Windykacja długu od osoby mieszkającej za granicą – co może wierzyciel

Czy firma windykacyjna może żądać spłaty długu od osoby mieszkającej w Danii?

Tak. Sam fakt, że dłużnik mieszka obecnie za granicą, nie powoduje wygaśnięcia długu. Wierzyciel albo firma, która nabyła wierzytelność, może wzywać do zapłaty, prowadzić negocjacje, a następnie dochodzić należności na podstawie polskiego tytułu egzekucyjnego także poza Polską. Trzeba jednak odróżnić działania windykacyjne od egzekucji przymusowej.

Wezwanie do zapłaty od firmy windykacyjnej nie daje jej jeszcze prawa do samodzielnego zajęcia wynagrodzenia lub nieruchomości w Danii. Aby doszło do egzekucji, wierzyciel musi dysponować odpowiednim tytułem i przejść procedurę umożliwiającą wykonanie orzeczenia w państwie, w którym dłużnik ma majątek lub miejsce pracy.

Zobacz również: wniosek o nadanie klauzuli wykonalności

Przedawnienie długu stwierdzonego wyrokiem lub nakazem zapłaty

Najważniejsza aktualizacja dotyczy terminu przedawnienia. Obecnie zgodnie z art. 125 § 1 ustawy z 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny, roszczenie stwierdzone prawomocnym orzeczeniem sądu, ugodą zawartą przed sądem albo mediatorem i zatwierdzoną przez sąd przedawnia się z upływem 6 lat. Jeżeli jednak stwierdzone w ten sposób roszczenie obejmuje świadczenia okresowe należne w przyszłości, roszczenie o takie przyszłe świadczenia przedawnia się z upływem 3 lat.

W starszych materiałach często pojawia się termin 10-letni. Był on prawidłowy przed zmianą przepisów, ale obecnie nie odpowiada już aktualnemu stanowi prawnemu. Zmianę wprowadziła ustawa nowelizująca z 13 kwietnia 2018 r.

Przy ocenie, czy konkretny dług jest przedawniony, trzeba jednak koniecznie ustalić:

• datę uprawomocnienia się nakazu zapłaty lub wyroku,
• czy i kiedy wszczynano egzekucję,
• czy bieg przedawnienia był przerwany,
• czy do sprawy stosuje się przepisy przejściowe po nowelizacji z 2018 r.

Zgodnie z art. 123 § 1 pkt 1 Kodeksu cywilnego bieg przedawnienia przerywa każda czynność przed sądem lub innym organem powołanym do rozpoznawania spraw albo egzekwowania roszczeń, przedsięwzięta bezpośrednio w celu dochodzenia, ustalenia, zaspokojenia lub zabezpieczenia roszczenia. Po każdym przerwaniu przedawnienia biegnie ono na nowo – art. 124 § 1 Kodeksu cywilnego.

Jeżeli więc po uzyskaniu nakazu zapłaty wierzyciel skierował sprawę do komornika, to mogło dojść do przerwania biegu przedawnienia. Sama informacja, że dług pochodzi z 2002 r., nie wystarcza jeszcze do uznania go za przedawniony albo nieprzedawniony. Trzeba przeanalizować całą historię sprawy.

Czy sprzedaż długu firmie windykacyjnej jest legalna?

Co do zasady tak. Zgodnie z art. 509 § 1 i § 2 Kodeksu cywilnego wierzyciel może bez zgody dłużnika przenieść wierzytelność na osobę trzecią, chyba że sprzeciwiałaby się temu ustawa, zastrzeżenie umowne albo właściwość zobowiązania. Wraz z wierzytelnością przechodzą na nabywcę związane z nią prawa, w szczególności roszczenie o zaległe odsetki.

Oznacza to, że pierwotny wierzyciel mógł sprzedać dług firmie windykacyjnej, a ta firma może następnie zbyć go dalej kolejnemu podmiotowi, także zagranicznemu. Sama zmiana wierzyciela nie wymaga Pana zgody.

Dla dłużnika istotne jest jednak to, że zgodnie z art. 512 Kodeksu cywilnego dopóki zbywca nie zawiadomi dłużnika o przelewie, spełnienie świadczenia do rąk poprzedniego wierzyciela ma skutek względem nabywcy, chyba że w chwili zapłaty dłużnik wiedział o przelewie. W praktyce warto więc żądać dokumentów potwierdzających, kto jest aktualnym wierzycielem.

Jeżeli pismo przyszło od firmy windykacyjnej, warto sprawdzić:

• czy dołączono umowę cesji albo choćby zawiadomienie o przelewie wierzytelności,
• czy wskazano sygnaturę sprawy sądowej,
• czy podano datę orzeczenia i datę nadania klauzuli wykonalności,
• czy żądana kwota odpowiada treści tytułu wykonawczego.

Czy polska firma może zająć pensję lub nieruchomość w Danii?

Nie bezpośrednio na podstawie samego wezwania do zapłaty. Jeżeli wierzyciel chce prowadzić przymusową egzekucję w Danii, musi oprzeć się na tytule, który może być wykonany w tym państwie zgodnie z przepisami unijnymi oraz prawem duńskim.

W sprawach cywilnych i handlowych podstawowe znaczenie ma rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1215/2012 z 12 grudnia 2012 r. w sprawie jurysdykcji i uznawania orzeczeń sądowych oraz ich wykonywania w sprawach cywilnych i handlowych (tzw. Bruksela I bis). Co do zasady orzeczenie wydane w jednym państwie członkowskim i tam wykonalne podlega wykonaniu w innym państwie członkowskim po spełnieniu wymagań przewidzianych w tym rozporządzeniu, w szczególności po uzyskaniu odpowiednich dokumentów od sądu pochodzenia.

W praktyce oznacza to, że wierzyciel nie „zajmuje pensji z Polski”. Zwykle musi skierować sprawę do organu egzekucyjnego w państwie, w którym dłużnik pracuje lub posiada majątek, i przedłożyć wymagane dokumenty, w tym odpis orzeczenia oraz stosowne zaświadczenie.

Jeżeli chodzi o Danię, trzeba pamiętać, że w zakresie niektórych instrumentów współpracy sądowej jej status w prawie unijnym bywa szczególny. Dlatego przy egzekucji właśnie w Danii warto każdorazowo sprawdzić, jaki tryb ma zastosowanie w danym rodzaju sprawy oraz czy konieczne są dodatkowe formalności według prawa duńskiego. To kwestia zależna od konkretnego stanu faktycznego i rodzaju tytułu.

Zobacz również: egzekucja długów za granicą przez polskiego wierzyciela

Jakie dokumenty powinien mieć wierzyciel?

Aby skutecznie prowadzić egzekucję, wierzyciel powinien dysponować co najmniej:

• prawomocnym orzeczeniem zasądzającym należność albo nakazem zapłaty,
• dokumentem potwierdzającym wykonalność, jeżeli jest wymagany w danej procedurze,
• dokumentami wykazującymi następstwo prawne, jeżeli dług został kupiony od poprzedniego wierzyciela,
• dokumentami wymaganymi do wykonania orzeczenia w państwie, w którym dłużnik mieszka lub ma majątek.

Jeżeli firma windykacyjna grozi zajęciem wynagrodzenia lub nieruchomości, warto zażądać wskazania podstawy prawnej i etapu postępowania. Często wezwania do zapłaty są formułowane bardzo stanowczo, chociaż faktycznie wierzyciel dopiero rozważa wszczęcie procedury transgranicznej.

Czy wierzyciel może sprzedać dług duńskiej firmie?

Tak, co do zasady jest to możliwe. Skoro przelew wierzytelności jest dopuszczalny na podstawie art. 509 Kodeksu cywilnego, to wierzytelność może zostać nabyta również przez podmiot zagraniczny. Samo przeniesienie wierzytelności nie oznacza jednak automatycznie, że zagraniczna firma będzie mogła od razu prowadzić egzekucję. Nadal musi ona wykazać, że jest wierzycielem, oraz posłużyć się tytułem nadającym się do wykonania w państwie egzekucji.

Co może zrobić dłużnik po otrzymaniu wezwania do zapłaty?

Najrozsądniej działać etapami:

1. Zażądać dokumentów – przede wszystkim podstawy długu, odpisu orzeczenia, informacji o klauzuli wykonalności oraz dokumentów potwierdzających cesję.
2. Sprawdzić przedawnienie – z uwzględnieniem art. 117 § 2, art. 123, art. 124 i art. 125 § 1 Kodeksu cywilnego oraz ewentualnych przerw biegu przedawnienia.
3. Zweryfikować wysokość zadłużenia – odsetki i koszty nie mogą być naliczane dowolnie.
4. Ustalić etap postępowania – czy to tylko windykacja polubowna, czy już procedura przygotowująca egzekucję za granicą.
5. Nie uznawać pochopnie długu – niekiedy nieostrożna korespondencja lub częściowa spłata może mieć znaczenie dla oceny prawnej sprawy.

Jeżeli roszczenie jest przedawnione, dłużnik może uchylić się od jego zaspokojenia przez podniesienie zarzutu przedawnienia – art. 117 § 2 Kodeksu cywilnego. W relacjach między przedsiębiorcami i przy starych tytułach wykonawczych sposób podniesienia tego zarzutu zależy od etapu sprawy.

Kiedy samo wezwanie do zapłaty nie wystarczy?

Samo pismo od firmy windykacyjnej nie oznacza jeszcze, że:

• dług na pewno istnieje w podanej wysokości,
• nie jest przedawniony,
• firma wykazała skutecznie nabycie wierzytelności,
• wierzyciel może natychmiast prowadzić egzekucję w Danii.

W praktyce duże znaczenie ma też sposób doręczenia pierwotnego nakazu zapłaty. Jeżeli dłużnik twierdzi, że nigdy nie wiedział o sprawie sądowej, trzeba przeanalizować, czy istnieją podstawy do podjęcia działań procesowych w Polsce. To zależy od dat, trybu doręczeń i rodzaju wydanego orzeczenia.

Krótka tabela: co może wierzyciel, a czego nie może od razu zrobić?

FAQ

Czy firma windykacyjna z Polski może sama wejść na moje konto w Danii?

Nie. Sama firma windykacyjna nie zajmuje rachunku „z własnej decyzji”. Do przymusowej egzekucji potrzebny jest tytuł nadający się do wykonania w państwie, w którym znajduje się konto, oraz uruchomienie odpowiedniej procedury egzekucyjnej.

Czy muszę zapłacić tylko dlatego, że dług został kupiony przez nową firmę?

Nie automatycznie. Najpierw warto sprawdzić, czy nowy wierzyciel rzeczywiście nabył wierzytelność, czy kwota jest prawidłowa i czy roszczenie nie jest przedawnione.

Czy dług stwierdzony wyrokiem zawsze przedawnia się po 6 latach?

Co do zasady tak wynika z art. 125 § 1 Kodeksu cywilnego, ale w konkretnej sprawie trzeba uwzględnić przerwy biegu przedawnienia, przepisy przejściowe oraz to, czy chodzi o świadczenia okresowe należne w przyszłości.

Czy wierzyciel może sprzedać mój dług firmie duńskiej?

Tak, co do zasady jest to dopuszczalne na podstawie art. 509 § 1 i § 2 Kodeksu cywilnego. Taka sprzedaż nie oznacza jednak jeszcze automatycznej egzekucji.

Źródła

• art. 117 § 2, art. 123 § 1 pkt 1, art. 124 § 1, art. 125 § 1, art. 509 § 1 i § 2, art. 512 ustawy z 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny
• rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1215/2012 z 12 grudnia 2012 r. w sprawie jurysdykcji i uznawania orzeczeń sądowych oraz ich wykonywania w sprawach cywilnych i handlowych
• ustawa z 13 kwietnia 2018 r. o zmianie ustawy – Kodeks cywilny oraz niektórych innych ustaw