Cofnięcie poręczenia majątkowego przez poręczyciela

Poręczenie majątkowe a zabezpieczenie majątkowe – ważne rozróżnienie

W opisanej sytuacji chodzi o poręczenie majątkowe, czyli środek zapobiegawczy stosowany wobec podejrzanego lub oskarżonego w postępowaniu karnym. Nie jest to klasyczne zabezpieczenie majątkowe służące zabezpieczeniu grzywny, przepadku lub obowiązku naprawienia szkody.

Podstawą poręczenia majątkowego jest art. 266 § 1 ustawy z 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego. Przepis ten pozwala przyjąć poręczenie majątkowe od oskarżonego albo od innej osoby, w pieniądzach, papierach wartościowych, zastawie albo hipotece.

Jeżeli więc poręczycielka ustanowiła hipotekę na swojej nieruchomości na kwotę 50 000 zł, to jej majątek zabezpiecza prawidłowy tok postępowania karnego. Oznacza to, że utrata zaufania do oskarżonego ma znaczenie praktyczne, ale sama w sobie nie powoduje automatycznego wykreślenia hipoteki ani zwolnienia poręczycielki.

Czy poręczyciel może cofnąć poręczenie majątkowe?

Tak, poręczyciel może złożyć oświadczenie o cofnięciu poręczenia majątkowego. Trzeba jednak pamiętać o art. 269 § 3 Kodeksu postępowania karnego. Zgodnie z tym przepisem cofnięcie poręczenia majątkowego staje się skuteczne dopiero z chwilą:

• przyjęcia nowego poręczenia majątkowego,
• zastosowania innego środka zapobiegawczego,
• odstąpienia od stosowania poręczenia majątkowego.

Oznacza to, że samo pismo poręczyciela nie wystarcza. Do czasu podjęcia odpowiedniej decyzji przez organ procesowy poręczenie nadal istnieje, a poręczyciel ponosi ryzyko konsekwencji wynikających z zachowania oskarżonego.

Jeżeli chcesz szerzej sprawdzić, jak działają środki zapobiegawcze i inne procedury w sprawach karnych, warto analizować sprawę od strony etapu postępowania: inaczej wygląda działanie przed prokuratorem, a inaczej po przekazaniu sprawy do sądu.

Do kogo złożyć wniosek o cofnięcie poręczenia?

Wniosek składa się do organu, który prowadzi sprawę i decyduje o środku zapobiegawczym. W praktyce będzie to:

• prokurator – jeżeli sprawa jest jeszcze na etapie postępowania przygotowawczego,
• sąd – jeżeli akt oskarżenia został już wniesiony i sprawa toczy się przed sądem.

W piśmie należy wskazać sygnaturę sprawy, dane poręczyciela, dane oskarżonego lub podejrzanego, rodzaj poręczenia oraz wyraźne żądanie cofnięcia poręczenia majątkowego i zwolnienia ustanowionej hipoteki po skutecznym zakończeniu stosowania tego środka.

Warto jednocześnie wnieść o pilne rozpoznanie sprawy oraz o zastosowanie innego środka zapobiegawczego, jeżeli organ uzna, że poręczenie nadal jest potrzebne. Art. 253 § 1 Kodeksu postępowania karnego przewiduje obowiązek niezwłocznej zmiany lub uchylenia środka zapobiegawczego, jeżeli ustaną przyczyny jego stosowania albo powstaną przyczyny uzasadniające jego uchylenie lub zmianę.

Jak uzasadnić cofnięcie poręczenia przy groźbach i nękaniu?

Najważniejsze jest wykazanie, że dalsze utrzymywanie poręczenia naraża poręczyciela na realne i nieakceptowalne ryzyko. W opisanej sytuacji szczególnie istotne są groźby, nękanie oraz pogorszenie relacji między poręczycielką a oskarżonym.

W uzasadnieniu warto wskazać w szczególności:

• kiedy i w jakiej formie poręczenie zostało złożone,
• że poręczycielka utraciła zaufanie do oskarżonego,
• że oskarżony podejmuje wobec niej działania wrogie, np. groźby lub uporczywe nękanie,
• czy została złożona skarga, zawiadomienie o przestępstwie albo czy toczy się odrębne postępowanie,
• że istnieje ryzyko celowego zachowania oskarżonego, które może doprowadzić do przepadku poręczenia.

Jeżeli poręczycielka jest jednocześnie osobą pokrzywdzoną groźbami lub nękaniem, powinna zabezpieczyć dowody: wiadomości, nagrania, wykaz połączeń, zeznania świadków, notatki policyjne, potwierdzenie złożenia zawiadomienia lub sygnaturę odrębnej sprawy. Przydatne może być także sprawdzenie praw pokrzywdzonego w postępowaniu karnym.

Ryzyko przepadku poręczenia majątkowego

Poręczyciel powinien pamiętać, że dopóki cofnięcie poręczenia nie jest skuteczne, nadal obowiązują konsekwencje przewidziane w art. 269 § 1 i § 2 Kodeksu postępowania karnego.

Jeżeli oskarżony ucieknie lub ukryje się, przedmiot poręczenia albo suma poręczenia ulega przepadkowi albo ściągnięciu na rzecz Skarbu Państwa. Jeżeli oskarżony w inny sposób utrudnia postępowanie karne, organ może orzec przepadek albo ściągnięcie poręczenia.

Właśnie dlatego wniosek poręczyciela powinien jasno pokazywać, że nie ma on realnego wpływu na zachowanie oskarżonego, a relacja między nimi uległa takiemu pogorszeniu, że dalsze utrzymywanie poręczenia jest nieuzasadnione i nieproporcjonalnie ryzykowne.

Co powinno znaleźć się we wniosku?

Wniosek nie wymaga szczególnego formularza, ale powinien być konkretny i oparty na dokumentach. Praktyczna konstrukcja pisma może wyglądać następująco:

Co z hipoteką ustanowioną jako poręczenie?

Jeżeli poręczenie zostało złożone w formie hipoteki, samo złożenie oświadczenia o cofnięciu poręczenia nie powoduje automatycznego wykreślenia wpisu z księgi wieczystej. Najpierw cofnięcie musi stać się skuteczne w rozumieniu art. 269 § 3 Kodeksu postępowania karnego.

Po skutecznym zwolnieniu poręczenia poręczyciel powinien uzyskać dokument pozwalający wykazać, że hipoteka ustanowiona na potrzeby poręczenia nie jest już potrzebna. Wpisy w księdze wieczystej są dokonywane na podstawie dokumentów, co wynika z art. 31 ust. 1 ustawy z 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece. W praktyce potrzebne będzie postanowienie lub inny dokument z organu prowadzącego sprawę, który pozwoli wystąpić o wykreślenie hipoteki.

Czy sąd albo prokurator musi uwzględnić wniosek poręczyciela?

Nie zawsze. Organ procesowy ocenia, czy w sprawie nadal istnieją przesłanki stosowania środka zapobiegawczego. Środki zapobiegawcze służą zabezpieczeniu prawidłowego toku postępowania, a w określonych sytuacjach także zapobiegnięciu popełnieniu nowego ciężkiego przestępstwa. Wynika to z art. 249 § 1 Kodeksu postępowania karnego.

Jeżeli organ uzna, że oskarżony nadal musi być kontrolowany środkiem zapobiegawczym, może odmówić natychmiastowego zwolnienia poręczenia do czasu przyjęcia innego zabezpieczenia albo zastosowania innego środka, np. dozoru Policji. Z tego powodu we wniosku warto nie tylko cofnąć poręczenie, ale też wskazać, że dalsze utrzymywanie środka w tej formie jest nieadekwatne do aktualnej sytuacji.

W sprawach dotyczących osoby oskarżonego w postępowaniu karnym znaczenie mają nie tylko relacje prywatne, ale także ryzyko niestawiennictwa, utrudniania postępowania oraz wpływania na świadków.

FAQ

Podsumowanie

Poręczyciel może cofnąć poręczenie majątkowe, ale skuteczność takiego cofnięcia zależy od decyzji organu procesowego i spełnienia warunków z art. 269 § 3 Kodeksu postępowania karnego. W sytuacji konfliktu, gróźb lub nękania należy działać szybko, składając dobrze udokumentowany wniosek do prokuratora albo sądu.

Największym błędem byłoby poprzestanie na nieformalnym oświadczeniu albo przekonaniu, że samo zerwanie relacji z oskarżonym zwalnia z poręczenia. Dopóki organ nie przyjmie nowego poręczenia, nie zastosuje innego środka albo nie odstąpi od poręczenia, ryzyko dla poręczyciela nadal istnieje.

Źródła

• Art. 249 § 1, art. 253 § 1, art. 266 § 1, art. 269 § 1–3 ustawy z 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego.
• Art. 31 ust. 1 ustawy z 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece.