarządzania wystarczą” jest prawidłowa tylko wtedy, gdy równocześnie spełnione są pozostałe przesłanki z aktualnych przepisów.

FAQ

Czy studia podyplomowe „zarządzanie firmą” mogą wystarczyć?

Tak, mogą wystarczyć, jeśli są studiami z zakresu zarządzania w rozumieniu § 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z 11 sierpnia 2017 r. oraz kandydat spełnia także wszystkie pozostałe wymagania.

Czy kurs z zarządzania oświatą jest obowiązkowy?

Nie zawsze. Jest on jedną z alternatywnych dróg spełnienia wymogu z § 1 pkt 2 rozporządzenia. Jeżeli kandydat ma odpowiednie studia z zakresu zarządzania, kurs nie jest co do zasady konieczny.

Czy dyrektorem szkoły może zostać osoba spoza zawodu nauczyciela?

W publicznej szkole co do zasady stanowisko dyrektora obejmuje nauczyciel spełniający wymagania określone w rozporządzeniu. W niektórych przypadkach przepisy przewidują odrębne rozwiązania, ale wymagają one analizy konkretnej sytuacji i rodzaju szkoły.

Czy szkoła może wymagać studiów wyłącznie z zarządzania oświatą?

Nie jako ogólnej zasady, jeżeli przepis powszechnie obowiązujący dopuszcza także studia z zakresu zarządzania. Spór może jednak dotyczyć tego, czy konkretny kierunek rzeczywiście spełnia wymóg ustawowy.

Na jakiej podstawie powierza się stanowisko dyrektora?

Podstawą jest przede wszystkim art. 63 ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. – Prawo oświatowe, a kwalifikacje określa rozporządzenie z 11 sierpnia 2017 r.

Źródła

• Ustawa z dnia 14 grudnia 2016 r. – Prawo oświatowe, w szczególności art. 63 ust. 1, ust. 10 i ust. 21.
• Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 11 sierpnia 2017 r. w sprawie wymagań, jakim powinna odpowiadać osoba zajmująca stanowisko dyrektora oraz inne stanowisko kierownicze w publicznym przedszkolu, publicznej szkole podstawowej, publicznej szkole ponadpodstawowej oraz publicznej placówce, w szczególności § 1.
• Praktyka stosowania przepisów konkursowych przez organy prowadzące szkoły – z zastrzeżeniem, że ocena konkretnej sprawy zależy od treści ogłoszenia, dokumentów kandydata i rodzaju placówki.