Egzekucja długów w Norwegii przez polskiego wierzyciela

Czy polski komornik może zająć pensję za pracę w Norwegii?

Co do zasady nie. Polski komornik sądowy jest organem prowadzącym czynności egzekucyjne w ramach polskiego postępowania egzekucyjnego. Może zajmować majątek i wierzytelności, do których ma dostęp w Polsce, na przykład rachunek bankowy prowadzony w polskim banku, nieruchomość położoną w Polsce, ruchomości znajdujące się w Polsce albo wynagrodzenie wypłacane przez polskiego pracodawcę.

Inaczej wygląda sytuacja, gdy dłużnik pracuje w Norwegii i wynagrodzenie wypłaca mu norweski pracodawca. Polski komornik nie wysyła skutecznego zajęcia wynagrodzenia do norweskiego pracodawcy w taki sam sposób, jak do pracodawcy w Polsce. Aby prowadzić egzekucję z pensji, rachunku lub majątku w Norwegii, wierzyciel musi skorzystać z procedury wykonania polskiego tytułu w Norwegii, a po jej przeprowadzeniu działa już norweski organ egzekucyjny.

Nie oznacza to jednak, że dłużnik mieszkający za granicą jest bezpieczny tylko dlatego, że przebywa poza Polską. Jeżeli w Polsce nadal posiada mieszkanie, działkę, rachunek bankowy, samochód albo inne składniki majątku, egzekucja w Polsce może być prowadzona nadal. Sam pobyt za granicą a długi w Polsce nie powoduje ani umorzenia zobowiązania, ani automatycznego zawieszenia postępowania.

Kiedy wierzyciel może dochodzić polskiego długu w Norwegii?

Podstawowe znaczenie ma to, czy wierzyciel ma tytuł, który nadaje się do wykonania za granicą. Najczęściej będzie to prawomocny wyrok, nakaz zapłaty, postanowienie, ugoda sądowa albo inny dokument, który w Polsce jest wykonalny. W praktyce samo wezwanie do zapłaty, pismo z banku albo informacja od firmy windykacyjnej nie wystarcza do egzekucji z pensji w Norwegii.

W relacjach między Polską a Norwegią zastosowanie ma przede wszystkim Konwencja o jurysdykcji oraz uznawaniu i wykonywaniu orzeczeń sądowych w sprawach cywilnych i handlowych, podpisana w Lugano 30 października 2007 r. Norwegia nie jest członkiem Unii Europejskiej, ale jest stroną tej konwencji, podobnie jak Unia Europejska, Dania, Islandia i Szwajcaria.

Zgodnie z Konwencją z Lugano orzeczenie wydane w jednym państwie związanym konwencją może być uznane i wykonane w innym takim państwie. Nie oznacza to jednak, że polski komornik przenosi swoje czynności do Norwegii. Wierzyciel musi przejść procedurę przed właściwym organem norweskim, a sama egzekucja odbywa się według prawa norweskiego.

Dlaczego Europejski Tytuł Egzekucyjny nie rozwiązuje sprawy w Norwegii?

W starszych opracowaniach można spotkać informację o Europejskim Tytule Egzekucyjnym. W odniesieniu do Norwegii wymaga ona doprecyzowania. Europejski Tytuł Egzekucyjny wynika z rozporządzenia 805/2004 i dotyczy obrotu prawnego między państwami członkowskimi Unii Europejskiej, z wyłączeniem Danii. Norwegia nie jest państwem członkowskim UE, dlatego nie należy zakładać, że wierzyciel wyegzekwuje polskie roszczenie w Norwegii wyłącznie na tej podstawie.

W sprawach polsko-norweskich punktem wyjścia jest Konwencja z Lugano. To ona reguluje między innymi uznawanie orzeczeń, stwierdzanie ich wykonalności, dokumenty wymagane od wierzyciela i ograniczone podstawy obrony dłużnika. Jeżeli wierzyciel dopiero uzyskał w Polsce orzeczenie, zwykle potrzebna będzie także właściwa klauzula wykonalności albo dokument potwierdzający wykonalność tytułu.

Jak wygląda procedura wykonania polskiego orzeczenia w Norwegii?

Wierzyciel, który chce prowadzić egzekucję w Norwegii, powinien złożyć wniosek do właściwego organu wskazanego dla Norwegii w Konwencji z Lugano. Dla Norwegii organem właściwym do wniosku o stwierdzenie wykonalności jest zasadniczo tingrett, czyli sąd rejonowy.

Do wniosku trzeba dołączyć przede wszystkim odpis orzeczenia spełniający warunki autentyczności oraz zaświadczenie przewidziane w Konwencji z Lugano. W praktyce mogą być potrzebne tłumaczenia dokumentów. Właściwość miejscowa ustalana jest zwykle według miejsca zamieszkania dłużnika albo miejsca, w którym egzekucja ma być prowadzona.

Na pierwszym etapie dłużnik nie jest wysłuchiwany co do zasadności roszczenia. Konwencja przewiduje, że po spełnieniu formalności orzeczenie zostaje stwierdzone jako wykonalne bez kontroli merytorycznej. Oznacza to, że norweski organ nie bada ponownie, czy dług rzeczywiście istniał, czy sąd polski prawidłowo ocenił dowody i czy kwota była słuszna.

Po stwierdzeniu wykonalności dłużnik powinien zostać zawiadomiony o rozstrzygnięciu. Od tego momentu może rozważyć środek zaskarżenia, ale jego zakres jest ograniczony. Co do zasady nie da się w nim prowadzić sprawy od początku ani ponownie przedstawiać argumentów, które należało podnosić w postępowaniu przed sądem polskim.

Czy dłużnik może się bronić przed egzekucją w Norwegii?

Tak, ale trzeba odróżnić kilka sytuacji. Jeżeli sprawa sądowa w Polsce jeszcze trwa albo dłużnik dopiero dowiedział się o nakazie zapłaty, często kluczowe są środki prawne w Polsce, na przykład sprzeciw, zarzuty, apelacja, zażalenie albo wniosek o prawidłowe doręczenie orzeczenia. Jeżeli polskie orzeczenie stało się prawomocne i wykonalne, możliwości obrony na etapie norweskiego stwierdzenia wykonalności są znacznie węższe.

Konwencja z Lugano przewiduje ograniczone podstawy odmowy uznania lub wykonania orzeczenia. Mogą one dotyczyć między innymi oczywistej sprzeczności z porządkiem publicznym państwa wykonania, braku prawidłowego doręczenia dokumentu wszczynającego postępowanie pozwanemu, który nie wdał się w spór, sprzeczności z innym orzeczeniem między tymi samymi stronami albo określonych naruszeń jurysdykcji.

Termin na zaskarżenie stwierdzenia wykonalności wynosi zasadniczo miesiąc od doręczenia. Jeżeli dłużnik ma miejsce zamieszkania w innym państwie związanym konwencją niż państwo, w którym stwierdzono wykonalność, termin wynosi dwa miesiące. W Norwegii środek zaskarżenia od rozstrzygnięcia w przedmiocie wykonalności trafia do lagmannsrett, a w określonych przypadkach możliwy jest dalszy środek do Høyesteretts Ankeutvalg albo Høyesterett.

Co z majątkiem dłużnika w Polsce i za granicą?

Jeżeli dłużnik ma mieszkanie w Polsce, polski komornik może prowadzić egzekucję z nieruchomości zgodnie z polskimi przepisami. Wpis o wszczęciu egzekucji w księdze wieczystej jest elementem tego postępowania i nie znika tylko dlatego, że dłużnik wyjechał do Norwegii. Jeżeli sprzedaż nieruchomości nie zaspokoi całego długu, wierzyciel może dochodzić pozostałej części należności z innych składników majątku.

Wierzyciel może również szukać majątku za granicą. Jeżeli chodzi o samochód dłużnika za granicą, rachunek bankowy w Norwegii albo wynagrodzenie od norweskiego pracodawcy, egzekucja wymaga działania według procedur właściwych dla państwa, w którym majątek się znajduje. Polski komornik nie może po prostu zająć pojazdu znajdującego się w Norwegii tak, jakby znajdował się on w Polsce.

W praktyce największe znaczenie ma to, czy wierzyciel zna miejsce pobytu dłużnika, jego pracodawcę, numer identyfikacyjny, rachunek bankowy lub inne składniki majątku. Brak takich informacji nie uniemożliwia wierzycielowi działania, ale może istotnie utrudnić i wydłużyć egzekucję.

Egzekucja alimentów i innych szczególnych należności

Sprawy alimentacyjne mogą wymagać osobnej analizy. Należności alimentacyjne często korzystają z odrębnych mechanizmów dochodzenia i z szerszej współpracy międzynarodowej niż zwykłe długi z kredytów, pożyczek albo umów. Inaczej należy oceniać zaległość z kredytu bankowego, inaczej zaległe alimenty, a jeszcze inaczej roszczenie stwierdzone ugodą sądową.

Jeżeli chodzi o alimenty, znaczenie mogą mieć nie tylko przepisy o uznawaniu i wykonywaniu orzeczeń, ale również regulacje szczególne oraz praktyka organów centralnych. Dlatego w sprawach alimentacyjnych nie warto przenosić wprost wniosków dotyczących kredytów konsumenckich, pożyczek lub zadłużenia wobec firm windykacyjnych.

Czego nie zrobi polski komornik, gdy dłużnik mieszka w Norwegii?

Polski komornik nie prowadzi czynności terenowych w Norwegii, nie zajmuje tam ruchomości, nie kontaktuje się z norweskim pracodawcą w trybie polskiego zajęcia wynagrodzenia i nie stosuje norweskich kwot wolnych. Może natomiast prowadzić egzekucję z majątku znajdującego się w Polsce i wykonywać czynności, które przewiduje polskie prawo.

Jeżeli wierzyciel chce sięgnąć do majątku w Norwegii, musi uruchomić postępowanie w Norwegii. Po uzyskaniu stwierdzenia wykonalności dalsze czynności, takie jak zajęcie wynagrodzenia, rachunku lub innych składników majątku, są prowadzone według prawa norweskiego. Ograniczenia egzekucji, kwoty pozostawiane dłużnikowi i praktyczne zasady potrąceń z pensji wynikają wówczas z przepisów norweskich, a nie z polskiego Kodeksu postępowania cywilnego.

FAQ

Czy polski komornik może wysłać zajęcie wynagrodzenia do norweskiego pracodawcy?

Nie w takim trybie, w jakim wysyła zajęcie do pracodawcy w Polsce. Jeżeli wynagrodzenie wypłaca norweski pracodawca, konieczne jest skorzystanie z procedury wykonania polskiego tytułu w Norwegii, a egzekucję prowadzi organ norweski.

Czy wyjazd do Norwegii zatrzymuje egzekucję w Polsce?

Nie. Wyjazd za granicę nie zatrzymuje automatycznie postępowania. Jeżeli dłużnik ma majątek w Polsce, polski komornik może nadal prowadzić egzekucję z tego majątku.

Czy wierzyciel musi wiedzieć, gdzie pracuję w Norwegii?

Dokładne dane o miejscu pracy, adresie zamieszkania albo rachunku bankowym bardzo ułatwiają wierzycielowi egzekucję. Ich brak nie zawsze wyklucza działania, ale może zwiększyć koszty, wydłużyć procedurę i zmniejszyć jej skuteczność.

Czy można podważyć polski wyrok dopiero w Norwegii?

Zasadniczo nie można prowadzić w Norwegii sprawy od początku. Konwencja z Lugano wyłącza kontrolę merytoryczną zagranicznego orzeczenia. Obrona w Norwegii dotyczy głównie ograniczonych podstaw odmowy uznania lub wykonania, na przykład rażących problemów z doręczeniem albo sprzeczności z porządkiem publicznym.

Czy Europejski Tytuł Egzekucyjny działa w Norwegii?

Nie należy tego zakładać. Europejski Tytuł Egzekucyjny dotyczy państw członkowskich Unii Europejskiej z wyłączeniem Danii. W relacji Polska - Norwegia zasadnicze znaczenie ma Konwencja z Lugano z 2007 r.

Czy za długi cywilne można zostać zatrzymanym na granicy albo lotnisku?

Typowy dług cywilny, na przykład kredyt albo pożyczka, nie oznacza automatycznie zatrzymania na lotnisku. Inaczej może być, gdy sprawa ma charakter karny, dotyczy uchylania się od alimentów albo istnieje odrębna podstawa zatrzymania. Sam dług wobec banku nie jest jeszcze taką podstawą.

Podsumowanie

Polski komornik nie może samodzielnie prowadzić egzekucji z pensji wypłacanej w Norwegii. Może jednak nadal prowadzić egzekucję z majątku znajdującego się w Polsce. Jeżeli wierzyciel chce sięgnąć do wynagrodzenia, rachunku lub majątku w Norwegii, powinien dysponować wykonalnym tytułem i przeprowadzić procedurę przewidzianą w Konwencji z Lugano. Po jej zakończeniu egzekucję prowadzą norweskie organy, według norweskiego prawa.

Dłużnik powinien sprawdzić, czy wierzyciel ma prawidłowy tytuł, czy doręczenia w postępowaniu polskim były skuteczne, czy nie istnieją podstawy do zaskarżenia orzeczenia w Polsce oraz czy termin na reakcję w Norwegii jeszcze nie upłynął. W sprawach transgranicznych zwlekanie często ogranicza dostępne środki obrony.

Źródła

• Konwencja o jurysdykcji oraz uznawaniu i wykonywaniu orzeczeń sądowych w sprawach cywilnych i handlowych, podpisana w Lugano 30 października 2007 r. - EUR-Lex.
• Europejski portal e-sprawiedliwość: Europejski Tytuł Egzekucyjny - e-justice.europa.eu.
• Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - ISAP.
• Ustawa z dnia 22 marca 2018 r. o komornikach sądowych - ISAP.
• Informacje rządu norweskiego o Konwencji z Lugano - regjeringen.no.