Zasiłek dla bezrobotnych a studia dzienne

Czy student dzienny może być zarejestrowany jako bezrobotny?

Co do zasady nie. Od 1 czerwca 2025 r. status osoby bezrobotnej ustala się na podstawie ustawy z dnia 20 marca 2025 r. o rynku pracy i służbach zatrudnienia. Definicja bezrobotnego wynika z art. 2 pkt 1 tej ustawy. Bezrobotnym może być osoba niezatrudniona, niewykonująca innej pracy zarobkowej, zdolna i gotowa do podjęcia zatrudnienia albo innej pracy zarobkowej oraz spełniająca pozostałe warunki ustawowe.

W praktyce student studiów stacjonarnych, czyli dziennych, nie spełnia warunku gotowości do podjęcia pracy w wymaganym wymiarze oraz nie mieści się w grupie osób uczących się, które mogą zachować status bezrobotnego. Inaczej może być przy studiach niestacjonarnych, jeżeli dana osoba realnie pozostaje zdolna i gotowa do podjęcia zatrudnienia oraz spełnia pozostałe warunki.

Jeżeli rejestracja nastąpiła przed 1 czerwca 2025 r., znaczenie mogą mieć przepisy poprzedniej ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy. W jej art. 2 ust. 1 pkt 2 wyraźnie wskazano, że bezrobotnym była osoba nieucząca się w szkole, z wyjątkiem między innymi osoby uczącej się w szkole wyższej w formie studiów niestacjonarnych. Dlatego także na gruncie poprzednich przepisów studia dzienne wykluczały status bezrobotnego.

Zasiłek dla bezrobotnych a renta rodzinna

Samo pobieranie renty rodzinnej nie zawsze wyklucza rejestrację w urzędzie pracy. Kluczowa jest jej wysokość. Na gruncie poprzedniej ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy art. 2 ust. 1 pkt 2 lit. c wyłączał status bezrobotnego u osoby, która nabyła prawo do renty rodzinnej w wysokości przekraczającej połowę minimalnego wynagrodzenia za pracę.

Analogiczna zasada jest istotna także przy aktualnej ocenie prawa do statusu bezrobotnego i świadczeń z urzędu pracy. Jeżeli renta rodzinna przekracza połowę obowiązującego minimalnego wynagrodzenia za pracę, urząd pracy może uznać, że dana osoba nie spełnia warunków rejestracji jako bezrobotna. Minimalne wynagrodzenie zmienia się w czasie, dlatego limit należy ustalać według przepisów obowiązujących w okresie pobierania świadczenia.

Oświadczenie składane w urzędzie pracy

Przy rejestracji w powiatowym urzędzie pracy osoba składa oświadczenia dotyczące między innymi nauki, zatrudnienia, przychodów i pobieranych świadczeń. Jeżeli w formularzu rejestracyjnym wskazano, że dana osoba nie uczy się w systemie dziennym, mimo że jest studentem studiów stacjonarnych, urząd może uznać, że zasiłek został wypłacony na podstawie nieprawdziwych danych.

W sprawach dotyczących okresów sprzed 1 czerwca 2025 r. istotny jest art. 75 ust. 6 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy. Przepis ten nakładał na bezrobotnego obowiązek składania albo przesyłania powiatowemu urzędowi pracy oświadczeń o przychodach oraz innych dokumentów niezbędnych do ustalenia uprawnień do świadczeń.

Jeżeli urząd pracy pouczył osobę o obowiązku informowania o zmianach i o odpowiedzialności za fałszywe oświadczenia, późniejsze zatajenie studiów dziennych albo renty rodzinnej może mieć poważne skutki. Podobne ryzyka pojawiają się w innych sprawach, w których składane są nieprawdziwe oświadczenia przed organami publicznymi.

Zwrot nienależnie pobranego zasiłku

Jeżeli urząd pracy ustali, że zasiłek został wypłacony mimo braku prawa do statusu bezrobotnego, może wydać decyzję o zwrocie świadczenia. W aktualnym stanie prawnym obowiązek zwrotu nienależnie pobranych świadczeń pieniężnych przewiduje art. 246 ust. 1 i ust. 2 ustawy z dnia 20 marca 2025 r. o rynku pracy i służbach zatrudnienia.

Dla świadczeń pobranych pod rządami poprzedniej ustawy podstawowe znaczenie ma art. 76 ust. 1 i ust. 2 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy. Zgodnie z tym przepisem osoba, która pobrała nienależne świadczenie pieniężne, była obowiązana zwrócić je w terminie 14 dni od dnia doręczenia decyzji, wraz z przekazaną od świadczenia zaliczką na podatek dochodowy oraz składką na ubezpieczenie zdrowotne.

Za nienależnie pobrane świadczenie uznawano między innymi świadczenie wypłacone mimo okoliczności powodujących ustanie prawa do jego pobierania, jeżeli osoba była o tych okolicznościach pouczona, a także świadczenie wypłacone na podstawie nieprawdziwych oświadczeń, sfałszowanych dokumentów lub świadomego wprowadzenia urzędu pracy w błąd.

Czy grozi odpowiedzialność karna?

Takie ryzyko istnieje, ale zależy od konkretnego stanu faktycznego: treści złożonego oświadczenia, pouczenia, świadomości osoby składającej dokumenty oraz tego, czy urząd wypłacił świadczenie wskutek wprowadzenia go w błąd.

Podstawowym przepisem jest art. 233 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny. Przewiduje on odpowiedzialność za zeznanie nieprawdy albo zatajenie prawdy w postępowaniu prowadzonym na podstawie ustawy. Zgodnie z art. 233 § 6 Kodeksu karnego przepisy o odpowiedzialności za fałszywe zeznania stosuje się odpowiednio także do osoby składającej fałszywe oświadczenie, jeżeli przepis ustawy przewiduje możliwość odebrania oświadczenia pod rygorem odpowiedzialności karnej.

W typowej sprawie urzędu pracy znaczenie ma więc to, czy formularz albo karta rejestracyjna zawierały pouczenie o odpowiedzialności karnej oraz czy osoba świadomie podała nieprawdę, na przykład zaznaczyła, że nie studiuje dziennie, mimo że była studentem stacjonarnym.

W skrajnych przypadkach, gdy osoba celowo doprowadziła urząd do wypłaty świadczenia, może być rozważany także art. 286 § 1 Kodeksu karnego, czyli oszustwo. Nie oznacza to jednak, że każda pomyłka w formularzu automatycznie jest przestępstwem. Organ musi wykazać winę i okoliczności popełnienia czynu.

Przedawnienie odpowiedzialności i roszczeń urzędu

Karalność czynu z art. 233 § 1 Kodeksu karnego przedawnia się według zasad z art. 101 § 1 pkt 3 Kodeksu karnego, ponieważ przestępstwo to jest zagrożone karą pozbawienia wolności przekraczającą 5 lat. Termin przedawnienia karalności wynosi 15 lat od czasu popełnienia czynu. Jeżeli w tym okresie wszczęto postępowanie przeciwko osobie, termin może ulec przedłużeniu na podstawie art. 102 Kodeksu karnego.

W sprawach administracyjnych dotyczących zwrotu zasiłku trzeba odróżnić przedawnienie karalności od terminów dochodzenia nienależnie pobranych świadczeń przez urząd pracy. Dla świadczeń pobranych przed 1 czerwca 2025 r. poprzednia ustawa przewidywała w art. 76 ust. 3, że roszczenia z tytułu nienależnie pobranych świadczeń pieniężnych ulegają przedawnieniu z upływem 3 lat od dnia ich wypłaty. W konkretnych sprawach należy jednak sprawdzić, czy bieg terminu nie został przerwany albo czy nie wydano wcześniej decyzji.

Czy urząd skarbowy może wykryć problem przy PIT?

Urząd skarbowy otrzymuje informacje podatkowe o świadczeniach wypłacanych przez ZUS oraz urząd pracy. Może więc widzieć, że dana osoba uzyskała w tym samym roku rentę rodzinną oraz zasiłek dla bezrobotnych. Samo wykazanie obu świadczeń w PIT nie musi jednak oznaczać automatycznego ustalenia, że zasiłek został pobrany bez prawa.

Ryzyko wykrycia może pojawić się wtedy, gdy dane z różnych instytucji zostaną zestawione albo gdy urząd pracy sam zwróci się do ZUS, uczelni lub innego organu o wyjaśnienia. Urząd skarbowy bada przede wszystkim prawidłowość rozliczenia podatku. Jeżeli podatnik prawidłowo wykaże przychody, samo rozliczenie PIT nie musi rodzić odpowiedzialności karnoskarbowej.

Odpowiedzialność na gruncie art. 56 § 1 ustawy z dnia 10 września 1999 r. Kodeks karny skarbowy może powstać wtedy, gdy podatnik składa organowi podatkowemu deklarację lub oświadczenie nieprawdziwe albo zataja prawdę i naraża podatek na uszczuplenie. Jeżeli problem polega wyłącznie na braku prawa do zasiłku, a podatek został rozliczony prawidłowo, sedno sprawy leży zwykle w relacji z urzędem pracy, a nie w prawie karnym skarbowym.

FAQ

Czy student dzienny może pobierać zasiłek dla bezrobotnych?

Co do zasady nie. Studia stacjonarne wykluczają status bezrobotnego, a zasiłek przysługuje tylko osobie, która taki status posiada i spełnia ustawowe warunki.

Czy studia zaoczne też wykluczają rejestrację w urzędzie pracy?

Nie automatycznie. Student niestacjonarny może być zarejestrowany jako bezrobotny, jeżeli jest zdolny i gotowy do podjęcia pracy oraz spełnia pozostałe warunki ustawowe.

Czy renta rodzinna zawsze pozbawia prawa do zasiłku?

Nie zawsze. Kluczowe jest to, czy renta rodzinna przekracza połowę minimalnego wynagrodzenia za pracę. Jeśli przekracza ten limit, może wykluczać status bezrobotnego.

Czy trzeba zwrócić cały zasiłek?

Jeżeli urząd wyda decyzję o nienależnie pobranym świadczeniu, może żądać zwrotu wypłaconych kwot. Zakres zwrotu zależy od okresu, w którym dana osoba nie spełniała warunków do świadczenia, oraz od treści decyzji.

Czy urząd skarbowy zgłosi sprawę do urzędu pracy?

Nie ma takiego automatyzmu, ale wymiana informacji między organami jest możliwa. Urząd skarbowy widzi dane podatkowe, natomiast urząd pracy może samodzielnie weryfikować informacje w ZUS, uczelni lub innych instytucjach.

Podsumowanie

Osoba studiująca dziennie zasadniczo nie powinna być zarejestrowana jako bezrobotna i pobierać zasiłku. Dodatkowym problemem może być renta rodzinna przekraczająca połowę minimalnego wynagrodzenia za pracę. Jeżeli świadczenie zostało wypłacone na podstawie nieprawdziwego oświadczenia albo po zatajeniu istotnych informacji, urząd pracy może żądać zwrotu zasiłku, a w poważniejszych sytuacjach sprawa może mieć także konsekwencje karne.

Najbezpieczniej jest jak najszybciej ustalić, jakie oświadczenia zostały złożone w urzędzie pracy, za jaki okres wypłacono zasiłek, jaka była wysokość renty rodzinnej oraz czy urząd wydał już decyzję. Od tych szczegółów zależy dalsze postępowanie.

Źródła

1. Ustawa z dnia 20 marca 2025 r. o rynku pracy i służbach zatrudnienia, w szczególności art. 2 pkt 1 oraz art. 246 ust. 1 i ust. 2 - Dz.U. 2025 poz. 620.

2. Ustawa z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, w szczególności art. 2 ust. 1 pkt 2, art. 75 ust. 6 oraz art. 76 ust. 1-3 - Dz.U. 2004 nr 99 poz. 1001.

3. Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny, w szczególności art. 233 § 1 i § 6, art. 286 § 1, art. 101 § 1 pkt 3 oraz art. 102 - Dz.U. 1997 nr 88 poz. 553.

4. Ustawa z dnia 10 września 1999 r. Kodeks karny skarbowy, w szczególności art. 56 § 1 - Dz.U. 1999 nr 83 poz. 930.