Wypadek przy pracy, zwolnienie lekarskie i żądanie pracodawcy powrotu do pracy

Opisany przypadek wymaga szybkiego działania. Rozcięcie ręki podczas pracy, założenie szwów i wystawienie zwolnienia lekarskiego oznaczają, że w pierwszej kolejności trzeba zadbać o dokumentację medyczną, zgłoszenie wypadku oraz protokół powypadkowy. Pracodawca nie powinien wymuszać powrotu do pracy fizycznej, jeżeli lekarz stwierdził niezdolność do pracy.

Co zrobić od razu po wypadku przy pracy?

Jeżeli stan zdrowia na to pozwala, pracownik powinien niezwłocznie zawiadomić przełożonego o wypadku. Wynika to z § 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 1 lipca 2009 r. w sprawie ustalania okoliczności i przyczyn wypadków przy pracy. Dobrze zrobić to pisemnie, SMS-em albo e-mailem, aby pozostał ślad zgłoszenia.

Pracodawca ma obowiązek podjąć działania eliminujące lub ograniczające zagrożenie, udzielić pierwszej pomocy poszkodowanym i ustalić okoliczności oraz przyczyny wypadku. Tak stanowi art. 234 § 1 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy. Jeżeli wypadek był śmiertelny, ciężki albo zbiorowy, pracodawca musi niezwłocznie zawiadomić właściwego okręgowego inspektora pracy i prokuratora, zgodnie z art. 234 § 2 Kodeksu pracy.

Praktycznie warto od razu zabezpieczyć: dokumentację z SOR lub od lekarza, zdjęcia rany i miejsca zdarzenia, dane świadków, korespondencję z pracodawcą oraz kopię e-ZLA. Jeżeli pracodawca zniechęca do zgłoszenia sprawy, przydatne może być szersze omówienie, dlaczego zgłoszenie wypadku ma znaczenie dla świadczeń z ZUS i odpowiedzialności pracodawcy.

Kiedy zdarzenie jest wypadkiem przy pracy?

Definicję wypadku przy pracy zawiera art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 30 października 2002 r. o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych. Za wypadek przy pracy uważa się nagłe zdarzenie wywołane przyczyną zewnętrzną, powodujące uraz albo śmierć, które nastąpiło w związku z pracą:

• podczas lub w związku z wykonywaniem przez pracownika zwykłych czynności lub poleceń przełożonych,
• podczas lub w związku z wykonywaniem czynności na rzecz pracodawcy, nawet bez polecenia,
• w czasie pozostawania pracownika w dyspozycji pracodawcy w drodze między siedzibą pracodawcy a miejscem wykonywania obowiązku ze stosunku pracy.

Przy rozcięciu ręki podczas pracy fizycznej zwykle spełnione są co najmniej przesłanki nagłości, przyczyny zewnętrznej i urazu. Do pełnej oceny potrzebne jest jeszcze ustalenie, czy zdarzenie nastąpiło w związku z pracą. Tę ocenę powinien przeprowadzić zespół powypadkowy w protokole.

Sąd Najwyższy w wyroku z 18 sierpnia 1999 r., sygn. II UKN 87/99, wskazał, że zewnętrzną przyczyną wypadku przy pracy może być każdy czynnik pochodzący spoza organizmu poszkodowanego, zdolny w istniejących warunkach wywołać szkodliwe skutki. To orzeczenie nadal jest przydatne przy ocenie, czy przyczyna urazu była zewnętrzna.

Protokół powypadkowy i terminy

Okoliczności i przyczyny wypadku ustala zespół powypadkowy. Wynika to z § 4 i następnych rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 1 lipca 2009 r. w sprawie ustalania okoliczności i przyczyn wypadków przy pracy. Zespół powinien między innymi obejrzeć miejsce wypadku, wysłuchać poszkodowanego, zebrać informacje od świadków, zasięgnąć opinii lekarza, jeżeli jest potrzebna, oraz zgromadzić inne dowody.

Protokół powypadkowy powinien zostać sporządzony nie później niż w terminie 14 dni od dnia uzyskania zawiadomienia o wypadku, zgodnie z § 9 ust. 1 tego rozporządzenia. Jeżeli zachodzą przeszkody w dotrzymaniu terminu, przyczyny opóźnienia trzeba podać w protokole, co wynika z § 9 ust. 2 rozporządzenia.

Przed zatwierdzeniem protokołu pracodawca musi zapoznać poszkodowanego z jego treścią, a pracownik ma prawo zgłosić uwagi i zastrzeżenia. Podstawą jest § 11 ust. 1 i 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 1 lipca 2009 r. Pracodawca zatwierdza protokół nie później niż w terminie 5 dni od jego sporządzenia, zgodnie z § 13 ust. 1 rozporządzenia.

Jeżeli protokół będzie niepełny, pomija świadków albo bezzasadnie odmawia uznania zdarzenia za wypadek przy pracy, warto przygotować pisemne zastrzeżenia. W praktyce kluczowe jest udowodnienie wypadku za pomocą dokumentacji medycznej, zeznań świadków, zdjęć, nagrań lub korespondencji.

Czy pracodawca może żądać powrotu do pracy w czasie L4?

Nie powinien. Jeżeli lekarz wystawił zwolnienie lekarskie, pracownik ma usprawiedliwioną nieobecność z powodu niezdolności do pracy. Wykonywanie pracy zarobkowej w okresie orzeczonej niezdolności do pracy albo wykorzystywanie zwolnienia niezgodnie z jego celem powoduje utratę prawa do zasiłku chorobowego za cały okres tego zwolnienia. Tak stanowi art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa.

Jeżeli praca jest fizyczna, a pracownik ma świeżą ranę i szwy, powrót bez zgody lekarza może pogorszyć stan zdrowia. Pracodawca odpowiada za stan bezpieczeństwa i higieny pracy na podstawie art. 207 § 1 Kodeksu pracy, a zgodnie z art. 207 § 2 Kodeksu pracy ma obowiązek chronić zdrowie i życie pracowników przez zapewnienie bezpiecznych i higienicznych warunków pracy.

Warto odpisać pracodawcy krótko i rzeczowo: że pozostaje Pan na zwolnieniu lekarskim, nie może Pan wykonywać pracy do końca okresu e-ZLA, a wypadek został zgłoszony i oczekuje Pan przeprowadzenia postępowania powypadkowego. Dobrze unikać rozmów wyłącznie telefonicznych, jeżeli pracodawca grozi zwolnieniem.

Zasiłek chorobowy 100% po wypadku przy pracy

Jeżeli niezdolność do pracy została spowodowana wypadkiem przy pracy, pracownikowi może przysługiwać zasiłek chorobowy z ubezpieczenia wypadkowego. Podstawę stanowi art. 6 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 października 2002 r. o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych. Wysokość zasiłku wynosi 100% podstawy wymiaru, co wynika z art. 9 ust. 1 tej ustawy.

Prawo do świadczeń z ubezpieczenia wypadkowego zależy jednak od ustalenia, że zdarzenie było wypadkiem przy pracy. Dlatego protokół powypadkowy ma bardzo duże znaczenie. Jeżeli pracodawca nie sporządza protokołu, opóźnia czynności albo odmawia uznania zdarzenia, można złożyć skargę do Państwowej Inspekcji Pracy oraz zadbać o dokumenty potrzebne do ZUS.

Po zakończeniu leczenia, jeżeli pozostanie stały albo długotrwały uszczerbek na zdrowiu, można ubiegać się o jednorazowe odszkodowanie z ZUS. Wynika to z art. 11 ust. 1 ustawy wypadkowej. Wysokość odszkodowania za każdy procent uszczerbku jest ogłaszana okresowo w obwieszczeniu właściwego ministra, dlatego przed złożeniem wniosku należy sprawdzić aktualną kwotę obowiązującą w danym okresie.

Groźba zwolnienia w czasie zwolnienia lekarskiego

Pracodawca co do zasady nie może wypowiedzieć umowy o pracę w czasie urlopu pracownika ani w czasie innej usprawiedliwionej nieobecności pracownika w pracy, jeżeli nie upłynął jeszcze okres uprawniający do rozwiązania umowy bez wypowiedzenia. Wynika to z art. 41 Kodeksu pracy. Zwolnienie lekarskie jest typowym przykładem usprawiedliwionej nieobecności.

Wyjątki istnieją, ale nie oznaczają dowolności pracodawcy. Rozwiązanie umowy bez wypowiedzenia z winy pracownika wymaga przesłanek z art. 52 § 1 Kodeksu pracy, na przykład ciężkiego naruszenia podstawowych obowiązków pracowniczych. Z kolei rozwiązanie umowy bez wypowiedzenia z powodu długotrwałej niezdolności do pracy jest możliwe dopiero po okresach wskazanych w art. 53 § 1 Kodeksu pracy. Kilkudniowe zwolnienie po świeżym urazie nie daje podstawy do takiego działania.

Jeżeli pracodawca wręczy wypowiedzenie albo rozwiąże umowę bez wypowiedzenia, termin na odwołanie do sądu pracy wynosi 21 dni od doręczenia pisma. Przy wypowiedzeniu podstawą terminu jest art. 264 § 1 Kodeksu pracy, a przy rozwiązaniu bez wypowiedzenia art. 264 § 2 Kodeksu pracy. W zależności od rodzaju naruszenia można żądać między innymi przywrócenia do pracy albo odszkodowania na podstawie art. 45 § 1 lub art. 56 § 1 Kodeksu pracy.

Jeżeli problem dotyczy niekorzystnej decyzji zespołu powypadkowego lub odmowy uznania zdarzenia za wypadek, praktyczne znaczenie może mieć odwołanie i właściwe sformułowanie zastrzeżeń do protokołu.

Umowa podpisana dopiero w dniu wypadku

Jeżeli pracownik faktycznie wykonywał pracę pod kierownictwem pracodawcy, w miejscu i czasie przez niego wyznaczonym oraz za wynagrodzeniem, mamy do czynienia ze stosunkiem pracy. Wynika to z art. 22 § 1 Kodeksu pracy. Zgodnie z art. 22 § 1¹ Kodeksu pracy zatrudnienie w takich warunkach jest zatrudnieniem na podstawie stosunku pracy bez względu na nazwę zawartej umowy.

Umowę o pracę zawiera się na piśmie. Jeżeli umowa nie została zawarta na piśmie przed dopuszczeniem pracownika do pracy, pracodawca ma obowiązek potwierdzić pracownikowi na piśmie ustalenia co do stron umowy, rodzaju umowy i jej warunków przed dopuszczeniem do pracy. Tak stanowi art. 29 § 2 Kodeksu pracy.

Naruszenie obowiązku potwierdzenia na piśmie zawartej z pracownikiem umowy o pracę przed dopuszczeniem go do pracy jest wykroczeniem przeciwko prawom pracownika. Zgodnie z art. 281 § 1 pkt 2 Kodeksu pracy grozi za to grzywna od 1000 zł do 30 000 zł.

Podpisanie pustego wypowiedzenia albo dokumentu pod groźbą

Nie należy podpisywać pustych kartek, niewypełnionych wypowiedzeń, porozumień z datą do uzupełnienia ani dokumentów, których treści pracownik nie rozumie. Jeżeli taki dokument został podpisany pod presją lub groźbą, trzeba jak najszybciej opisać okoliczności na piśmie, zabezpieczyć świadków i korespondencję oraz rozważyć złożenie zawiadomienia do Państwowej Inspekcji Pracy.

Jeżeli oświadczenie woli zostało złożone pod wpływem bezprawnej groźby, można uchylić się od jego skutków prawnych. Podstawę stanowi art. 87 Kodeksu cywilnego, stosowany w prawie pracy odpowiednio na podstawie art. 300 Kodeksu pracy. Zgodnie z art. 88 § 2 Kodeksu cywilnego uprawnienie do uchylenia się od skutków oświadczenia złożonego pod wpływem groźby wygasa z upływem roku od chwili, kiedy stan obawy ustał. Oświadczenie o uchyleniu się powinno zostać złożone na piśmie, co wynika z art. 88 § 1 Kodeksu cywilnego.

Jeżeli pracodawca sam wypełni podpisaną wcześniej pustą kartkę i użyje jej jako wypowiedzenia albo porozumienia, sprawa może wymagać analizy także pod kątem odpowiedzialności karnej i dowodowej. Ocena zależy od konkretnego dokumentu, sposobu podpisania oraz tego, czy istnieją świadkowie lub korespondencja potwierdzająca nacisk.

Odpowiedzialność pracodawcy i możliwe roszczenia

Po uznaniu zdarzenia za wypadek przy pracy pracownik może korzystać ze świadczeń przewidzianych w ustawie wypadkowej, w tym zasiłku chorobowego, świadczenia rehabilitacyjnego, jednorazowego odszkodowania albo renty, jeżeli spełnione są ustawowe przesłanki. Katalog świadczeń zawiera art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 30 października 2002 r. o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych.

Niezależnie od świadczeń z ZUS, w określonych sytuacjach pracownik może dochodzić od pracodawcy roszczeń uzupełniających na zasadach prawa cywilnego, zwłaszcza gdy szkoda wynikała z zawinionego naruszenia przepisów BHP. Podstawą mogą być art. 415 Kodeksu cywilnego w związku z art. 300 Kodeksu pracy, a przy szkodzie na osobie także art. 444 § 1 i 2 oraz art. 445 § 1 Kodeksu cywilnego. Wymaga to wykazania szkody, winy, związku przyczynowego i wysokości roszczenia.

Pracodawca, który nie przestrzega przepisów lub zasad BHP, może odpowiadać wykroczeniowo. Zgodnie z art. 283 § 1 Kodeksu pracy osoba odpowiedzialna za stan bezpieczeństwa i higieny pracy albo kierująca pracownikami, która nie przestrzega przepisów lub zasad BHP, podlega karze grzywny od 1000 zł do 30 000 zł.

Jak bezpiecznie odpowiedzieć pracodawcy?

Najbezpieczniej odpowiedzieć pisemnie. W wiadomości można wskazać, że pozostaje Pan niezdolny do pracy zgodnie z zaświadczeniem lekarskim, nie może Pan wykonywać pracy w czasie zwolnienia, wnosi Pan o przeprowadzenie postępowania powypadkowego i wydanie protokołu powypadkowego. Warto też poprosić o potwierdzenie, kto w zakładzie prowadzi sprawę wypadku.

Nie należy składać wypowiedzenia, podpisywać porozumienia o rozwiązaniu umowy ani wracać do pracy tylko dlatego, że pracodawca grozi utratą zatrudnienia. Jeżeli pracodawca mimo wszystko rozwiąże umowę, trzeba pilnować 21-dniowego terminu na odwołanie do sądu pracy.

FAQ

Czy muszę wrócić do pracy, jeśli pracodawca tego żąda, a mam zwolnienie lekarskie?

Nie. Jeżeli lekarz stwierdził niezdolność do pracy, wykonywanie pracy w okresie e-ZLA może naruszać cel zwolnienia i prowadzić do utraty zasiłku na podstawie art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa.

Czy pracodawca może mnie zwolnić podczas L4 po wypadku?

Co do zasady pracodawca nie może wypowiedzieć umowy w czasie usprawiedliwionej nieobecności z powodu choroby, zgodnie z art. 41 Kodeksu pracy. Wyjątki dotyczą między innymi zwolnienia dyscyplinarnego z art. 52 Kodeksu pracy albo długotrwałej niezdolności z art. 53 Kodeksu pracy, ale wymagają spełnienia konkretnych przesłanek.

Ile czasu ma pracodawca na protokół powypadkowy?

Protokół powypadkowy powinien zostać sporządzony nie później niż w terminie 14 dni od dnia uzyskania zawiadomienia o wypadku. Wynika to z § 9 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 1 lipca 2009 r. Jeżeli termin nie zostanie dotrzymany, przyczyny opóźnienia trzeba wskazać w protokole.

Czy po wypadku przy pracy zawsze dostanę 100% wynagrodzenia?

Świadczenie w wysokości 100% podstawy wymiaru przysługuje, jeżeli niezdolność do pracy jest skutkiem wypadku przy pracy i spełnione są warunki z ustawy wypadkowej. Podstawą jest art. 6 ust. 1 pkt 1 oraz art. 9 ust. 1 ustawy z dnia 30 października 2002 r. Kluczowy jest protokół potwierdzający wypadek przy pracy.

Co zrobić, jeśli podpisałem pustą kartkę albo wypowiedzenie pod groźbą?

Należy jak najszybciej zabezpieczyć dowody, opisać okoliczności podpisania dokumentu i skonsultować możliwość uchylenia się od skutków oświadczenia woli. Podstawą może być art. 87 i art. 88 Kodeksu cywilnego w związku z art. 300 Kodeksu pracy.

Podsumowanie

W opisanej sytuacji nie należy wracać do pracy w czasie zwolnienia lekarskiego ani podpisywać dokumentów podsuwanych przez pracodawcę. Najważniejsze jest pisemne zgłoszenie wypadku, dopilnowanie protokołu powypadkowego, zabezpieczenie dokumentacji medycznej i korespondencji oraz reagowanie na każdą próbę bezprawnego rozwiązania umowy. W razie sporu trzeba pilnować terminów, zwłaszcza 21 dni na odwołanie do sądu pracy od wypowiedzenia albo rozwiązania umowy bez wypowiedzenia.

Źródła

• Art. 22 § 1 i § 1¹, art. 29 § 2, art. 41, art. 45 § 1, art. 52 § 1, art. 53 § 1, art. 56 § 1, art. 207 § 1 i 2, art. 234 § 1-3, art. 264 § 1-2, art. 281 § 1 pkt 2, art. 283 § 1 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy.
• Art. 3 ust. 1, art. 6 ust. 1 pkt 1, art. 9 ust. 1, art. 11 ust. 1 ustawy z dnia 30 października 2002 r. o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych.
• § 2, § 4-9, § 11, § 13 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 1 lipca 2009 r. w sprawie ustalania okoliczności i przyczyn wypadków przy pracy.
• Art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa.
• Art. 87, art. 88, art. 415, art. 444 § 1-2, art. 445 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny.
• Wyrok Sądu Najwyższego z 18 sierpnia 1999 r., sygn. II UKN 87/99.