Stłuczka na parkingu a regres ubezpieczyciela

Zarysowanie auta na parkingu i wezwanie do zwrotu odszkodowania

Typowy problem wygląda następująco: kierowca podczas manewrowania na parkingu zarysował inny samochód, nie zastał właściciela pojazdu i odjechał. Po pewnym czasie sprawa trafia na policję, kierowca przyjmuje mandat albo zostaje ukarany za wykroczenie, a następnie jego ubezpieczyciel OC wypłaca odszkodowanie poszkodowanemu i kieruje do sprawcy wezwanie do zapłaty regresu.

Podstawowe pytanie brzmi: czy ubezpieczyciel może automatycznie żądać od kierowcy zwrotu całej kwoty wypłaconej poszkodowanemu? Odpowiedź brzmi: nie automatycznie. Zakład ubezpieczeń musi wykazać konkretną podstawę regresu. W opisanym typie sprawy najczęściej powołuje się art. 43 pkt 4 ustawy z dnia 22 maja 2003 r. o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych, czyli twierdzenie, że kierujący zbiegł z miejsca zdarzenia.

Warto odróżnić dwie kwestie: odpowiedzialność za samo wykroczenie drogowe oraz odpowiedzialność wobec ubezpieczyciela o zwrot wypłaconego odszkodowania. Przyjęcie mandatu za naruszenie przepisów ruchu drogowego nie zawsze przesądza, że spełnione są przesłanki regresu z art. 43 ustawy o ubezpieczeniach obowiązkowych.

Regres ubezpieczyciela z OC sprawcy kolizji

Co do zasady poszkodowany w kolizji drogowej otrzymuje odszkodowanie z obowiązkowego ubezpieczenia OC posiadacza pojazdu mechanicznego. Wynika to z art. 34 ust. 1 ustawy z dnia 22 maja 2003 r. o ubezpieczeniach obowiązkowych, zgodnie z którym z ubezpieczenia OC przysługuje odszkodowanie, jeżeli posiadacz lub kierujący pojazdem mechanicznym są obowiązani do naprawienia szkody wyrządzonej w związku z ruchem tego pojazdu.

Regres jest wyjątkiem od tej zasady. Art. 43 ustawy z dnia 22 maja 2003 r. o ubezpieczeniach obowiązkowych wskazuje sytuacje, w których zakład ubezpieczeń może dochodzić od kierującego zwrotu odszkodowania wypłaconego z OC. Przepis ten obejmuje między innymi przypadki, gdy kierujący wyrządził szkodę umyślnie, prowadził w stanie po użyciu alkoholu albo w stanie nietrzeźwości, nie miał wymaganych uprawnień, wszedł w posiadanie pojazdu wskutek przestępstwa albo zbiegł z miejsca zdarzenia.

W sprawach parkingowych ubezpieczyciele najczęściej powołują się na art. 43 pkt 4 tej ustawy, który dotyczy zbiegnięcia z miejsca zdarzenia. Nie wystarczy jednak samo stwierdzenie, że kierowca odjechał. Dla zasadności regresu istotne jest, czy zachowanie kierowcy można zakwalifikować jako zbiegnięcie, a nie tylko jako oddalenie się z miejsca kolizji.

Obowiązki kierowcy po kolizji bez rannych

Obowiązki uczestnika zdarzenia drogowego określa art. 44 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym. W przypadku kolizji, w której nie ma zabitych ani rannych, zastosowanie ma art. 44 ust. 1 tej ustawy.

Zgodnie z art. 44 ust. 1 pkt 1 ustawy Prawo o ruchu drogowym kierujący pojazdem uczestniczącym w wypadku drogowym ma obowiązek zatrzymać pojazd, nie powodując przy tym zagrożenia bezpieczeństwa ruchu drogowego. Na podstawie art. 44 ust. 1 pkt 2 tej ustawy powinien przedsięwziąć odpowiednie środki w celu zapewnienia bezpieczeństwa ruchu w miejscu zdarzenia. Art. 44 ust. 1 pkt 3 nakazuje niezwłocznie usunąć pojazd z miejsca zdarzenia, aby nie powodował zagrożenia lub tamowania ruchu, jeżeli nie ma osoby zabitej lub rannej.

Istotny jest również art. 44 ust. 1 pkt 4 ustawy Prawo o ruchu drogowym. Przepis ten nakłada obowiązek podania danych personalnych, danych właściciela lub posiadacza pojazdu oraz danych zakładu ubezpieczeń, z którym zawarta jest umowa OC, na żądanie osoby uczestniczącej w zdarzeniu.

Przepisy nie regulują wprost, co zrobić, gdy właściciela uszkodzonego pojazdu nie ma na miejscu. W praktyce najbezpieczniej jest zaczekać rozsądny czas, zostawić w widocznym miejscu kartkę z numerem telefonu i numerem rejestracyjnym własnego pojazdu, udokumentować miejsce i uszkodzenia zdjęciami, a w razie wątpliwości zawiadomić policję. Takie zachowanie może mieć duże znaczenie, jeżeli ubezpieczyciel będzie później twierdził, że doszło do zbiegnięcia.

Oddalenie się a zbiegnięcie z miejsca zdarzenia

Najważniejsza różnica polega na tym, że każde zbiegnięcie jest oddaleniem się, ale nie każde oddalenie się jest zbiegnięciem. Art. 43 pkt 4 ustawy o ubezpieczeniach obowiązkowych posługuje się pojęciem: zbiegł z miejsca zdarzenia. Nie jest to tożsame z każdym fizycznym opuszczeniem parkingu.

W orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjmuje się, że o zbiegnięciu z miejsca zdarzenia można mówić wtedy, gdy sprawca oddala się w celu uniknięcia odpowiedzialności, w szczególności po to, aby uniemożliwić albo utrudnić ustalenie swojej tożsamości, okoliczności zdarzenia lub stanu trzeźwości. Takie stanowisko wynika między innymi z wyroku Sądu Najwyższego z dnia 15 marca 2001 r., sygn. III KKN 492/99, oraz z wyroku Sądu Najwyższego z dnia 27 marca 2001 r., sygn. IV KKN 175/00.

W sprawach cywilnych o regres ta linia rozumowania jest szczególnie istotna. Ubezpieczyciel powinien wykazać nie tylko fakt odjechania z parkingu, ale również okoliczności pozwalające uznać, że kierowca miał świadomość zdarzenia i działał z zamiarem uniknięcia odpowiedzialności. Znaczenie mogą mieć nagrania monitoringu, zdjęcia, zeznania świadków, rozmiar uszkodzeń, zachowanie kierowcy po zdarzeniu oraz wyjaśnienia złożone na policji.

Jeżeli kierowca rzeczywiście nie zauważył kontaktu z innym pojazdem, nie słyszał uderzenia, nie widział szkody i dowiedział się o sprawie dopiero po wezwaniu z policji, może argumentować, że nie miał zamiaru uniknięcia odpowiedzialności. Nie jest to jednak automatyczna obrona. Ocena zależy od całokształtu dowodów, w tym od tego, czy uszkodzenia mogły być wyczuwalne lub słyszalne dla kierującego.

Mandat lub wyrok za wykroczenie a proces cywilny z ubezpieczycielem

Za naruszenie przepisów ruchu drogowego po kolizji kierowca może odpowiadać na podstawie art. 86 § 1 ustawy z dnia 20 maja 1971 r. Kodeks wykroczeń, jeżeli przez niezachowanie należytej ostrożności spowodował zagrożenie bezpieczeństwa w ruchu drogowym, albo na podstawie art. 97 Kodeksu wykroczeń, jeżeli naruszył inne przepisy o bezpieczeństwie lub porządku ruchu na drogach publicznych.

Przyjęty mandat karny staje się prawomocny z chwilą pokwitowania jego odbioru, co wynika z art. 98 § 3 ustawy z dnia 24 sierpnia 2001 r. Kodeks postępowania w sprawach o wykroczenia. Uchylenie prawomocnego mandatu jest możliwe tylko w ograniczonych przypadkach określonych w art. 101 Kodeksu postępowania w sprawach o wykroczenia, między innymi gdy grzywnę nałożono za czyn niebędący czynem zabronionym jako wykroczenie. Co do zasady wniosek ukaranego składa się w terminie 7 dni od uprawomocnienia się mandatu.

Dla sprawy regresowej ważny jest art. 11 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego. Zgodnie z tym przepisem sąd cywilny jest związany ustaleniami prawomocnego wyroku skazującego co do popełnienia przestępstwa. Przepis ten nie obejmuje mandatu ani wyroku za wykroczenie. Oznacza to, że mandat może być dowodem w sprawie cywilnej, ale nie zamyka drogi do wykazywania, że nie doszło do zbiegnięcia z miejsca zdarzenia w rozumieniu art. 43 pkt 4 ustawy o ubezpieczeniach obowiązkowych.

Jeżeli chcesz szerzej porównać odpowiedzialność za wykroczenie i przestępstwo drogowe, pomocny może być materiał: wypadek drogowy a wykroczenie i przestępstwo.

Jak odpowiedzieć na wezwanie regresowe ubezpieczyciela?

Wezwania do zapłaty regresu nie warto ignorować. Brak odpowiedzi może zakończyć się pozwem, nakazem zapłaty i koniecznością reagowania w krótkich terminach procesowych. Najlepiej odpowiedzieć pisemnie, zachowując dowód nadania albo wysyłając pismo przez kanał wskazany przez ubezpieczyciela.

W odpowiedzi można zażądać wykazania podstawy prawnej i faktycznej roszczenia, w szczególności:

• kopii decyzji o wypłacie odszkodowania poszkodowanemu,
• dowodu wypłaty konkretnej kwoty,
• kosztorysu naprawy albo faktur, na podstawie których ustalono wysokość szkody,
• wskazania, jakie dowody mają potwierdzać zbiegnięcie z miejsca zdarzenia,
• kopii dokumentów z akt szkody, w tym zdjęć, notatek, oświadczeń świadków i korespondencji z poszkodowanym.

Jeżeli kierowca kwestionuje regres, powinien jasno wskazać, że nie zgadza się z zakwalifikowaniem jego zachowania jako zbiegnięcia z miejsca zdarzenia. Trzeba opisać, czy miał świadomość kontaktu z drugim pojazdem, jakie były warunki na parkingu, czy były hałas, pośpiech, ograniczona widoczność, niewielkie uszkodzenia, brak odczuwalnego uderzenia, a także kiedy kierowca dowiedział się o zdarzeniu.

Jeżeli wezwanie pochodzi od własnego ubezpieczyciela, można również złożyć reklamację. Terminy odpowiedzi na reklamację klienta podmiotu rynku finansowego wynikają z art. 6 i art. 7 ustawy z dnia 5 sierpnia 2015 r. o rozpatrywaniu reklamacji przez podmioty rynku finansowego, o Rzeczniku Finansowym i o Funduszu Edukacji Finansowej. Co do zasady odpowiedź powinna zostać udzielona bez zbędnej zwłoki, nie później niż w terminie 30 dni, a w szczególnie skomplikowanych przypadkach termin może zostać wydłużony do 60 dni przy spełnieniu warunków z tej ustawy.

Przedawnienie roszczenia regresowego

Roszczenie regresowe ubezpieczyciela również może się przedawnić. W praktyce przyjmuje się, że do takiego roszczenia stosuje się art. 118 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny. Ponieważ roszczenie ubezpieczyciela pozostaje związane z prowadzoną działalnością gospodarczą, termin przedawnienia wynosi co do zasady 3 lata.

Termin ten należy liczyć od dnia, w którym roszczenie stało się wymagalne, najczęściej od dnia wypłaty odszkodowania poszkodowanemu albo od dnia każdej wypłaty, jeżeli świadczenie było wypłacane częściami. Zgodnie z art. 118 zdanie drugie Kodeksu cywilnego koniec terminu przedawnienia przypada na ostatni dzień roku kalendarzowego, chyba że termin przedawnienia jest krótszy niż 2 lata.

Jeżeli od wypłaty odszkodowania minęło dużo czasu, trzeba sprawdzić datę wypłaty, datę wezwania i ewentualne czynności, które mogły przerwać bieg przedawnienia. Przerwanie biegu przedawnienia regulują między innymi art. 123 § 1 pkt 1 i pkt 2 Kodeksu cywilnego, dotyczące czynności przed sądem lub innym właściwym organem oraz uznania roszczenia przez dłużnika.

FAQ

Czy ubezpieczyciel zawsze może żądać regresu po odjechaniu z parkingu?

Nie. Art. 43 pkt 4 ustawy o ubezpieczeniach obowiązkowych wymaga zbiegnięcia z miejsca zdarzenia. Ubezpieczyciel powinien wykazać, że kierowca miał świadomość zdarzenia i odjechał w celu uniknięcia odpowiedzialności lub utrudnienia ustalenia okoliczności.

Czy przyjęcie mandatu oznacza, że muszę zapłacić regres?

Nie zawsze. Mandat może potwierdzać naruszenie przepisów ruchu drogowego, ale nie przesądza automatycznie o zbiegnięciu z miejsca zdarzenia. Art. 11 Kodeksu postępowania cywilnego wiąże sąd cywilny tylko ustaleniami prawomocnego wyroku skazującego za przestępstwo, a nie za wykroczenie.

Co zrobić, gdy zarysuję auto, a właściciela nie ma?

Najbezpieczniej zatrzymać się, zabezpieczyć miejsce, zrobić zdjęcia, zaczekać rozsądny czas, zostawić dane kontaktowe i dane polisy, a w razie wątpliwości zawiadomić policję. Takie działania pomagają wykazać, że nie było zamiaru ucieczki.

Czy mogę żądać od ubezpieczyciela dokumentów szkody?

Tak, w odpowiedzi na wezwanie warto zażądać dokumentów potwierdzających wypłatę odszkodowania, wysokość szkody i dowody rzekomego zbiegnięcia. Bez tych informacji trudno ocenić, czy regres jest zasadny i czy kwota została prawidłowo wyliczona.

Czy roszczenie regresowe może się przedawnić?

Tak. Co do zasady roszczenie ubezpieczyciela związane z działalnością gospodarczą przedawnia się w terminie 3 lat na podstawie art. 118 Kodeksu cywilnego. W konkretnej sprawie trzeba jednak sprawdzić datę wypłaty odszkodowania i ewentualne czynności przerywające bieg przedawnienia.

Podsumowanie

W sprawie regresu po stłuczce parkingowej kluczowe jest to, czy kierowca rzeczywiście zbiegł z miejsca zdarzenia, czy tylko odjechał bez świadomości wyrządzenia szkody. Art. 43 pkt 4 ustawy o ubezpieczeniach obowiązkowych nie powinien być stosowany automatycznie do każdego opuszczenia parkingu po kolizji.

Jeżeli otrzymasz wezwanie do zapłaty, nie ograniczaj się do krótkiego zaprzeczenia. Poproś o dokumenty, sprawdź podstawę prawną, oceń dowody, przeanalizuj swoje wcześniejsze wyjaśnienia i dopiero wtedy podejmij decyzję, czy płacić, negocjować, czy konsekwentnie kwestionować roszczenie.

Źródła

• Art. 34 ust. 1 oraz art. 43 ustawy z dnia 22 maja 2003 r. o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych.
• Art. 44 ust. 1 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym.
• Art. 86 § 1 i art. 97 ustawy z dnia 20 maja 1971 r. Kodeks wykroczeń.
• Art. 98 § 3 i art. 101 ustawy z dnia 24 sierpnia 2001 r. Kodeks postępowania w sprawach o wykroczenia.
• Art. 11 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego.
• Art. 118 i art. 123 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny.
• Art. 6 i art. 7 ustawy z dnia 5 sierpnia 2015 r. o rozpatrywaniu reklamacji przez podmioty rynku finansowego, o Rzeczniku Finansowym i o Funduszu Edukacji Finansowej.
• Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 15 marca 2001 r., sygn. III KKN 492/99.
• Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 27 marca 2001 r., sygn. IV KKN 175/00.
• Postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 11 czerwca 2002 r., sygn. II KK 110/02.