Choroba zawodowa u osoby pracującej przy komputerze

Czy zespół cieśni nadgarstka może być chorobą zawodową?

Tak, zespół cieśni w obrębie nadgarstka może być chorobą zawodową. Wynika to z poz. 20 pkt 1 załącznika do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych, gdzie wskazano przewlekłe choroby obwodowego układu nerwowego wywołane sposobem wykonywania pracy, w tym zespół cieśni w obrębie nadgarstka.

Nie oznacza to jednak, że każda osoba pracująca wiele lat przy komputerze automatycznie uzyska decyzję o stwierdzeniu choroby zawodowej. Zgodnie z art. 235¹ ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy za chorobę zawodową uważa się chorobę wymienioną w wykazie chorób zawodowych, jeżeli w wyniku oceny warunków pracy można stwierdzić bezspornie albo z wysokim prawdopodobieństwem, że została ona spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy albo w związku ze sposobem wykonywania pracy, czyli narażeniem zawodowym.

W praktyce przy pracy z komputerem kluczowe znaczenie ma nie sam fakt korzystania z monitora, lecz sposób wykonywania pracy: długotrwałe, powtarzalne ruchy dłoni i nadgarstków, niewłaściwa ergonomia stanowiska, brak przerw, wymuszona pozycja kończyn górnych oraz intensywna praca z klawiaturą lub myszą. Te okoliczności muszą zostać opisane i ocenione w postępowaniu.

Okres, w którym objawy pozwalają rozpoznać chorobę zawodową

Zgodnie z art. 235² Kodeksu pracy rozpoznanie choroby zawodowej u pracownika albo byłego pracownika może nastąpić w okresie zatrudnienia w narażeniu zawodowym albo po zakończeniu pracy w takim narażeniu, jeżeli udokumentowane objawy chorobowe wystąpiły w okresie określonym w wykazie chorób zawodowych.

Dla zespołu cieśni w obrębie nadgarstka poz. 20 pkt 1 załącznika do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych przewiduje okres 1 roku. Oznacza to, że jeżeli praca w narażeniu już się zakończyła, udokumentowane objawy powinny wystąpić w tym okresie, aby choroba mogła zostać rozpoznana jako zawodowa.

Kto może zgłosić podejrzenie choroby zawodowej?

Zgłoszenie podejrzenia choroby zawodowej reguluje art. 235 Kodeksu pracy oraz § 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych. Zgodnie z art. 235 § 1 Kodeksu pracy pracodawca jest obowiązany niezwłocznie zgłosić właściwemu państwowemu inspektorowi sanitarnemu i właściwemu okręgowemu inspektorowi pracy każdy przypadek podejrzenia choroby zawodowej.

Na podstawie art. 235 § 2 Kodeksu pracy taki obowiązek ma również lekarz, który powziął podejrzenie choroby zawodowej. Z kolei art. 235 § 2² Kodeksu pracy pozwala zgłosić podejrzenie także pracownikowi albo byłemu pracownikowi. Pracownik aktualnie zatrudniony dokonuje zgłoszenia za pośrednictwem lekarza sprawującego nad nim profilaktyczną opiekę zdrowotną.

Właściwość organów ustala się według § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych, przede wszystkim według miejsca, w którym praca jest lub była wykonywana. Jeżeli dokumentacja dotycząca narażenia zawodowego jest gromadzona w siedzibie pracodawcy, znaczenie może mieć także siedziba pracodawcy.

Jak wygląda procedura stwierdzenia choroby zawodowej?

Po otrzymaniu zgłoszenia właściwy państwowy powiatowy inspektor sanitarny wszczyna postępowanie. Zgodnie z § 5 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych kieruje pracownika albo byłego pracownika na badanie do jednostki orzeczniczej w celu wydania orzeczenia o rozpoznaniu choroby zawodowej albo o braku podstaw do jej rozpoznania.

Jednostkami orzeczniczymi I stopnia są przede wszystkim poradnie chorób zawodowych wojewódzkich ośrodków medycyny pracy oraz inne jednostki wskazane w § 5 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych. Lekarz jednostki orzeczniczej wydaje orzeczenie na podstawie badań, dokumentacji medycznej, dokumentacji zatrudnienia i oceny narażenia zawodowego, co wynika z § 6 ust. 1 tego rozporządzenia.

Następnie państwowy powiatowy inspektor sanitarny wydaje decyzję o stwierdzeniu choroby zawodowej albo decyzję o braku podstaw do jej stwierdzenia. Podstawą jest materiał dowodowy, w szczególności orzeczenie lekarskie i formularz oceny narażenia zawodowego, o czym stanowi § 8 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych.

Jakie dokumenty warto przygotować?

W sprawie zespołu cieśni nadgarstka szczególnie ważne są dokumenty medyczne oraz dokumenty potwierdzające sposób wykonywania pracy. Im dokładniej zostaną opisane warunki pracy, tym łatwiej ocenić, czy choroba pozostaje w związku z narażeniem zawodowym.

Sposób dokumentowania chorób zawodowych i skutków tych chorób określa rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 1 sierpnia 2002 r. w sprawie sposobu dokumentowania chorób zawodowych i skutków tych chorób. Zgodnie z § 2 tego rozporządzenia dokumentacja obejmuje między innymi dokumentację indywidualną, w tym kartę badania w związku z chorobą zawodową, oraz dokumentację zbiorczą.

Ocena narażenia zawodowego przy pracy przy komputerze

Przy chorobach wywołanych sposobem wykonywania pracy znaczenie ma ocena rzeczywistych czynności wykonywanych przez pracownika. Zgodnie z § 6 ust. 2 pkt 5 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych przy ocenie narażenia zawodowego dotyczącego sposobu wykonywania pracy uwzględnia się określenie stopnia obciążenia wysiłkiem fizycznym oraz chronometraż czynności, które mogą powodować nadmierne obciążenie odpowiednich narządów lub układów organizmu.

W sprawach dotyczących cieśni nadgarstka istotne mogą być na przykład: liczba godzin dziennie pracy przy klawiaturze i myszy, rodzaj programów i czynności, tempo pracy, liczba powtarzalnych kliknięć lub wprowadzanych danych, przerwy, ustawienie klawiatury, myszy, blatu i krzesła oraz to, czy pracodawca wykonywał obowiązki z zakresu BHP.

Podstawowy obowiązek ochrony zdrowia i życia pracowników wynika z art. 207 § 2 Kodeksu pracy. Pracodawca ma obowiązek organizować pracę w sposób zapewniający bezpieczne i higieniczne warunki pracy. W odniesieniu do stanowisk z monitorami ekranowymi znaczenie ma również rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 1 grudnia 1998 r. w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy na stanowiskach wyposażonych w monitory ekranowe.

Obowiązki pracodawcy po rozpoznaniu choroby zawodowej

Jeżeli u pracownika zostanie rozpoznana choroba zawodowa, pracodawca ma obowiązki określone w art. 235 § 3 Kodeksu pracy. Musi ustalić przyczyny powstania choroby zawodowej oraz charakter i rozmiar zagrożenia tą chorobą, działając w porozumieniu z właściwym państwowym inspektorem sanitarnym. Musi także niezwłocznie przystąpić do usunięcia czynników powodujących powstanie choroby zawodowej, zastosować inne niezbędne środki zapobiegawcze oraz zapewnić realizację zaleceń lekarskich.

Dodatkowo art. 230 § 1 Kodeksu pracy przewiduje, że jeżeli pracownik stał się niezdolny do wykonywania dotychczasowej pracy wskutek objawów wskazujących na powstawanie choroby zawodowej, pracodawca na podstawie orzeczenia lekarskiego przenosi go do innej pracy, nienarażającej na działanie czynnika, który wywołał te objawy. Jeżeli przeniesienie powoduje obniżenie wynagrodzenia, art. 230 § 2 Kodeksu pracy przewiduje dodatek wyrównawczy przez okres nieprzekraczający 6 miesięcy.

Odwołanie od orzeczenia lekarskiego i decyzji sanepidu

Jeżeli pracownik albo były pracownik nie zgadza się z orzeczeniem lekarskim jednostki orzeczniczej I stopnia, może złożyć wniosek o przeprowadzenie ponownego badania przez jednostkę orzeczniczą II stopnia. Termin wynosi 14 dni od dnia otrzymania orzeczenia lekarskiego, a wniosek składa się za pośrednictwem jednostki orzeczniczej I stopnia. Wynika to z § 7 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych.

Jeżeli niekorzystna jest decyzja państwowego powiatowego inspektora sanitarnego, stosuje się przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego. Zgodnie z art. 129 § 1 i § 2 Kodeksu postępowania administracyjnego odwołanie wnosi się do organu wyższego stopnia za pośrednictwem organu, który wydał decyzję, w terminie 14 dni od jej doręczenia. W takich sprawach organem wyższego stopnia jest co do zasady państwowy wojewódzki inspektor sanitarny.

Jeżeli decyzja organu II instancji również jest niekorzystna, możliwa jest skarga do wojewódzkiego sądu administracyjnego. Termin na wniesienie skargi wynosi co do zasady 30 dni od doręczenia rozstrzygnięcia w sprawie, co wynika z art. 53 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Zasiłek chorobowy 100% przy chorobie zawodowej

Świadczenia z tytułu choroby zawodowej reguluje ustawa z dnia 30 października 2002 r. o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych. Zgodnie z art. 6 ust. 1 pkt 1 tej ustawy z tytułu choroby zawodowej przysługuje zasiłek chorobowy dla ubezpieczonego, którego niezdolność do pracy została spowodowana chorobą zawodową. Na podstawie art. 6 ust. 1 pkt 2 tej ustawy może przysługiwać także świadczenie rehabilitacyjne, jeżeli po wyczerpaniu zasiłku chorobowego ubezpieczony nadal jest niezdolny do pracy, a dalsze leczenie lub rehabilitacja rokują odzyskanie zdolności do pracy.

Art. 8 ust. 1 i ust. 2 ustawy wypadkowej stanowi, że zasiłek chorobowy z ubezpieczenia wypadkowego przysługuje niezależnie od okresu podlegania ubezpieczeniu oraz od pierwszego dnia niezdolności do pracy spowodowanej chorobą zawodową. Z kolei art. 9 ust. 1 tej ustawy przewiduje, że zasiłek chorobowy i świadczenie rehabilitacyjne z ubezpieczenia wypadkowego przysługują w wysokości 100% podstawy wymiaru.

W praktyce podstawą wypłaty jest elektroniczne zwolnienie lekarskie oraz dokumenty pozwalające płatnikowi zasiłku albo ZUS ustalić, że niezdolność do pracy pozostaje w związku z chorobą zawodową. Najważniejsza jest decyzja o stwierdzeniu choroby zawodowej. Jeżeli decyzja zostanie wydana później, możliwe jest dochodzenie wyrównania świadczenia, ale zależy to od dokumentów i przebiegu konkretnej sprawy.

Inne świadczenia z tytułu choroby zawodowej

Ustawa wypadkowa przewiduje nie tylko zasiłek chorobowy. Na podstawie art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 30 października 2002 r. o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych, w zależności od skutków zdrowotnych i spełnienia warunków, mogą przysługiwać między innymi: zasiłek wyrównawczy, jednorazowe odszkodowanie, renta z tytułu niezdolności do pracy, renta szkoleniowa, renta rodzinna oraz pokrycie kosztów leczenia w zakresie określonym w ustawie.

Jednorazowe odszkodowanie wymaga ustalenia stałego albo długotrwałego uszczerbku na zdrowiu. Renta z tytułu niezdolności do pracy wymaga natomiast ustalenia niezdolności do pracy w rozumieniu przepisów emerytalno-rentowych. Samo stwierdzenie choroby zawodowej nie przesądza automatycznie o prawie do każdego świadczenia, ale jest podstawowym dokumentem otwierającym drogę do dalszych roszczeń.

Podsumowanie

Zespół cieśni nadgarstka może zostać uznany za chorobę zawodową u osoby pracującej przy komputerze, ale decydujące jest ustalenie, czy choroba została spowodowana sposobem wykonywania pracy. W sprawie trzeba zgromadzić dokumentację medyczną, opisać rzeczywisty przebieg pracy i przejść procedurę przed państwowym inspektorem sanitarnym oraz jednostką orzeczniczą.

Jeżeli decyzja o stwierdzeniu choroby zawodowej stanie się ostateczna, może ona stanowić podstawę do świadczeń z ubezpieczenia wypadkowego, w tym zasiłku chorobowego w wysokości 100% podstawy wymiaru. Niezależnie od tego przy stanowiskach komputerowych warto pamiętać o ergonomii, badaniach profilaktycznych i zaleceniach lekarza medycyny pracy, także w zakresie takich środków jak okulary do pracy przy monitorze, jeżeli wynikają z odrębnych przepisów i zaleceń lekarskich.

FAQ

Źródła

• Art. 207 § 2, art. 230 § 1 i § 2, art. 235, art. 235¹ oraz art. 235² ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy.
• § 2, § 3, § 4, § 5, § 6, § 7, § 8 i załącznik, poz. 20 pkt 1, do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych.
• § 2 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 1 sierpnia 2002 r. w sprawie sposobu dokumentowania chorób zawodowych i skutków tych chorób.
• Art. 6 ust. 1, art. 8 ust. 1 i ust. 2 oraz art. 9 ust. 1 ustawy z dnia 30 października 2002 r. o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych.
• Art. 129 § 1 i § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego.
• Art. 53 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
• Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 1 grudnia 1998 r. w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy na stanowiskach wyposażonych w monitory ekranowe.