Eternit u sąsiada – jak zgłosić nielegalne składowanie azbestu

Czy sąsiad może trzymać eternit na działce?

Co do zasady samo posiadanie wyrobów zawierających azbest nie jest jeszcze automatycznie zakazane w każdej sytuacji, ale po demontażu z budynku płyty eternitowe najczęściej stają się odpadem niebezpiecznym. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 19 czerwca 1997 r. o zakazie stosowania wyrobów zawierających azbest obowiązuje zakaz wprowadzania na obszar celny Polski oraz zakaz produkcji wyrobów zawierających azbest, z wyjątkami historycznie przewidzianymi w ustawie. Dziś kluczowe znaczenie ma jednak nie sam obrót, lecz bezpieczne użytkowanie i usuwanie istniejących materiałów.

Jeżeli płyty zostały zdjęte z dachu, są popękane, leżą luzem, służą do przykrywania drewna albo są przerzucane z miejsca na miejsce, zwykle nie mówimy już o bezpiecznym użytkowaniu wyrobu, lecz o magazynowaniu odpadu niebezpiecznego poza wymaganym reżimem prawnym.

Dlaczego azbest jest objęty szczególnymi ograniczeniami?

Azbest jest niebezpieczny dlatego, że uszkadzane, łamane lub ścierane wyroby mogą uwalniać włókna szkodliwe dla zdrowia. Z tego powodu przepisy nakazują szczególną ostrożność przy kontroli stanu wyrobów, ich demontażu, pakowaniu, transporcie i unieszkodliwianiu.

Obowiązek sukcesywnego usuwania azbestu wynika m.in. z § 2 rozporządzenia Ministra Gospodarki z dnia 13 grudnia 2010 r. w sprawie wymagań w zakresie wykorzystywania wyrobów zawierających azbest oraz wykorzystywania i oczyszczania instalacji lub urządzeń, w których były lub są wykorzystywane wyroby zawierające azbest. Przepis ten przewiduje, że wyroby zawierające azbest wykorzystuje się w sposób niestwarzający zagrożenia dla środowiska i zdrowia ludzi, nie dłużej niż do dnia 31 grudnia 2032 r.

To jednak nie oznacza, że do 2032 r. można składować zdjęty eternit gdziekolwiek. Termin ten dotyczy granicznego okresu bezpiecznego wykorzystywania niektórych wyrobów, a nie swobodnego przetrzymywania odpadów po demontażu.

Kiedy eternit staje się odpadem niebezpiecznym?

Zgodnie z rozporządzeniem Ministra Klimatu z dnia 2 stycznia 2020 r. w sprawie katalogu odpadów materiały budowlane zawierające azbest mają kod 17 06 05*, czyli są odpadem niebezpiecznym.

W praktyce oznacza to, że po demontażu takie płyty nie powinny być składowane luzem na działce, używane wtórnie do przykrywania innych rzeczy ani pozostawiane bez zabezpieczenia. Powinny być odpowiednio zapakowane, oznaczone i przekazane uprawnionemu podmiotowi.

Jakie przepisy narusza nielegalne składowanie azbestu?

Podstawowy przepis administracyjny to art. 26 ust. 1 ustawy z dnia 14 grudnia 2012 r. o odpadach, zgodnie z którym posiadacz odpadów jest obowiązany do niezwłocznego usunięcia odpadów z miejsca nieprzeznaczonego do ich składowania lub magazynowania.

Jeżeli tego nie zrobi, to zgodnie z art. 26 ust. 2 ustawy o odpadach wójt, burmistrz albo prezydent miasta wydaje z urzędu decyzję nakazującą usunięcie odpadów z miejsca nieprzeznaczonego do ich składowania lub magazynowania. W decyzji określa się w szczególności termin usunięcia odpadów, rodzaj odpadów i sposób ich usunięcia – art. 26 ust. 6 ustawy o odpadach.

Jeżeli sprawa dotyczy terenu zamkniętego albo nieruchomości, którą gmina włada jako władający powierzchnią ziemi, właściwość może przejść na regionalnego dyrektora ochrony środowiska na podstawie art. 26 ust. 3 ustawy o odpadach.

W tle mogą pojawić się też zagadnienia prawa sąsiedzkiego, czyli immisje, zwłaszcza gdy materiał pyli, kruszy się albo jest przerzucany w pobliżu granicy działek.

Do kogo zgłosić eternit u sąsiada?

Najbezpieczniej działać równolegle na kilku poziomach:

• do wójta, burmistrza albo prezydenta miasta – z wnioskiem o kontrolę i podjęcie działań na podstawie art. 26 ustawy o odpadach,
• do wojewódzkiego inspektoratu ochrony środowiska – z zawiadomieniem o podejrzeniu naruszenia przepisów o gospodarce odpadami,
• do powiatowej stacji sanitarno-epidemiologicznej – gdy istnieje realne zagrożenie zdrowotne, np. pylenie, łamanie płyt, rozbiórka bez zabezpieczeń.

W praktyce to gmina najczęściej uruchamia tryb z art. 26 ustawy o odpadach, ale zgłoszenie do WIOŚ bywa pomocne dowodowo i kontrolnie.

Jak napisać zgłoszenie do gminy?

W piśmie warto podać:

• dane nieruchomości i możliwie dokładny adres lub numer działki,
• opis, że na posesji składowane są płyty eternitowe lub inne wyroby zawierające azbest pochodzące z demontażu,
• informację, od kiedy trwa sytuacja i w jaki sposób materiał jest przechowywany,
• czy płyty są połamane, odkryte, przenoszone, używane wtórnie,
• czy istnieje ryzyko pylenia, kontaktu dzieci, zwierząt, sąsiednich użytkowników,
• wniosek o przeprowadzenie oględzin i zastosowanie art. 26 ust. 2 ustawy o odpadach, jeśli organ potwierdzi naruszenie.

Warto dołączyć zdjęcia, daty wykonania zdjęć i krótki opis rozmów z sąsiadem. Im bardziej konkretne zgłoszenie, tym większa szansa na szybszą reakcję urzędu.

Czy można żądać interwencji także na gruncie prawa cywilnego?

Tak, ale skuteczność pozwu zależy od konkretnego stanu faktycznego i dowodów. Zgodnie z art. 144 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny właściciel nieruchomości powinien przy wykonywaniu swego prawa powstrzymywać się od działań, które by zakłócały korzystanie z nieruchomości sąsiednich ponad przeciętną miarę.

Jeżeli więc sposób przechowywania eternitu powoduje oddziaływanie na Pana nieruchomość, można rozważyć roszczenie negatoryjne z art. 222 § 2 Kodeksu cywilnego, czyli żądanie przywrócenia stanu zgodnego z prawem i zaniechania naruszeń. W niektórych sprawach możliwe jest też dochodzenie odszkodowania na podstawie art. 415 Kodeksu cywilnego albo zasad ogólnych odpowiedzialności odszkodowawczej, jeśli da się wykazać szkodę, winę i związek przyczynowy. Ciężar udowodnienia tych okoliczności wynika z art. 6 Kodeksu cywilnego.

Jeżeli problemem jest dodatkowo hałas związany z pracami rozbiórkowymi, cięciem lub przemieszczaniem materiału, może to wzmacniać argumentację o ponadprzeciętnym zakłócaniu korzystania z nieruchomości.

Kiedy pozew ma realny sens?

Droga cywilna zwykle ma największy sens, gdy:

• organ administracji długo nie reaguje albo sprawa wymaga szybkiego zabezpieczenia,
• istnieją wyniki kontroli lub notatki urzędowe potwierdzające nieprawidłowości,
• można wykazać konkretne oddziaływanie na sąsiednią nieruchomość,
• powstała szkoda majątkowa albo istnieje potrzeba żądania zaniechania naruszeń.

W praktyce dobrym rozwiązaniem jest najpierw uruchomienie ścieżki administracyjnej, a następnie wykorzystanie ustaleń organów jako dowodów w ewentualnym procesie cywilnym.

Jakie dowody warto zebrać?

Najczęściej przydają się:

• zdjęcia i nagrania pokazujące miejsce, sposób składowania i stan płyt,
• data wykonania dokumentacji,
• korespondencja z sąsiadem lub urzędem,
• dane świadków, którzy widzieli składowanie lub demontaż,
• notatki z interwencji urzędowych,
• wyniki oględzin lub kontroli,
• w razie szkody – rachunki, opinie specjalistów, dokumentacja medyczna lub techniczna, jeśli jest potrzebna.

Czy sąsiadowi grożą sankcje?

Tak, ale ich rodzaj zależy od ustaleń organu i charakteru naruszenia. Najczęściej kluczowa jest decyzja administracyjna nakazująca usunięcie odpadów. Niewykonanie obowiązków może prowadzić do dalszych działań egzekucyjnych w administracji. W zależności od okoliczności mogą też wchodzić w grę sankcje przewidziane w ustawie o odpadach lub odpowiedzialność za wykroczenia albo przestępstwa środowiskowe, ale to wymaga każdorazowej oceny konkretnego stanu faktycznego przez właściwy organ.

Jakie kroki podjąć po kolei?

1. Wykonać dokumentację zdjęciową i opisać stan faktyczny.
2. Złożyć pisemne zgłoszenie do wójta, burmistrza albo prezydenta miasta z żądaniem kontroli oraz zastosowania art. 26 ustawy o odpadach.
3. Równolegle zawiadomić właściwy wojewódzki inspektorat ochrony środowiska.
4. Jeżeli istnieje ryzyko zdrowotne, zawiadomić Sanepid.
5. Po uzyskaniu odpowiedzi organów ocenić, czy potrzebne jest ponaglenie, skarga na bezczynność albo pozew cywilny.

Przykłady

Poniższe sytuacje pokazują, jak w praktyce wygląda różnica między zwykłym konfliktem sąsiedzkim a sprawą, w której warto od razu uruchomić procedury administracyjne i cywilne.

FAQ

Czy eternit po zdjęciu z dachu można przechowywać na podwórku?

Co do zasady nie powinien być przechowywany dowolnie. Po demontażu najczęściej staje się odpadem niebezpiecznym o kodzie 17 06 05* i powinien trafić do legalnego systemu odbioru i unieszkodliwienia.

Czy gmina może nakazać sąsiadowi usunięcie azbestu?

Tak. Jeżeli odpady znajdują się w miejscu nieprzeznaczonym do ich składowania lub magazynowania, organ gminy może wydać decyzję na podstawie art. 26 ust. 2 ustawy o odpadach.

Czy muszę udowodnić, że to na pewno azbest?

Nie zawsze na etapie zgłoszenia. Wystarczy rzetelnie opisać, że chodzi o płyty eternitowe lub podejrzenie wyrobów zawierających azbest pochodzących z demontażu. Organ ma możliwość weryfikacji.

Czy mogę od razu iść do sądu?

Tak, ale zwykle rozsądniej jest najpierw uruchomić postępowanie administracyjne. Kontrola i decyzja organu często dają mocne dowody do sprawy cywilnej.

Czy mogę żądać odszkodowania?

Tylko wtedy, gdy da się wykazać konkretną szkodę, związek przyczynowy i podstawę odpowiedzialności. Samo oburzenie lub obawa zwykle nie wystarczą do zasądzenia odszkodowania.

Podsumowanie

Jeżeli sąsiad trzyma eternit po demontażu w sposób przypadkowy, niezabezpieczony albo wykorzystuje go wtórnie na posesji, sprawa powinna być oceniana przede wszystkim przez pryzmat ustawy o odpadach. Najważniejszym narzędziem jest zgłoszenie do gminy z powołaniem na art. 26 ustawy o odpadach. Jeżeli dodatkowo dochodzi do oddziaływania na sąsiednią nieruchomość, można rozważyć roszczenia cywilne z art. 144 i art. 222 § 2 Kodeksu cywilnego.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 19 czerwca 1997 r. o zakazie stosowania wyrobów zawierających azbest, ISAP

2. Ustawa z dnia 14 grudnia 2012 r. o odpadach, ISAP

3. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny, ISAP

4. Rozporządzenie Ministra Klimatu z dnia 2 stycznia 2020 r. w sprawie katalogu odpadów, ISAP

5. Rozporządzenie Ministra Gospodarki z dnia 13 grudnia 2010 r. w sprawie wymagań w zakresie wykorzystywania wyrobów zawierających azbest oraz wykorzystywania i oczyszczania instalacji lub urządzeń, w których były lub są wykorzystywane wyroby zawierające azbest, ISAP