Samosiejki na działce rolnej w parku krajobrazowym – czy można je usunąć?

Czy potrzebna jest zgoda na usunięcie drzew z działki rolnej w parku krajobrazowym?

Sama okoliczność, że działka leży w parku krajobrazowym, nie oznacza automatycznie obowiązku uzyskania odrębnej zgody dyrektora parku na każdą wycinkę. Park krajobrazowy jest formą ochrony przyrody na podstawie art. 6 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody, ale zasady usuwania drzew trzeba oceniać łącznie według kilku reżimów prawnych.

Po pierwsze, stosuje się przepisy o zezwoleniu na usunięcie drzewa lub krzewu z art. 83 ust. 1 i art. 83f ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody. Po drugie, trzeba sprawdzić, czy dla konkretnego parku krajobrazowego sejmik województwa ustanowił zakazy na podstawie art. 17 ust. 1 tej ustawy. Po trzecie, znaczenie może mieć ochrona gatunkowa roślin, zwierząt i siedlisk, w tym zakazy z art. 51 i art. 52 ustawy o ochronie przyrody.

W praktyce oznacza to, że odpowiedź zależy od konkretnego stanu faktycznego: rodzaju roślinności, miejsca wzrostu drzew, ich obwodu, funkcji gruntu oraz treści lokalnej uchwały dla danego parku.

Dlaczego art. 83a ustawy o ochronie przyrody nie rozstrzyga tej sprawy

W podobnych sprawach często błędnie przywołuje się art. 83a ust. 3 ustawy o ochronie przyrody. Ten przepis dotyczy sytuacji, gdy organ wydający zezwolenie działa w uzgodnieniu z dyrektorem parku narodowego albo regionalnym dyrektorem ochrony środowiska, ale chodzi o nieruchomości położone na obszarze parku narodowego albo rezerwatu przyrody. Nie dotyczy to wprost parku krajobrazowego.

Dla działki położonej w parku krajobrazowym zasadnicze pytanie brzmi więc nie: „czy potrzebna jest zgoda dyrektora parku?”, lecz: „czy potrzebne jest zwykłe zezwolenie na usunięcie drzewa albo czy lokalne zakazy w ogóle wykluczają takie usunięcie?”.

Jakie znaczenie mają lokalne zakazy obowiązujące w parku krajobrazowym?

Przy zagadnieniu takim jak usunięcie samosiejek z gruntu rolnego trzeba rozróżnić zwykłe zakrzaczenie lub zadrzewienie od lasu oraz uwzględnić ograniczenia wynikające z ochrony przyrody. Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy o ochronie przyrody w parku krajobrazowym mogą zostać wprowadzone określone zakazy. To właśnie one są w takich sprawach najważniejsze. Jeżeli uchwała sejmiku województwa ustanawiająca albo dostosowująca park krajobrazowy wprowadza zakaz likwidowania i niszczenia zadrzewień śródpolnych, przydrożnych lub nadwodnych, to usunięcie samosiejek może naruszać ten zakaz niezależnie od samej procedury „zezwolenia na wycinkę”.

Dlatego trzeba koniecznie ustalić, czy samosiejki tworzą zadrzewienie śródpolne, przydrożne lub nadwodne. Jeżeli tak, zakaz może mieć zastosowanie nawet wtedy, gdy grunt w ewidencji nadal figuruje jako rolny. Samo przywracanie funkcji rolniczej nie znosi automatycznie zakazów ochronnych.

Jeżeli drzewa rosną np. przy rowie, cieku, drodze lub tworzą trwały pas zadrzewień wśród pól, ryzyko naruszenia zakazu jest wyższe. W razie wątpliwości warto wystąpić do urzędu marszałkowskiego albo właściwej jednostki obsługującej park o informację, jaka uchwała obowiązuje na tym obszarze i czy dane zadrzewienie mieści się w zakresie zakazu.

Zobacz również: wycinka drzew bez zezwolenia oraz pomnik przyrody na działce.

Kiedy usunięcie samosiejek może nie wymagać zwykłego zezwolenia?

Zwykłe zasady usuwania drzew i krzewów określają art. 83-90 ustawy o ochronie przyrody. Ustawa przewiduje też wyjątki od obowiązku uzyskania zezwolenia, wymienione w art. 83f tej ustawy. To jednak nie oznacza pełnej swobody, bo brak obowiązku zezwolenia nie usuwa automatycznie lokalnych zakazów obowiązujących w parku krajobrazowym ani zakazów ochrony gatunkowej.

W praktyce przy samosiejkach najczęściej analizuje się:

W pytaniu podano obwody rzędu 20-50 cm. To istotne, ale samo w sobie nie pozwala jeszcze stwierdzić legalności usunięcia. Trzeba uwzględnić gatunek, miejsce wzrostu i lokalne zakazy. Jeżeli zostały usunięte jedynie najmniejsze drzewa, to nie jest przesądzone, że doszło do naruszenia, ale organ może to ocenić dopiero po ustaleniu wszystkich okoliczności.

Czy można usuwać samosiejki w celu przywrócenia funkcji rolniczej?

Cel rolniczy ma znaczenie praktyczne, ale nie daje automatycznego zwolnienia z przepisów ochrony przyrody. Jeżeli grunt przez lata nie był uprawiany i powstały na nim samosiejki, organ może badać, czy doszło już do trwałego ukształtowania zadrzewienia, które podlega ochronie jako zadrzewienie śródpolne albo element krajobrazu chronionego.

Z drugiej strony, jeżeli są to pojedyncze młode samosiewy nieobjęte lokalnym zakazem, niespełniające przesłanek do zezwolenia albo objęte ustawowym wyjątkiem z art. 83f ustawy o ochronie przyrody, ich usunięcie może być dopuszczalne. Dlatego nie ma jednej odpowiedzi dla wszystkich działek rolnych w parku krajobrazowym.

Jeżeli planuje Pan dalsze użytkowanie rolne oraz ewentualnie zabudowę zagrodową, warto zgromadzić dokumenty potwierdzające rolniczy charakter nieruchomości i cel prac, ale jednocześnie nie traktować tego jako samodzielnej podstawy do wycinki.

Jakie kary grożą za usunięcie samosiejek bez wymaganej podstawy prawnej?

Jeżeli usunięcie drzewa nastąpiło bez wymaganego zezwolenia, organ może wymierzyć administracyjną karę pieniężną na podstawie art. 88 ust. 1 pkt 1 ustawy o ochronie przyrody. Sposób ustalania tej kary reguluje art. 89 tej ustawy.

Zgodnie z art. 89 ust. 1 ustawy o ochronie przyrody administracyjną karę pieniężną ustala się co do zasady w wysokości dwukrotnej opłaty za usunięcie drzewa lub krzewu, o której mowa w art. 84 ust. 1, a jeżeli usunięcie byłoby zwolnione z opłaty, karę ustala się w wysokości tej opłaty, która byłaby należna bez zwolnienia.

Jeżeli nie da się ustalić gatunku lub obwodu drzewa, bo pień został usunięty, organ może oprzeć się na materiale dowodowym z oględzin, zdjęć, map, zeznań świadków i innych informacji, a przepisy art. 89 ust. 3-4 ustawy o ochronie przyrody przewidują w takich sytuacjach szczególne zasady obliczania kary. W praktyce usunięcie karp i pozostałości po wycince utrudnia obronę.

Trzeba też pamiętać, że niezależnie od sankcji za usunięcie drzewa bez zezwolenia może dojść do odpowiedzialności za naruszenie zakazów dotyczących gatunków chronionych, jeżeli np. zniszczono siedliska lub gniazda. W takim przypadku zastosowanie mogą mieć także przepisy karne i wykroczeniowe z ustawy o ochronie przyrody.

Co zrobić, jeżeli część samosiejek została już usunięta?

Jeżeli usunięto już część drzew, najbezpieczniej wstrzymać dalsze prace do czasu wyjaśnienia stanu prawnego. Następnie warto:

1. ustalić dokładne położenie działki względem granic parku krajobrazowego i ewentualnie innych form ochrony przyrody,
2. pozyskać uchwałę sejmiku województwa obowiązującą dla tego parku,
3. sporządzić dokumentację zdjęciową pozostałych drzew i miejsc po usuniętych samosiejkach,
4. ustalić gatunki oraz obwody pni,
5. sprawdzić, czy drzewa nie stanowiły zadrzewień śródpolnych, nadwodnych lub przydrożnych,
6. w razie ryzyka sporu złożyć wyjaśnienia do organu albo wystąpić o interpretację praktyczną co do dalszych działań.

Jeżeli organ już wszczął postępowanie, znaczenie ma materiał dowodowy. Dobrze wykazać, co dokładnie usunięto, kiedy, w jakim celu i w jakim stanie był grunt. Przydatne bywają zdjęcia historyczne, wypisy z ewidencji gruntów, mapy oraz dokumenty potwierdzające zamiar przywrócenia produkcji rolnej.

Zobacz również: uschnięte drzewa w ogrodzie.

Jak oceniłbym opisaną sytuację?

Na podstawie przedstawionego opisu nie da się kategorycznie potwierdzić stanowiska sąsiada, że zawsze była potrzebna „zgoda dyrektora parku krajobrazowego”. Takie twierdzenie jest zbyt daleko idące. W przypadku parku krajobrazowego decydują przede wszystkim:

• czy dla tych drzew wymagane byłoby zezwolenie według art. 83 i art. 83f ustawy o ochronie przyrody,
• czy obowiązuje lokalny zakaz likwidowania zadrzewień określony na podstawie art. 17 ust. 1 tej ustawy,
• czy nie zachodzi ochrona gatunkowa.

Jeżeli samosiejki tworzyły zadrzewienie śródpolne albo nadwodne, ryzyko naruszenia przepisów jest realne. Jeżeli natomiast były to pojedyncze młode drzewa niespełniające przesłanek do zezwolenia i nieobjęte lokalnym zakazem, obrona przed karą może być możliwa. O wyniku decyduje jednak konkretny stan faktyczny oraz treść obowiązującej uchwały sejmiku dla danego parku.

FAQ

Czy w parku krajobrazowym zawsze trzeba mieć zgodę dyrektora parku na wycinkę?

Nie. W parku krajobrazowym nie ma ogólnej zasady, że każda wycinka wymaga zgody dyrektora parku. Trzeba sprawdzić przepisy art. 83 i art. 83f ustawy o ochronie przyrody oraz lokalne zakazy ustanowione na podstawie art. 17 tej ustawy.

Czy ma znaczenie, że działka jest rolna i chcę przywrócić jej funkcję rolniczą?

Tak, ale nie jest to argument rozstrzygający. Cel rolniczy może wspierać Pana stanowisko, jednak nie uchyla sam przez się zakazów obowiązujących w parku krajobrazowym ani ochrony gatunkowej.

Czy małe samosiejki zawsze można usuwać bez formalności?

Nie zawsze. Nawet jeśli dla części drzew nie byłoby potrzebne zwykłe zezwolenie z uwagi na wyjątki z art. 83f ustawy o ochronie przyrody, nadal trzeba sprawdzić lokalne zakazy i ochronę gatunkową.

Kto nakłada karę za nielegalne usunięcie drzew?

Karę administracyjną wymierza właściwy organ prowadzący postępowanie na podstawie art. 88 i art. 89 ustawy o ochronie przyrody. W konkretnej sprawie właściwość organu zależy od rodzaju nieruchomości i trybu postępowania.

Czy warto samemu pisać do urzędu przed dalszą wycinką?

Tak. Gdy sytuacja jest niejednoznaczna, lepiej wcześniej ustalić treść lokalnej uchwały i stanowisko organu, niż narażać się na postępowanie i karę po fakcie.

Podsumowanie

W opisanej sprawie najważniejsze jest ustalenie nie tego, czy potrzebna była ogólna „zgoda dyrektora parku krajobrazowego”, lecz czy konkretne samosiejki mogły zostać usunięte bez zezwolenia oraz czy nie naruszono lokalnych zakazów obowiązujących w danym parku. Jeżeli uchwała sejmiku chroni zadrzewienia śródpolne, przydrożne albo nadwodne, usuwanie samosiejek może być ryzykowne nawet na działce rolnej. Jeżeli jednak były to pojedyncze młode drzewa i nie zachodziły dodatkowe zakazy, sytuacja może być oceniona łagodniej.

Źródła:

Ustawa z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody – Dz.U. 2004 nr 92 poz. 880

W szczególności: art. 6 ust. 1 pkt 3, art. 17 ust. 1, art. 83 ust. 1, art. 83f, art. 84 ust. 1, art. 88 ust. 1 pkt 1, art. 89 ust. 1-4, art. 51 i art. 52 ustawy o ochronie przyrody.