Hałas z turbiny wiatrowej sąsiada, co można zrobić?

Prawa właściciela a sąsiedzi

Podstawowym problemem prawnym w przedstawionej sytuacji jest konflikt pomiędzy prawem właściciela sąsiedniej nieruchomości do spokojnego korzystania z niej (w granicach prawa własności) a prawem inwestora do korzystania z własnej nieruchomości zgodnie z udzielonymi decyzjami administracyjnymi. Konflikt ten należy analizować zarówno w świetle przepisów prawa cywilnego, jak i administracyjnego.

Z punktu widzenia prawa cywilnego kluczowe znaczenie ma art. 144 Kodeksu cywilnego, który stanowi, że „właściciel nieruchomości powinien przy wykonywaniu swego prawa powstrzymywać się od działań, które by zakłócały korzystanie z nieruchomości sąsiednich ponad przeciętną miarę, wynikającą ze społeczno-gospodarczego przeznaczenia nieruchomości i stosunków miejscowych”. Hałas generowany przez turbinę wiatrową należy zakwalifikować jako tzw. immisję pośrednią. Jeżeli hałas ten przekracza próg „przeciętnej miary”, może stanowić podstawę do dochodzenia roszczeń cywilnoprawnych – w szczególności żądania przywrócenia stanu zgodnego z prawem lub zaniechania naruszeń (art. 222 § 2).

Czy hałas jest nadmierny?

W praktyce istotne znaczenie ma ustalenie, czy hałas generowany przez turbinę wiatrową rzeczywiście przekracza dopuszczalne normy hałasu przewidziane w przepisach wykonawczych z zakresu ochrony środowiska – w szczególności w rozporządzeniu Ministra Środowiska z dnia 14 czerwca 2007 r. w sprawie dopuszczalnych poziomów hałasu w środowisku. Warto zauważyć, że nawet jeśli poziom hałasu mieści się w granicach przewidzianych w tym rozporządzeniu, to i tak może dojść do naruszenia prawa własności w rozumieniu art. 144, jeżeli rzeczywista uciążliwość w konkretnej sytuacji przekracza „przeciętną miarę” , Granicą służącą ocenie dopuszczalności immisji jest przeciętna miara, ustalana przy pomocy dwóch kryteriów: społeczno-gospodarczego przeznaczenia nieruchomości oraz stosunków miejscowych. Immisje, które tej miary nie przekraczają, są dopuszczalne, jako że nie byłoby możliwe korzystanie z nieruchomości w sposób niedostrzegalny i nieodczuwalny na nieruchomościach sąsiednich. Przeciętny charakter miary wskazuje, że punktem odniesienia powinny być odczucia przeciętnego człowieka, a osobista wrażliwość konkretnej osoby nie ma znaczenia, bez względu na to, co jest przyczyną tej wrażliwości. Oceniając przeciętną miarę immisji, należy uwzględnić zwłaszcza: częstotliwość trwania zakłóceń, ich intensywność i skutki oraz pozytywną społeczną wartość działalności wytwarzającej immisje (np. pszczelarstwo).

W pierwszej kolejności zalecane jest zatem przeprowadzenie niezależnego pomiaru hałasu przez uprawniony podmiot posiadający stosowne certyfikaty. Pomiar powinien zostać wykonany w różnych porach doby, w szczególności w godzinach nocnych, i porównany z wartościami dopuszczalnymi określonymi dla funkcji terenu zgodnie z przepisami ochrony środowiska. Wyniki pomiarów stanowić będą kluczowy dowód w ewentualnym postępowaniu sądowym.

Pozew o zaniechanie immisji

Równolegle możliwe jest wystąpienie z żądaniem cywilnoprawnym o zaniechanie immisji – do sądu powszechnego, na podstawie art. 222 § 2 oraz art. 144. W ramach powództwa można domagać się ograniczenia pracy turbiny (np. w porach nocnych), jej przeniesienia w inne miejsce, a w skrajnych przypadkach nawet jej demontażu, o ile zostanie wykazane, że nie da się w inny sposób ograniczyć uciążliwości. Warto jednak mieć na uwadze, że sądy zwykle dążą do kompromisowego rozwiązania, które umożliwi współistnienie praw obu właścicieli, dlatego istotna będzie argumentacja oparta na rzetelnych danych środowiskowych oraz dokumentacji medycznej (jeśli występują skutki zdrowotne).

Niezależnie od ścieżki cywilnoprawnej istnieje możliwość wszczęcia procedury administracyjnej w trybie art. 362 ustawy Prawo ochrony środowiska. Przepis ten pozwala organowi ochrony środowiska (wójtowi, burmistrzowi, prezydentowi miasta, staroście, wojewodzie – w zależności od sytuacji) na zmianę lub cofnięcie decyzji (np. pozwolenia na budowę lub decyzji o warunkach zabudowy), jeżeli przemawiają za tym względy ochrony środowiska, a w szczególności jeśli działalność powoduje naruszenie standardów jakości środowiska. Wniosek taki należy uzasadnić wynikami pomiarów hałasu oraz wykazać, że rzeczywisty stan odbiega od prognoz zawartych w decyzji o warunkach zabudowy, co stanowi przesłankę do ponownej oceny oddziaływania inwestycji.

Ponadto można złożyć skargę do organu nadzoru budowlanego (powiatowego inspektora nadzoru budowlanego) wskazując, że inwestycja – choć formalnie zgodna z wydanym pozwoleniem – w praktyce narusza prawo, powodując ponadnormatywne uciążliwości dla otoczenia. Organ ten może wszcząć postępowanie naprawcze i nałożyć obowiązki ograniczenia oddziaływania obiektu na sąsiednie nieruchomości.

Skarga do WSA

W przypadku bezczynności organów administracyjnych lub odmowy podjęcia działań, możliwe jest wniesienie skargi do wojewódzkiego sądu administracyjnego na podstawie przepisów ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. W tym trybie można zakwestionować legalność i trafność decyzji administracyjnych, które dopuściły realizację inwestycji w obecnym kształcie.

Podsumowując, Pan, jako właściciel nieruchomości sąsiedniej względem turbiny wiatrowej, który doświadcza ponadprzeciętnych uciążliwości związanych z hałasem, może skorzystać z następujących środków prawnych:

1. Wystąpienie do sądu cywilnego z powództwem o ochronę własności (art. 222 § 2) oraz o zaniechanie immisji (art. 144 Kodeksu cywilnego), po uprzednim uzyskaniu dokumentacji potwierdzającej skalę hałasu i jego wpływ na codzienne funkcjonowanie.
2. Złożenie wniosku do organu ochrony środowiska o wszczęcie postępowania z art. 362 ustawy Prawo ochrony środowiska celem zmiany lub cofnięcia decyzji administracyjnych.
3. Zawiadomienie powiatowego inspektora nadzoru budowlanego o niezgodności realizacji inwestycji z przepisami ochrony środowiska oraz zakłóceniu ładu przestrzennego.
4. Złożenie skargi do wojewódzkiego sądu administracyjnego w przypadku bezczynności organów administracyjnych lub niewystarczającej reakcji na zgłaszane naruszenia.

W pierwszej kolejności rekomenduję wezwać sąsiada do zaniechania immisji.