Odmowa uznania wypadku przy pracy – co zrobić?

Sprostowanie protokołu powypadkowego i ustalenie wypadku przy pracy

Jeżeli zespół powypadkowy albo pracodawca nie uznał zdarzenia za wypadek przy pracy, pracownik może wystąpić do sądu pracy z powództwem o ustalenie, że dane zdarzenie było wypadkiem przy pracy, a także o sprostowanie protokołu powypadkowego. Podstawą takiego żądania jest art. 189 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego, który pozwala żądać ustalenia istnienia prawa lub stosunku prawnego, jeżeli powód ma w tym interes prawny.

Interes prawny w takiej sprawie zazwyczaj istnieje, ponieważ treść protokołu powypadkowego wpływa na możliwość uzyskania świadczeń z ubezpieczenia wypadkowego, o których mowa w art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 30 października 2002 r. o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych. Chodzi m.in. o zasiłek chorobowy z ubezpieczenia wypadkowego, świadczenie rehabilitacyjne, jednorazowe odszkodowanie, rentę z tytułu niezdolności do pracy oraz pokrycie kosztów leczenia w zakresie wskazanym w ustawie.

Protokół powypadkowy sporządza się na podstawie § 9 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 1 lipca 2009 r. w sprawie ustalania okoliczności i przyczyn wypadków przy pracy. Z kolei pracownik ma prawo zapoznać się z treścią protokołu przed jego zatwierdzeniem oraz zgłosić do niego uwagi i zastrzeżenia na podstawie § 11 ust. 1 i 2 tego rozporządzenia.

Jeżeli problem dotyczy błędnych ustaleń komisji, warto zobaczyć także materiał o tym, jak wygląda sprostowanie protokołu.

Kiedy zdarzenie spełnia definicję wypadku przy pracy

Definicję wypadku przy pracy zawiera art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 30 października 2002 r. o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych. Za wypadek przy pracy uważa się nagłe zdarzenie wywołane przyczyną zewnętrzną, powodujące uraz albo śmierć, które nastąpiło w związku z pracą.

Trzeba więc wykazać łącznie kilka elementów:

• nagłość zdarzenia,
• przyczynę zewnętrzną,
• uraz albo śmierć,
• związek z pracą w rozumieniu art. 3 ust. 1 pkt 1–3 ustawy.

W opisanym typie sprawy spór najczęściej dotyczy dwóch kwestii: czy uraz rzeczywiście pozostaje w związku z konkretnym zdarzeniem oraz czy zdarzenie miało miejsce podczas wykonywania obowiązków pracowniczych. Sam fakt, że pracownik początkowo kontynuował pracę albo dopiero po pewnym czasie rozpoczął leczenie, nie przekreśla automatycznie możliwości uznania zdarzenia za wypadek przy pracy. Trzeba jednak udowodnić związek między zdarzeniem a późniejszym urazem, co zwykle wymaga mocnej dokumentacji medycznej i niekiedy opinii biegłego.

Jeżeli zdarzenie miało miejsce podczas wykonywania transportu lub rozładunku za granicą, nadal może być kwalifikowane jako wypadek przy pracy według prawa polskiego, o ile pracownik podlegał polskiemu systemowi ubezpieczeń i wykonywał obowiązki w ramach stosunku pracy. Przy ocenie okoliczności zagranicznych przewozów znaczenie może mieć również charakter pracy, np. gdy poszkodowany to kierowca realizujący zadania poza granicami kraju.

Jakie obowiązki ma pracodawca po zgłoszeniu wypadku

Zgodnie z art. 234 § 1 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy pracodawca jest obowiązany podjąć niezbędne działania eliminujące lub ograniczające zagrożenie, zapewnić udzielenie pierwszej pomocy osobom poszkodowanym oraz ustalić w przewidzianym trybie okoliczności i przyczyny wypadku.

Szczegółową procedurę określa rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 1 lipca 2009 r. w sprawie ustalania okoliczności i przyczyn wypadków przy pracy. Zgodnie z § 9 ust. 1 tego rozporządzenia zespół powypadkowy sporządza protokół powypadkowy nie później niż w terminie 14 dni od dnia uzyskania zawiadomienia o wypadku. Jeżeli wyjaśnienie okoliczności sprawy w tym terminie nie jest możliwe, należy wskazać przyczyny opóźnienia.

Po sporządzeniu protokołu pracownik może zgłosić uwagi i zastrzeżenia, a pracodawca zatwierdza protokół w terminie 5 dni od dnia jego sporządzenia albo zwraca go w celu wyjaśnienia i uzupełnienia — § 11 i § 13 rozporządzenia.

Jakie dowody warto zebrać

W sprawie o ustalenie wypadku przy pracy najważniejsze są dowody pozwalające odtworzyć przebieg zdarzenia i potwierdzić związek urazu z pracą. W praktyce warto zgromadzić:

• dokumentację medyczną z pierwszych wizyt lekarskich, SOR, poradni, rehabilitacji i zabiegów,
• zaświadczenia lekarskie opisujące mechanizm urazu,
• zwolnienia lekarskie i historię leczenia,
• protokół powypadkowy i ewentualne zastrzeżenia do jego treści,
• korespondencję z pracodawcą, przełożonym, kadrami lub BHP,
• zeznania świadków, którzy widzieli zdarzenie albo którym zgłoszono uraz bezpośrednio po nim,
• dokumenty potwierdzające wykonywanie pracy w danym miejscu i czasie, np. zlecenie transportowe, karta drogi, GPS, delegacja, harmonogram, potwierdzenia rozładunku.

Jeżeli uraz ujawnił się lub nasilił dopiero po pewnym czasie, sąd może oprzeć się także na opinii biegłego lekarza odpowiedniej specjalności. W niektórych sprawach potrzebna bywa również opinia z zakresu BHP, ale zwykle najistotniejsza jest ocena medyczna związku przyczynowego.

Jak wygląda droga sądowa

Pozew składa się do właściwego sądu pracy. W petitum pozwu najczęściej formułuje się żądanie ustalenia, że konkretne zdarzenie z określonego dnia było wypadkiem przy pracy, oraz żądanie sprostowania protokołu powypadkowego. Zakres żądania trzeba dostosować do tego, jakie dokumenty zostały sporządzone i jaka jest ich treść.

W uzasadnieniu należy szczegółowo opisać przebieg zdarzenia, wskazać elementy definicji z art. 3 ust. 1 ustawy wypadkowej oraz wyjaśnić, dlaczego ustalenia zespołu powypadkowego są błędne. Należy też wykazać interes prawny z art. 189 Kodeksu postępowania cywilnego.

Jeżeli sprawa dotyczy poważnego urazu podczas prac transportowych lub budowlanych, podobne problemy dowodowe pojawiają się również przy sprawach takich jak wypadek na budowie.

Jakie świadczenia mogą wchodzić w grę

Jeżeli zdarzenie zostanie uznane za wypadek przy pracy, otwiera to drogę do świadczeń z ubezpieczenia wypadkowego przewidzianych w art. 6 ust. 1 ustawy wypadkowej. W zależności od skutków zdrowotnych i sytuacji pracownika mogą to być w szczególności:

W przypadku rolnika podlegającego KRUS trzeba jednak zastosować odrębne przepisy; osobno omawiamy odmowę odszkodowania z KRUS za wypadek przy pracy rolniczej.

Niezależnie od świadczeń z ZUS, w określonych sytuacjach można rozważać roszczenia cywilne wobec pracodawcy na zasadach prawa cywilnego, jeżeli szkoda nie została w pełni naprawiona przez system ubezpieczenia wypadkowego. To jednak zawsze zależy od konkretnych okoliczności, w szczególności od zawinienia, naruszeń BHP i zakresu szkody.

Co ma znaczenie przy urazie zgłoszonym po czasie

W opisanym stanie faktycznym istotne będzie to, czy da się wykazać, że ból kolana pojawił się bezpośrednio po upadku i że od tamtego momentu problem zdrowotny miał ciągłość. Im dłuższy odstęp między zdarzeniem a formalnym uruchomieniem procedury powypadkowej, tym większe znaczenie mają dowody pośrednie: wiadomości do przełożonych, zapisy w dokumentacji medycznej, relacje świadków i dokumenty potwierdzające, że uraz był zgłaszany na bieżąco.

Sąd nie jest związany ustaleniami pracodawcy z protokołu powypadkowego. Jeżeli materiał dowodowy wykaże, że spełnione są przesłanki z art. 3 ust. 1 ustawy wypadkowej, sąd może ustalić, że doszło do wypadku przy pracy, mimo wcześniejszej odmowy ze strony pracodawcy.

Przykłady

Poniższe sytuacje pokazują, jak w praktyce ocenia się związek urazu z pracą oraz znaczenie dowodów.

FAQ

Czy można wygrać sprawę, jeśli pracodawca nie uznał wypadku?

Tak. Pracodawca ani zespół powypadkowy nie rozstrzygają sprawy ostatecznie. Sąd pracy może ustalić, że zdarzenie było wypadkiem przy pracy, jeśli potwierdzi to materiał dowodowy.

Czy brak natychmiastowego leczenia przekreśla sprawę?

Nie zawsze. Utrudnia to dowodzenie, ale nie zamyka drogi do wygrania sprawy. Trzeba wtedy szczególnie dobrze wykazać związek między zdarzeniem a urazem.

Czy wypadek za granicą może być uznany za wypadek przy pracy?

Tak, jeżeli doszło do niego podczas wykonywania obowiązków pracowniczych lub w związku z pracą, a pracownik podlegał właściwemu systemowi ubezpieczenia. Każdą sprawę trzeba jednak ocenić według jej faktów.

Czy najpierw trzeba odwołać się od protokołu u pracodawcy?

Pracownik może zgłaszać uwagi i zastrzeżenia do protokołu na etapie postępowania powypadkowego, ale gdy protokół został już zatwierdzony i zawiera błędne ustalenia, praktyczną drogą jest powództwo do sądu pracy.

Czy sam protokół daje prawo do odszkodowania z ZUS?

Protokół jest bardzo ważny, ale nie zawsze wystarcza samodzielnie. W zależności od świadczenia ZUS bada też inne przesłanki, np. uszczerbek na zdrowiu albo niezdolność do pracy.

Podsumowanie

Jeżeli doznałeś urazu podczas wykonywania pracy, a pracodawca odmówił uznania zdarzenia za wypadek przy pracy, nie oznacza to utraty praw. Możesz dochodzić sądowego ustalenia wypadku i sprostowania protokołu powypadkowego. W sprawach tego typu decydują nie tylko przepisy, ale przede wszystkim dobrze zabezpieczone dowody.