Powoływanie świadków w sprawie cywilnej

Jak powołać świadka w sprawie cywilnej?

W sprawie cywilnej świadków powołuje się przez złożenie wniosku o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z zeznań świadka. Wniosek można zamieścić już w pozwie, odpowiedzi na pozew albo w dalszym piśmie procesowym, a gdy sytuacja tego wymaga – zgłosić ustnie do protokołu na rozprawie.

Obecnie podstawowe wymagania dla wniosku dowodowego wynikają z art. 235¹ Kodeksu postępowania cywilnego. Strona musi oznaczyć dowód w sposób umożliwiający jego przeprowadzenie oraz wyszczególnić fakty, które mają zostać wykazane tym dowodem. W praktyce oznacza to, że nie wystarczy napisać: „wnoszę o przesłuchanie świadków”. Trzeba wskazać, kto ma zeznawać i czego mają dotyczyć zeznania.

W starszych opracowaniach można spotkać odwołanie do art. 217 K.p.c. albo art. 258 K.p.c. Te przepisy są obecnie uchylone, dlatego wniosek należy opierać przede wszystkim na aktualnych zasadach z art. 235¹, art. 235², art. 205³ i art. 205¹² K.p.c.

Co powinien zawierać wniosek o przesłuchanie świadka?

Wniosek o przesłuchanie świadka powinien być konkretny. Jeżeli jest składany jako pismo procesowe, powinien spełniać ogólne wymagania pisma procesowego, w szczególności zawierać oznaczenie sądu, sygnaturę sprawy, dane stron, treść wniosku, podpis oraz odpisy dla pozostałych uczestników, jeżeli są wymagane.

W części dotyczącej samego dowodu warto wskazać:

• imię i nazwisko świadka,
• adres do doręczeń albo inne dane pozwalające sądowi skutecznie wezwać świadka,
• konkretne fakty, które świadek ma potwierdzić,
• związek tych faktów z żądaniem pozwu albo obroną przed żądaniem drugiej strony,
• ewentualnie wniosek o przesłuchanie świadka zdalnie, jeżeli przemawiają za tym okoliczności sprawy.

Przykładowe sformułowanie może brzmieć: „Wnoszę o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z zeznań świadka Anny Nowak, zam. przy ul. Przykładowej 10 w Krakowie, na fakt zawarcia ustnej umowy, przebiegu rozmów między stronami oraz wydania rzeczy powodowi w dniu 12 marca 2026 r.”.

Czy można przyjść ze świadkiem na rozprawę bez wcześniejszego wniosku?

Można przyjść na rozprawę z osobą, która miałaby zeznawać, ale nie oznacza to automatycznie, że sąd ją przesłucha. Sąd najpierw musi dopuścić dowód z zeznań świadka. Jeżeli wniosek zostanie zgłoszony dopiero na rozprawie, sąd oceni między innymi, czy dowód jest istotny, czy nie jest spóźniony i czy jego przeprowadzenie nie naruszy prawa drugiej strony do zajęcia stanowiska.

W praktyce lepiej nie odkładać zgłoszenia świadka do dnia rozprawy. Jeżeli strona złoży wniosek wcześniej, sąd może wezwać świadka oficjalnie, zaplanować czas rozprawy i umożliwić drugiej stronie przygotowanie pytań oraz stanowiska. Przyprowadzenie świadka „na wszelki wypadek” może się sprawdzić tylko wtedy, gdy sąd dopuści taki dowód i uzna, że jego niezwłoczne przeprowadzenie jest procesowo dopuszczalne.

Do kiedy można zgłosić świadków?

Termin zgłaszania dowodów zależy od etapu i trybu postępowania. Jeżeli sąd zarządził wymianę pism przygotowawczych i zobowiązał stronę do podania wszystkich twierdzeń oraz dowodów w wyznaczonym terminie, spóźnione dowody mogą zostać pominięte. Wynika to z art. 205³ K.p.c.

Jeżeli wyznaczono posiedzenie przygotowawcze, strona może co do zasady zgłaszać twierdzenia i dowody do chwili zatwierdzenia projektu planu rozprawy albo sporządzenia planu rozprawy. Późniejsze dowody podlegają pominięciu, chyba że strona uprawdopodobni, że ich powołanie wcześniej nie było możliwe albo potrzeba ich powołania wynikła później.

Jeżeli posiedzenia przygotowawczego nie zarządzono, przepisy pozwalają zgłaszać twierdzenia i dowody aż do zamknięcia rozprawy, ale z zastrzeżeniem negatywnych skutków działania na zwłokę oraz niezastosowania się do zarządzeń przewodniczącego i postanowień sądu. Dlatego praktyczna zasada jest prosta: świadków należy zgłosić jak najwcześniej.

Kiedy sąd może pominąć dowód z zeznań świadka?

Sąd nie musi dopuścić każdego świadka wskazanego przez stronę. Zgodnie z art. 235² K.p.c. sąd może pominąć dowód między innymi wtedy, gdy jego przeprowadzenie wyłącza przepis kodeksu, dowód ma wykazać fakt bezsporny albo nieistotny, jest nieprzydatny, niemożliwy do przeprowadzenia, zmierza jedynie do przedłużenia postępowania albo wniosek nie spełnia wymogów art. 235¹ K.p.c. i brak nie został usunięty mimo wezwania.

Najczęstszy błąd polega na zgłoszeniu świadka bez konkretnej tezy dowodowej. Jeżeli z wniosku nie wynika, jakie fakty mają zostać wykazane zeznaniami, sąd może wezwać do uzupełnienia braku, a następnie pominąć dowód, gdy strona tego nie zrobi.

Jakie dane świadka trzeba podać?

Najlepiej podać imię, nazwisko i aktualny adres do doręczeń świadka. Sam numer telefonu albo adres e-mail zwykle nie wystarczy do formalnego wezwania, choć mogą być pomocne organizacyjnie, jeżeli sąd z nich skorzysta. Jeżeli strona nie zna pełnego adresu świadka, powinna wskazać wszystkie znane dane i wyjaśnić, jakie czynności podjęła, aby adres ustalić.

Nieprecyzyjne oznaczenie świadka, np. „sąsiad z mieszkania obok” albo „pracownik firmy, który był przy rozmowie”, jest ryzykowne. Sąd musi mieć możliwość identyfikacji i wezwania konkretnej osoby.

Kto może być świadkiem, a kto może odmówić zeznań?

Co do zasady świadkiem może być osoba, która ma wiedzę o faktach istotnych dla sprawy. Kodeks przewiduje jednak ograniczenia. Świadkami nie mogą być między innymi osoby niezdolne do spostrzegania lub komunikowania swoich spostrzeżeń, przedstawiciele ustawowi stron oraz osoby, które mogą być przesłuchane jako organy osoby prawnej, a także współuczestnicy jednolici.

Niektóre osoby mają prawo odmówić zeznań. Dotyczy to między innymi małżonków stron, ich wstępnych, zstępnych, rodzeństwa, powinowatych w tej samej linii lub stopniu oraz osób pozostających ze stronami w stosunku przysposobienia. Świadek może też odmówić odpowiedzi na konkretne pytanie, jeżeli odpowiedź mogłaby narazić jego lub osoby bliskie na odpowiedzialność karną, hańbę, dotkliwą i bezpośrednią szkodę majątkową albo naruszenie istotnej tajemnicy zawodowej.

Co grozi świadkowi za niestawiennictwo?

Świadek prawidłowo wezwany przez sąd ma obowiązek stawić się na przesłuchanie, chyba że istnieje usprawiedliwiona przyczyna niestawiennictwa, np. choroba potwierdzona odpowiednim dokumentem. Za nieusprawiedliwione niestawiennictwo sąd skaże świadka na grzywnę i wezwie go ponownie. W razie ponownego niestawiennictwa sąd może nałożyć kolejną grzywnę i zarządzić przymusowe sprowadzenie.

Świadek może usprawiedliwić niestawiennictwo w ciągu tygodnia od doręczenia postanowienia o grzywnie albo na pierwszym posiedzeniu, na które zostanie wezwany. Jeżeli usprawiedliwienie zostanie uznane, sąd zwolni świadka od grzywny i przymusowego sprowadzenia.

Świadek za granicą, zdalnie albo na piśmie

Jeżeli świadek mieszka daleko od sądu albo za granicą, warto od razu opisać to we wniosku. Sąd może rozważyć rozwiązania organizacyjne, w tym przesłuchanie na odległość, jeżeli pozwalają na to przepisy i warunki techniczne. Strona może również wskazać we wniosku, że domaga się przeprowadzenia dowodu w ramach posiedzenia zdalnego.

W postępowaniu cywilnym możliwe jest też złożenie zeznań na piśmie, jeżeli sąd tak postanowi. Wówczas świadek składa tekst zeznania w terminie wyznaczonym przez sąd. Nie jest to jednak decyzja strony – o takiej formie przesłuchania rozstrzyga sąd.

FAQ

Czy świadków trzeba zgłosić przed pierwszą rozprawą?

Najlepiej zrobić to jak najwcześniej, najlepiej już w pozwie, odpowiedzi na pozew albo w pierwszym piśmie przygotowawczym. W wielu sprawach sąd wyznacza terminy na zgłaszanie dowodów, a ich przekroczenie może skutkować pominięciem świadka.

Czy mogę zgłosić świadka ustnie na rozprawie?

Tak, można zgłosić wniosek ustnie do protokołu, ale jest to bardziej ryzykowne niż wcześniejsze pismo. Sąd oceni, czy dowód nie jest spóźniony i czy jego przeprowadzenie nie przedłuży postępowania.

Czy muszę podać adres świadka?

Co do zasady trzeba wskazać dane pozwalające sądowi skutecznie wezwać świadka. Najbezpieczniej podać aktualny adres do doręczeń. Jeżeli adres nie jest znany, warto wyjaśnić, jakie dane są znane i dlaczego pełnego adresu nie dało się ustalić.

Czy sąd zawsze przesłucha wskazanego świadka?

Nie. Sąd może pominąć dowód, jeżeli jest nieistotny, nieprzydatny, spóźniony, niemożliwy do przeprowadzenia albo zmierza tylko do przedłużenia sprawy. Dlatego teza dowodowa powinna jasno pokazywać, po co świadek jest potrzebny.

Czy członek rodziny może być świadkiem?

Może być świadkiem, jeżeli zna istotne fakty, ale niektóre osoby bliskie mają prawo odmówić zeznań. Dotyczy to między innymi małżonka, wstępnych, zstępnych i rodzeństwa strony. Sąd powinien pouczyć świadka o tym prawie.

Czy świadek może złożyć zeznania na piśmie?

Tak, ale tylko wtedy, gdy sąd tak postanowi. Strona może o to wnosić, zwłaszcza gdy przemawiają za tym względy organizacyjne, ale ostateczna decyzja należy do sądu.

Co zrobić, gdy świadek nie chce przyjść do sądu?

Jeżeli świadek został prawidłowo wezwany, ma obowiązek stawić się w sądzie. W razie nieusprawiedliwionego niestawiennictwa sąd może nałożyć grzywnę, a przy ponownym niestawiennictwie zarządzić przymusowe sprowadzenie.

Źródła

• Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego, tekst jednolity: Dz.U. 2026 poz. 468, w szczególności art. 126, 128, 205³, 205¹², 235¹, 235², 259–263¹, 271¹, 274–276.
• Tekst jednolity Kodeksu postępowania cywilnego w Dzienniku Ustaw.
• Stan prawny uwzględniony w artykule: 31 maja 2026 r.