Przedawnienie długu telekomunikacyjnego a wpis do BIG

Kiedy dług telekomunikacyjny się przedawnia?

Roszczenia majątkowe co do zasady ulegają przedawnieniu na podstawie art. 117 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny. Po upływie terminu przedawnienia dłużnik może uchylić się od zaspokojenia roszczenia, zgodnie z art. 117 § 2 Kodeksu cywilnego. Jeżeli dłużnikiem jest konsument, to po upływie terminu przedawnienia nie można domagać się zaspokojenia roszczenia, a sąd bierze przedawnienie pod uwagę z urzędu – wynika to wprost z art. 117 § 2¹ Kodeksu cywilnego.

W przypadku opłat za abonament i usługi telekomunikacyjne co do zasady stosuje się termin 3-letni z art. 118 Kodeksu cywilnego, ponieważ są to roszczenia związane z działalnością gospodarczą przedsiębiorcy. Potwierdza to także uchwała Sądu Najwyższego z 7 maja 2009 r., sygn. akt III CZP 20/09.

Każda faktura lub inna należność przedawnia się osobno. Termin biegnie od dnia, w którym konkretna należność stała się wymagalna, czyli najczęściej od dnia wskazanego jako termin płatności na fakturze albo rachunku.

W praktyce przy zaległościach z 2018 lub 2019 r. bardzo często podstawowe roszczenia za usługi telekomunikacyjne są już przedawnione, chyba że bieg terminu został skutecznie przerwany albo roszczenie zostało wcześniej potwierdzone prawomocnym orzeczeniem sądu.

Jak liczyć termin przedawnienia po zmianach w Kodeksie cywilnym?

Zgodnie z art. 118 Kodeksu cywilnego, jeżeli termin przedawnienia wynosi co najmniej 2 lata, jego koniec przypada na ostatni dzień roku kalendarzowego. Ta zasada nie zmienia jednak samego początku biegu terminu – nadal liczy się go od dnia wymagalności danej należności.

Przykładowo: jeżeli termin płatności faktury upłynął 10 marca 2019 r., to 3-letni termin przedawnienia co do zasady upływa z końcem roku kalendarzowego, czyli 31 grudnia 2022 r.

To oznacza, że samo wezwanie do zapłaty wysłane po kilku latach nie „odnawia” automatycznie długu. Trzeba ustalić, czy w międzyczasie doszło do zdarzenia przerywającego bieg przedawnienia.

Co przerywa bieg przedawnienia?

Przedawnienie nie biegnie zawsze w sposób ciągły. Zgodnie z art. 123 § 1 Kodeksu cywilnego, bieg przedawnienia przerywa:

• każda czynność przed sądem, innym organem powołanym do rozpoznawania spraw lub egzekwowania roszczeń albo przed sądem polubownym, przedsięwzięta bezpośrednio w celu dochodzenia, ustalenia, zaspokojenia albo zabezpieczenia roszczenia,
• uznanie roszczenia przez osobę, przeciwko której roszczenie przysługuje,
• wszczęcie mediacji.

Po każdym przerwaniu przedawnienia biegnie ono na nowo – art. 124 § 1 Kodeksu cywilnego. Jeżeli przerwanie nastąpiło przez czynność w postępowaniu przed sądem lub innym właściwym organem, przedawnienie nie biegnie na nowo, dopóki to postępowanie nie zostanie zakończone – art. 124 § 2 Kodeksu cywilnego.

W praktyce znaczenie mogą mieć zwłaszcza:

• pozew złożony przez operatora lub fundusz sekurytyzacyjny,
• wniosek o nadanie klauzuli wykonalności, jeżeli istnieje wcześniejsze orzeczenie,
• ugodа, porozumienie ratalne albo pisemne potwierdzenie długu,
• częściowa spłata, jeżeli z okoliczności wynika, że była uznaniem długu.

Samo pytanie mailowe o status sprawy zwykle nie oznacza jeszcze uznania długu. Jednak odpowiedź w rodzaju „zapłacę”, „proszę o raty”, „uznaję należność” albo dokonanie częściowej wpłaty może zostać ocenione inaczej. To zależy od konkretnej treści korespondencji i całokształtu okoliczności.

Czy wierzyciel może żądać zapłaty po latach?

Tak. Samo przedawnienie nie powoduje wygaśnięcia zobowiązania. Dług nadal istnieje jako tzw. zobowiązanie naturalne. Wierzyciel może więc kierować wezwania do zapłaty, proponować ugodę albo sprzedać wierzytelność innemu podmiotowi.

Nie może natomiast skutecznie uzyskać zasądzenia przedawnionego roszczenia przeciwko konsumentowi, jeśli zachodzą przesłanki z art. 117 § 2¹ Kodeksu cywilnego. W takim sporze sąd powinien uwzględnić przedawnienie również bez formalnego zarzutu pozwanego, choć w praktyce nadal warto wyraźnie je podnieść i opisać.

Samo wezwanie do zapłaty przesłane e-mailem nie jest bezprawne, o ile nie zawiera informacji nieprawdziwych, nie wprowadza w błąd i nie narusza dóbr osobistych dłużnika. Natomiast ma Pani prawo oczekiwać, że wierzyciel wskaże podstawę roszczenia, numer umowy, okres zadłużenia, sposób wyliczenia kwoty oraz informację, czy wierzytelność była przedmiotem cesji.

Jak sprawdzić, czy roszczenie rzeczywiście jest przedawnione?

Najbezpieczniej ustalić pięć elementów:

1. jaki był dokładny termin płatności każdej niezapłaconej faktury,
2. czy chodzi tylko o usługi, czy także o sprzedany sprzęt albo karę umowną,
3. czy operator albo nabywca wierzytelności skierował sprawę do sądu,
4. czy zapadł nakaz zapłaty, wyrok albo została zawarta ugoda,
5. czy dłużnik po terminie uznał dług, np. mailowo, telefonicznie lub przez częściową wpłatę.

Warto zażądać od wierzyciela kopii dokumentów. Można poprosić o:

• kopię umowy lub numer umowy,
• zestawienie faktur z terminami płatności,
• informację, czy sprawa była kierowana do sądu,
• kopię tytułu wykonawczego, jeśli taki istnieje,
• dokument cesji wierzytelności, jeśli zgłasza się firma windykacyjna lub fundusz.

Jeżeli wierzyciel nie przedstawia podstawowych danych, nie należy pochopnie płacić ani podpisywać ugody.

Przedawnienie a wpis do BIG – co trzeba wiedzieć?

Wpis do Biura Informacji Gospodarczej nie podlega tym samym zasadom co przedawnienie roszczenia cywilnego. To dwie różne kwestie. Przedawnienie dotyczy możliwości skutecznego dochodzenia roszczenia, a wpis do BIG dotyczy udostępniania informacji gospodarczej o zadłużeniu.

Obecnie zasady te reguluje ustawa z dnia 9 kwietnia 2010 r. o udostępnianiu informacji gospodarczych i wymianie danych gospodarczych. Wierzyciel może przekazać informację o zobowiązaniu konsumenta do BIG, jeżeli spełnione są ustawowe warunki, w szczególności określone w art. 14 tej ustawy, w tym m.in. odpowiednia wysokość zobowiązania, wymagalność od co najmniej 30 dni oraz wcześniejsze wezwanie do zapłaty z ostrzeżeniem o zamiarze przekazania danych do BIG. Szerzej o warunkach przekazania danych dłużnika do rejestru bez wcześniejszego orzeczenia sądu piszemy w materiale o wpisaniu do KRD bez wyroku sądowego.

Co istotne, sama przedawnioność roszczenia nie powoduje automatycznie obowiązku usunięcia wpisu. Jeżeli zobowiązanie nadal istnieje, choć jest przedawnione, informacja gospodarcza może nadal funkcjonować, o ile jest prawdziwa i została przekazana zgodnie z ustawą. Usunięcia albo aktualizacji można żądać wtedy, gdy wpis jest nieprawdziwy, nieaktualny, wygasło zobowiązanie albo przekazanie danych nastąpiło z naruszeniem ustawy.

Nie należy też mylić BIG z BIK. BIG dotyczy informacji gospodarczych o zadłużeniu, a BIK – historii kredytowej i danych przekazywanych głównie przez sektor finansowy.

Czy brak wcześniejszego wezwania ma znaczenie?

Tak, ale trzeba odróżnić dwie sytuacje.

Po pierwsze, do samego dochodzenia zapłaty co do zasady nie jest konieczne wcześniejsze wysłanie wezwania w określonej formie, jeżeli roszczenie już jest wymagalne.

Po drugie, do przekazania danych do BIG wierzyciel musi spełnić warunki ustawowe, w tym wysłać wezwanie do zapłaty z ostrzeżeniem o zamiarze przekazania danych do BIG. W przypadku konsumenta wymogi te wynikają z art. 14 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 9 kwietnia 2010 r. o udostępnianiu informacji gospodarczych i wymianie danych gospodarczych. Jeżeli taki warunek nie został zachowany, można kwestionować legalność wpisu i żądać jego usunięcia lub sprostowania.

W praktyce warto wystąpić do BIG o ujawnienie, kto i kiedy przekazał dane, a do wierzyciela o wykazanie, kiedy oraz na jaki adres wysłano ustawowe ostrzeżenie.

Co zrobić w praktyce krok po kroku?

Jeżeli dostaje Pani po latach lakoniczne wezwanie do zapłaty, rozsądna kolejność działań jest następująca:

1. Nie uznawać długu i nie deklarować spłaty przed otrzymaniem dokumentów.
2. Zażądać pisemnie szczegółowego rozliczenia: podstawy roszczenia, numeru umowy, dat wymagalności, dokumentu cesji i informacji o postępowaniu sądowym.
3. Sprawdzić, czy sprawa nie figuruje w e-sądzie albo czy nie toczyła się egzekucja.
4. Jeżeli wierzyciel kieruje tylko pozasądowe wezwania, a termin upłynął, poinformować go, że roszczenie jest przedawnione według znanych Pani danych.
5. Jeżeli istnieje wpis do BIG, sprawdzić podstawę wpisu i ewentualnie złożyć sprzeciw lub wniosek o aktualizację danych.
6. Jeżeli przyjdzie pozew, nakaz zapłaty albo pismo z sądu – zareagować niezwłocznie, bo terminy procesowe są krótkie.

W razie sporu kluczowe są dokumenty, a nie sama informacja telefoniczna lub mailowa od konsultanta.

Przykłady

Poniższe sytuacje pokazują, jak w praktyce może wyglądać ocena przedawnienia i wpisu do BIG.

FAQ

Czy przedawniony dług trzeba spłacić?

Nie ma już możliwości skutecznego przymusowego dochodzenia takiego roszczenia przeciwko konsumentowi po upływie terminu przedawnienia, ale sam dług co do zasady nie wygasa. Decyzja o spłacie jest więc odrębną kwestią praktyczną.

Czy mail do wierzyciela przerywa przedawnienie?

Nie każdy. Samo zapytanie o saldo lub dokumenty zwykle nie wystarcza. Ryzykowne są natomiast wiadomości, z których wynika uznanie długu albo prośba o raty.

Czy wpis do BIG znika automatycznie po przedawnieniu?

Nie. Przedawnienie nie powoduje automatycznego usunięcia wpisu. Można go kwestionować przede wszystkim wtedy, gdy dane są nieprawdziwe, nieaktualne albo przekazane niezgodnie z ustawą.

Czy sąd sam bada przedawnienie?

Tak, jeżeli sprawa dotyczy roszczenia przeciwko konsumentowi – wynika to z art. 117 § 2¹ Kodeksu cywilnego. Mimo to warto w piśmie procesowym wyraźnie podnieść, że roszczenie jest przedawnione.

Czy firma windykacyjna musi pokazać dokumenty?

Powinna wykazać podstawę dochodzonego roszczenia, zwłaszcza gdy domaga się zapłaty od osoby, która kwestionuje zadłużenie. W razie procesu to na powodzie spoczywa ciężar udowodnienia istnienia i wysokości roszczenia zgodnie z art. 6 Kodeksu cywilnego.

Podsumowanie

Przy zaległościach telekomunikacyjnych z 2018 lub 2019 r. roszczenia za same usługi bardzo często są już przedawnione, bo zasadniczo obowiązuje 3-letni termin z art. 118 Kodeksu cywilnego. Nie można jednak opierać się wyłącznie na dacie ostatniego kontaktu z wierzycielem. Trzeba jeszcze sprawdzić, czy nie było pozwu, ugody, częściowej spłaty albo innego zdarzenia z art. 123 Kodeksu cywilnego.

Jeżeli wierzyciel przesyła wyłącznie lakoniczne wezwanie do zapłaty, warto najpierw żądać dokumentów i nie składać oświadczeń, które mogłyby zostać potraktowane jako uznanie długu. Sam wpis do BIG nie przesądza o braku przedawnienia i nie znika automatycznie, ale można badać, czy został dokonany zgodnie z ustawą.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny – Dz.U. 1964 nr 16 poz. 93
2. Uchwała Sądu Najwyższego z dnia 7 maja 2009 r., sygn. akt III CZP 20/09
3. Ustawa z dnia 9 kwietnia 2010 r. o udostępnianiu informacji gospodarczych i wymianie danych gospodarczych – Dz.U. 2010 nr 81 poz. 530
4. Ustawa z dnia 16 lipca 2004 r. Prawo telekomunikacyjne – Dz.U. 2004 nr 171 poz. 1800