Oblodzona droga i odszkodowanie od gminy za wypadek

Kto odpowiada za oblodzoną drogę?

Droga publiczna powinna być utrzymywana w stanie umożliwiającym bezpieczne korzystanie z niej w granicach racjonalnie możliwych do osiągnięcia. Wynika to przede wszystkim z art. 20 pkt 4 ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych, zgodnie z którym do zarządcy drogi należy utrzymanie nawierzchni drogi, chodników, drogowych obiektów inżynierskich, urządzeń zabezpieczających ruch oraz innych urządzeń związanych z drogą.

Zgodnie z art. 4 pkt 20 ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych utrzymanie drogi obejmuje wykonywanie robót konserwacyjnych, porządkowych i innych zmierzających do zwiększenia bezpieczeństwa i wygody ruchu, w tym także odśnieżanie oraz zwalczanie śliskości zimowej. To ten przepis ma kluczowe znaczenie przy ocenie odpowiedzialności za oblodzoną jezdnię.

Nie zawsze właściwym adresatem roszczenia będzie gmina. Zgodnie z art. 19 ust. 2 ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych zarządcą jest:

W pierwszej kolejności trzeba więc ustalić kategorię drogi. Jeżeli do kolizji doszło na drodze gminnej, roszczenie kieruje się zasadniczo do gminy albo do jej ubezpieczyciela OC. Jeżeli była to droga powiatowa, wojewódzka lub krajowa, odpowiedzialny może być inny podmiot.

Kiedy można żądać odszkodowania za kolizję na oblodzonej drodze?

Podstawą odpowiedzialności zarządcy drogi jest najczęściej art. 415 Kodeksu cywilnego, zgodnie z którym ten, kto z winy swej wyrządził drugiemu szkodę, obowiązany jest do jej naprawienia. Jeżeli zarządcą jest osoba prawna, znaczenie może mieć także art. 416 Kodeksu cywilnego, który dotyczy odpowiedzialności osoby prawnej za szkodę wyrządzoną z winy jej organu.

W praktyce poszkodowany musi wykazać trzy elementy:

1. powstanie szkody, na przykład koszt naprawy pojazdu, holowania, wynajmu auta zastępczego albo utratę wartości pojazdu,
2. zawinione działanie lub zaniechanie zarządcy, na przykład brak reakcji na zgłoszenie oblodzenia, niewykonanie przewidzianego posypywania albo naruszenie przyjętego standardu zimowego utrzymania drogi,
3. normalny związek przyczynowy między zaniedbaniem a szkodą, wymagany przez art. 361 § 1 Kodeksu cywilnego.

Zakres odszkodowania ustala się według art. 361 § 2 Kodeksu cywilnego. Obejmuje ono straty, które poszkodowany poniósł, oraz korzyści, które mógłby osiągnąć, gdyby szkody mu nie wyrządzono. W typowej sprawie komunikacyjnej mogą to być między innymi koszty naprawy, holowania, postoju, diagnostyki, opinii rzeczoznawcy, najmu pojazdu zastępczego, a czasem także utrata wartości handlowej pojazdu.

Czy sama śliska droga wystarczy do wygrania sprawy?

Nie. Sam fakt oblodzenia drogi nie przesądza jeszcze o odpowiedzialności gminy albo innego zarządcy. Zimowe warunki mogą pojawić się nagle, a utrzymanie wszystkich dróg w stanie całkowicie wolnym od śniegu i lodu bywa technicznie niemożliwe. Sąd będzie badał, czy zarządca zachował się tak, jak powinien w danych warunkach, a więc między innymi: czy miał wiedzę o zagrożeniu, kiedy otrzymał zgłoszenie, jakie były prognozy pogody, jaki standard zimowego utrzymania obowiązywał na tej drodze i czy służby drogowe realnie mogły zareagować wcześniej.

Istotne są obowiązki zarządcy wynikające z art. 20 pkt 10 i art. 20 pkt 11 ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych. Przepisy te nakładają na zarządcę obowiązek przeprowadzania kontroli stanu dróg oraz wykonywania robót interwencyjnych, utrzymaniowych i zabezpieczających. Jeżeli rano zgłoszono potrzebę podjęcia działań, a mimo upływu czasu zarządca nie zareagował bez uzasadnionej przyczyny, może to być ważny dowód zaniedbania.

Trzeba jednak pamiętać o art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym. Przepis ten nakazuje uczestnikowi ruchu zachować ostrożność albo szczególną ostrożność, unikać działań mogących spowodować zagrożenie bezpieczeństwa ruchu i dostosować zachowanie do warunków. Dodatkowo art. 19 ust. 1 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym nakazuje kierującemu jechać z prędkością zapewniającą panowanie nad pojazdem, z uwzględnieniem warunków, w jakich ruch się odbywa.

Jeżeli kierowca nie dostosował prędkości do oblodzenia, sąd może uznać, że ponosi część odpowiedzialności. Na podstawie art. 362 Kodeksu cywilnego odszkodowanie może zostać wtedy odpowiednio zmniejszone z powodu przyczynienia się poszkodowanego do powstania albo zwiększenia szkody.

Mandat po kolizji a roszczenie wobec gminy

Przyjęcie mandatu karnego nie wyklucza automatycznie dochodzenia odszkodowania od zarządcy drogi. Ma jednak znaczenie dowodowe. Skoro kierowca przyjął mandat, zwykle oznacza to, że nie kwestionował swojej odpowiedzialności za wykroczenie, na przykład za niedostosowanie prędkości do warunków ruchu.

Jeżeli mandat został przyjęty, staje się prawomocny. Uchylenie prawomocnego mandatu jest możliwe tylko w przypadkach określonych w art. 101 § 1 ustawy z dnia 24 sierpnia 2001 r. Kodeks postępowania w sprawach o wykroczenia, przede wszystkim gdy grzywnę nałożono za czyn niebędący czynem zabronionym jako wykroczenie. Ukarany ma na złożenie wniosku co do zasady 7 dni od uprawomocnienia się mandatu, co wynika z art. 101 § 1 tej ustawy. Samo późniejsze stwierdzenie, że droga była śliska, zwykle nie wystarczy do uchylenia mandatu.

Jakie dowody zebrać po kolizji na oblodzonej drodze?

Ciężar udowodnienia faktów, z których poszkodowany wywodzi skutki prawne, wynika z art. 6 Kodeksu cywilnego. W praktyce to poszkodowany powinien wykazać, że droga była oblodzona, że zarządca zaniedbał obowiązki oraz że to właśnie ten stan drogi doprowadził do szkody.

Warto zabezpieczyć zwłaszcza:

• notatkę policyjną z miejsca zdarzenia oraz dane funkcjonariuszy,
• zdjęcia i nagrania nawierzchni, oznakowania, miejsca uderzenia, położenia pojazdów i warunków pogodowych,
• dane świadków, w tym innych kierowców lub mieszkańców, którzy widzieli oblodzenie,
• potwierdzenie wcześniejszego zgłoszenia oblodzenia do gminy, zarządcy drogi, straży miejskiej albo numeru alarmowego,
• prognozy i archiwalne dane pogodowe dla miejsca zdarzenia,
• rachunki za naprawę, holowanie, parkowanie, najem pojazdu zastępczego i opinię rzeczoznawcy,
• informację o standardzie zimowego utrzymania danej drogi oraz ewentualny harmonogram działań służb drogowych.

Jeżeli zarządca twierdzi, że droga była posypana lub odśnieżona, można żądać dokumentów potwierdzających pracę sprzętu, kart drogowych, zapisów GPS, dyspozycji wyjazdu pługopiaskarki, raportów dyżurnego akcji zimowej oraz umowy z wykonawcą zimowego utrzymania.

Do kogo skierować roszczenie?

Roszczenie należy skierować do właściwego zarządcy drogi. Jeżeli zarządca posiada dobrowolne ubezpieczenie odpowiedzialności cywilnej, poszkodowany może dochodzić roszczenia bezpośrednio od ubezpieczyciela na podstawie art. 822 § 4 Kodeksu cywilnego. W praktyce często najpierw wysyła się zgłoszenie szkody do zarządcy, prosząc jednocześnie o wskazanie ubezpieczyciela i numeru polisy OC.

Zgłoszenie powinno zawierać opis zdarzenia, datę i godzinę, dokładne miejsce, wskazanie zaniedbań, opis szkody, wysokość żądania oraz dowody. Jeżeli szkoda nie została jeszcze ostatecznie wyliczona, można zgłosić roszczenie wstępne i zastrzec jego uzupełnienie po otrzymaniu kosztorysu lub faktur.

Jeżeli sprawę prowadzi ubezpieczyciel w ramach dobrowolnego ubezpieczenia OC zarządcy, zastosowanie ma art. 817 § 1 Kodeksu cywilnego. Ubezpieczyciel powinien spełnić świadczenie w terminie 30 dni od otrzymania zawiadomienia o wypadku. Jeżeli wyjaśnienie okoliczności jest w tym terminie niemożliwe, art. 817 § 2 Kodeksu cywilnego nakazuje spełnić świadczenie w terminie 14 dni od dnia, w którym przy zachowaniu należytej staranności wyjaśnienie było możliwe, przy czym bezsporna część powinna zostać wypłacona w terminie 30 dni.

Czy można żądać ukarania gminy?

Poszkodowany nie może w zwykłym piśmie o odszkodowanie skutecznie zażądać nałożenia kary pieniężnej na gminę za oblodzoną drogę. Może natomiast złożyć skargę na zaniedbanie lub nienależyte wykonywanie zadań publicznych.

Podstawą jest art. 227 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego. Przepis ten stanowi, że przedmiotem skargi może być w szczególności zaniedbanie lub nienależyte wykonywanie zadań przez właściwe organy albo ich pracowników, naruszenie praworządności lub interesów skarżących, a także przewlekłe lub biurokratyczne załatwianie spraw.

Jeżeli skarga dotyczy wójta, burmistrza, prezydenta miasta albo kierowników gminnych jednostek organizacyjnych, właściwa jest rada gminy, co wynika z art. 229 pkt 3 Kodeksu postępowania administracyjnego. Zgodnie z art. 237 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego skarga powinna być załatwiona bez zbędnej zwłoki, nie później niż w ciągu miesiąca.

Trzeba odróżnić skargę od roszczenia odszkodowawczego. Skarga może doprowadzić do kontroli działań urzędu, zmian organizacyjnych albo odpowiedzi organu, ale sama w sobie nie powoduje zasądzenia odszkodowania. Odszkodowania dochodzi się w drodze wezwania do zapłaty, postępowania likwidacyjnego u ubezpieczyciela, a w razie odmowy – pozwu cywilnego.

Przedawnienie roszczenia

Roszczenie o naprawienie szkody wyrządzonej czynem niedozwolonym przedawnia się zgodnie z art. 442¹ § 1 Kodeksu cywilnego. Termin wynosi 3 lata od dnia, w którym poszkodowany dowiedział się albo przy zachowaniu należytej staranności mógł dowiedzieć się o szkodzie i o osobie obowiązanej do jej naprawienia. Termin ten nie może być dłuższy niż 10 lat od dnia zdarzenia wywołującego szkodę.

W typowej sprawie dotyczącej kolizji na oblodzonej drodze warto działać znacznie szybciej. Im więcej czasu upłynie od zdarzenia, tym trudniej uzyskać nagrania, dokumentację zimowego utrzymania, dane świadków i wiarygodne potwierdzenie stanu nawierzchni.

FAQ

Źródła

• art. 4 pkt 20, art. 19 ust. 2, art. 20 pkt 4, art. 20 pkt 10 i art. 20 pkt 11 ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych,
• art. 3 ust. 1 i art. 19 ust. 1 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym,
• art. 6, art. 361 § 1 i § 2, art. 362, art. 415, art. 416, art. 817 § 1 i § 2, art. 822 § 4 oraz art. 442¹ § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny,
• art. 101 § 1 ustawy z dnia 24 sierpnia 2001 r. Kodeks postępowania w sprawach o wykroczenia,
• art. 227, art. 229 pkt 3 i art. 237 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego.