Franczyza a podatki - opłaty franczyzowe, ryczałt i VAT

Franczyza w firmie budowlanej a podatek od opłat franczyzowych

Jeżeli przedsiębiorca prowadzi usługi budowlane i rozlicza je ryczałtem 5,5%, nie oznacza to automatycznie, że tą samą stawką może opodatkować opłaty pobierane od franczyzobiorcy. Wynagrodzenie za udostępnienie marki, know-how, procedur, materiałów marketingowych, wsparcia organizacyjnego lub prawa do działania w systemie franczyzowym jest innym świadczeniem niż wykonanie robót budowlanych.

W podatku dochodowym podstawowe znaczenie ma to, czy opłaty franczyzowe są uzyskiwane w ramach pozarolniczej działalności gospodarczej. Zgodnie z art. 14 ust. 1 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych przychodem z działalności gospodarczej są kwoty należne, choćby nie zostały faktycznie otrzymane, po wyłączeniu wartości zwróconych towarów, udzielonych bonifikat i skont. Jeżeli franczyza jest elementem prowadzonej działalności, opłaty od franczyzobiorcy należy zasadniczo rozliczać jako przychód z działalności gospodarczej.

Nie należy więc traktować opłat franczyzowych jako przychodu z robót budowlanych tylko dlatego, że franczyzobiorca będzie wykonywał roboty budowlane. Dla franczyzodawcy przedmiotem świadczenia jest udostępnienie systemu, marki i wsparcia, a nie wykonanie budowy domu lub remontu.

Czym jest umowa franczyzy?

Umowa franczyzy jest umową nienazwaną. Oznacza to, że nie ma osobnego działu Kodeksu cywilnego regulującego ją tak jak sprzedaż, najem czy zlecenie. Jej dopuszczalność wynika z zasady swobody umów określonej w art. 353¹ ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny. Strony mogą ułożyć stosunek prawny według swego uznania, byleby jego treść lub cel nie sprzeciwiały się właściwości stosunku, ustawie ani zasadom współżycia społecznego.

Typowa umowa franczyzy obejmuje kilka elementów: prawo używania oznaczeń franczyzodawcy, korzystanie z know-how, standardy prowadzenia biznesu, szkolenia, wsparcie organizacyjne, zasady marketingu, kontrolę jakości i opłaty. Jeżeli w umowie występuje znak towarowy, trzeba pamiętać o art. 163 ust. 1 ustawy z dnia 30 czerwca 2000 r. - Prawo własności przemysłowej, zgodnie z którym uprawniony z prawa ochronnego na znak towarowy może udzielić innej osobie upoważnienia do używania znaku, czyli licencji.

Know-how może być jednocześnie tajemnicą przedsiębiorstwa. Definicję tajemnicy przedsiębiorstwa zawiera art. 11 ust. 2 ustawy z dnia 16 kwietnia 1993 r. o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji. Przepis ten obejmuje informacje techniczne, technologiczne, organizacyjne przedsiębiorstwa lub inne informacje posiadające wartość gospodarczą, które jako całość albo w szczególnym zestawieniu nie są powszechnie znane i co do których uprawniony podjął działania w celu zachowania poufności.

Dlaczego stawka 5,5% nie obejmuje typowych opłat franczyzowych?

Ryczałt 5,5% ma zastosowanie między innymi do przychodów z robót budowlanych na podstawie art. 12 ust. 1 pkt 6 lit. a ustawy z dnia 20 listopada 1998 r. o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne. Pojęcie robót budowlanych należy rozumieć z uwzględnieniem art. 3 pkt 7 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. - Prawo budowlane, zgodnie z którym roboty budowlane to budowa, a także prace polegające na przebudowie, montażu, remoncie lub rozbiórce obiektu budowlanego.

Opłata franczyzowa nie jest wynagrodzeniem za budowę, przebudowę, montaż, remont ani rozbiórkę. Jest wynagrodzeniem za korzystanie z określonego modelu biznesowego, marki, procedur i wsparcia. Z tego powodu zastosowanie stawki 5,5% do opłat franczyzowych byłoby ryzykowne, nawet jeżeli podstawowa działalność przedsiębiorcy nadal polega na robotach budowlanych.

Jeżeli przedsiębiorca rozważa wybór ryczałtu, opłaty franczyzowe powinien analizować odrębnie od przychodów budowlanych. W jednej działalności mogą występować różne rodzaje przychodów opodatkowane różnymi stawkami ryczałtu, jeżeli podatnik prawidłowo prowadzi ewidencję przychodów.

Jaka stawka ryczałtu może dotyczyć franczyzy?

Ustawa o ryczałcie nie zawiera jednej osobnej stawki opisanej jako franczyza. Dlatego trzeba ustalić, jakie świadczenie dominuje w umowie i jaką ma klasyfikację statystyczną. Zgodnie z art. 4 ust. 1 pkt 1 ustawy o zryczałtowanym podatku dochodowym działalność usługowa oznacza pozarolniczą działalność gospodarczą, której przedmiotem są czynności zaliczone do usług według Polskiej Klasyfikacji Wyrobów i Usług.

W praktyce opłaty franczyzowe mogą obejmować kilka elementów. Jeżeli dominują usługi doradcze, zarządcze, organizacyjne lub wsparcie w prowadzeniu działalności, trzeba zbadać, czy nie wchodzi w grę 15% stawka ryczałtu właściwa dla części usług doradztwa związanych z zarządzaniem, o której mowa w art. 12 ust. 1 pkt 2 lit. m ustawy o zryczałtowanym podatku dochodowym. Jeżeli świadczenie nie mieści się w stawkach szczególnych, zastosowanie może mieć stawka ogólna dla działalności usługowej, wskazana w art. 12 ust. 1 pkt 5 lit. a tej ustawy.

Nie można jednak przesądzić stawki wyłącznie na podstawie nazwy umowy. Decydują zapisy umowy, faktycznie wykonywane czynności, klasyfikacja PKWiU oraz to, czy podatnik spełnia warunki do ryczałtu. Jeżeli przychody z różnych usług są opodatkowane różnymi stawkami, art. 12 ust. 3 ustawy o zryczałtowanym podatku dochodowym wymaga prowadzenia ewidencji w sposób pozwalający określić przychody z każdego rodzaju działalności.

Warunki korzystania z ryczałtu

Prawo do ryczałtu zależy od spełnienia warunków z ustawy o zryczałtowanym podatku dochodowym. Zgodnie z art. 6 ust. 4 tej ustawy ryczałt mogą stosować podatnicy, których przychody z działalności prowadzonej samodzielnie w poprzednim roku podatkowym nie przekroczyły równowartości 2 000 000 euro, a przy działalności w formie spółki - gdy suma przychodów wspólników z tej działalności nie przekroczyła tej kwoty.

Wybór ryczałtu następuje na zasadach określonych w art. 9 ust. 1 ustawy o zryczałtowanym podatku dochodowym. Oświadczenie składa się naczelnikowi urzędu skarbowego, a w praktyce przedsiębiorca może zrobić to przez CEIDG. Termin to 20. dzień miesiąca następującego po miesiącu, w którym osiągnięto pierwszy przychód z działalności w roku podatkowym, albo koniec roku podatkowego, jeżeli pierwszy przychód osiągnięto w grudniu.

Ryczałt jest podatkiem od przychodu. Art. 12 ust. 2 ustawy o zryczałtowanym podatku dochodowym przewiduje, że podatek pobiera się bez pomniejszania przychodu o koszty uzyskania przychodów. To istotne przy franczyzie, ponieważ wydatki na obsługę systemu, materiały, marketing czy doradztwo nie obniżą podstawy opodatkowania ryczałtem.

Skala podatkowa albo podatek liniowy zamiast ryczałtu

Jeżeli opłaty franczyzowe nie mogą być bezpiecznie rozliczane ryczałtem albo podatnik uzna, że ryczałt jest niekorzystny, możliwe jest opodatkowanie działalności na zasadach ogólnych według skali podatkowej albo podatkiem liniowym. Skala podatkowa wynika z art. 27 ust. 1 ustawy o PIT, a podatek liniowy 19% z art. 30c ust. 1 ustawy o PIT.

Przy skali podatkowej i podatku liniowym podatnik rozlicza dochód, czyli przychód pomniejszony o koszty uzyskania przychodów, na zasadach wynikających z art. 22 ust. 1 ustawy o PIT. Kosztami mogą być wydatki poniesione w celu osiągnięcia przychodów, zachowania albo zabezpieczenia źródła przychodów, o ile nie zostały wyłączone w art. 23 ustawy o PIT.

Wybór formy opodatkowania powinien uwzględniać nie tylko stawkę podatku, ale też koszty prowadzenia sieci franczyzowej, składkę zdrowotną, VAT, planowaną liczbę franczyzobiorców, sposób fakturowania i ryzyko klasyfikacji usług.

Kiedy powstaje przychód z opłat franczyzowych?

Jeżeli opłata franczyzowa jest przychodem z działalności gospodarczej, datę powstania przychodu ustala się według art. 14 ust. 1c ustawy o PIT. Przychód powstaje co do zasady w dniu wydania rzeczy, zbycia prawa majątkowego albo wykonania usługi lub częściowego wykonania usługi, nie później niż w dniu wystawienia faktury albo uregulowania należności.

Przy opłatach miesięcznych albo kwartalnych szczególne znaczenie ma art. 14 ust. 1e ustawy o PIT. Jeżeli strony ustalą, że usługa jest rozliczana w okresach rozliczeniowych, za datę powstania przychodu uznaje się ostatni dzień okresu rozliczeniowego określonego w umowie lub na fakturze, nie rzadziej niż raz w roku.

Przykładowo: jeżeli umowa przewiduje miesięczną opłatę franczyzową 3000 zł netto płatną do 10. dnia następnego miesiąca, a okresem rozliczeniowym jest miesiąc kalendarzowy, przychód za lipiec powstanie zasadniczo 31 lipca, nawet jeżeli płatność wpłynie w sierpniu.

VAT od franczyzy

Opłaty franczyzowe mogą podlegać VAT jako odpłatne świadczenie usług. Podstawą jest art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług, zgodnie z którym opodatkowaniu VAT podlega odpłatna dostawa towarów i odpłatne świadczenie usług na terytorium kraju. Zgodnie z art. 8 ust. 1 tej ustawy świadczeniem usług jest każde świadczenie na rzecz innej osoby, które nie stanowi dostawy towarów.

Przy krajowej franczyzie B2B, gdy franczyzodawca i franczyzobiorca są polskimi przedsiębiorcami, usługa jest zasadniczo opodatkowana w Polsce. Podstawowa stawka VAT wynosi 23% na podstawie art. 41 ust. 1 w związku z art. 146ef ust. 1 pkt 1 ustawy o VAT, o ile dla konkretnego świadczenia nie ma szczególnej stawki lub zwolnienia.

Jeżeli franczyzobiorca jest podatnikiem z innego państwa, miejsce świadczenia usług ustala się według art. 28b ust. 1 ustawy o VAT. Przepis ten przewiduje zasadę, że miejscem świadczenia usług na rzecz podatnika jest miejsce, w którym usługobiorca posiada siedzibę działalności gospodarczej, z zastrzeżeniem wyjątków przewidzianych w ustawie.

Podatnik korzystający ze zwolnienia podmiotowego z VAT powinien kontrolować limit sprzedaży. Zgodnie z art. 113 ust. 1 ustawy o VAT zwalnia się od podatku sprzedaż dokonywaną przez podatników, u których wartość sprzedaży nie przekroczyła łącznie w poprzednim roku podatkowym 200 000 zł. Trzeba jednak sprawdzić wyłączenia ze zwolnienia wskazane w art. 113 ust. 13 ustawy o VAT, zwłaszcza gdy zakres franczyzy obejmuje usługi doradcze.

Faktury i kasa fiskalna

Jeżeli franczyzobiorca jest przedsiębiorcą, franczyzodawca dokumentuje opłaty fakturą na zasadach z art. 106b ust. 1 ustawy o VAT, jeżeli jest podatnikiem VAT albo wystawia faktury zgodnie z właściwymi przepisami o fakturowaniu. Zgodnie z art. 106i ust. 1 ustawy o VAT fakturę wystawia się nie później niż 15. dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym wykonano usługę, z wyjątkami przewidzianymi w tym artykule.

Kasa fiskalna jest obowiązkowa przede wszystkim przy sprzedaży na rzecz osób fizycznych nieprowadzących działalności gospodarczej oraz rolników ryczałtowych. Wynika to z art. 111 ust. 1 ustawy o VAT. Jeżeli franczyzodawca pobiera opłaty wyłącznie od przedsiębiorców i dokumentuje je fakturami, sama opłata franczyzowa B2B zwykle nie wymaga ewidencjonowania na kasie fiskalnej. Inaczej może być przy sprzedaży usług lub towarów osobom prywatnym.

Opłata wstępna, opłaty bieżące i marketingowe

W umowie warto rozdzielić rodzaje opłat. Opłata wstępna może obejmować przystąpienie do sieci, szkolenie, przekazanie dokumentacji, wdrożenie standardów i pierwsze wsparcie. Opłata bieżąca może być stałą kwotą miesięczną albo procentem od obrotu. Opłata marketingowa może finansować wspólne kampanie, materiały reklamowe lub działania promocyjne franczyzodawcy.

Taki podział ma znaczenie podatkowe, ponieważ każde świadczenie może mieć inną kwalifikację. Jeżeli umowa opisuje wszystkie opłaty jednym ogólnym słowem, podatnikowi trudniej wykazać prawidłową stawkę ryczałtu, moment powstania przychodu i zakres świadczeń dla VAT.

Czy można zastosować 10% ryczałtu od zbycia praw?

W typowej franczyzie nie dochodzi do sprzedaży znaku towarowego ani definitywnego przeniesienia know-how. Franczyzobiorca otrzymuje jedynie prawo korzystania z określonych elementów systemu przez czas trwania umowy i na ustalonych zasadach. Dlatego nie należy automatycznie stosować przepisów dotyczących odpłatnego zbycia praw majątkowych.

Art. 12 ust. 10 ustawy o zryczałtowanym podatku dochodowym dotyczy szczególnego opodatkowania przychodów z odpłatnego zbycia określonych składników majątku, w tym praw majątkowych lub nieruchomości spełniających warunki wskazane w tym przepisie. Typowa opłata franczyzowa za korzystanie z systemu nie jest odpłatnym zbyciem prawa, lecz wynagrodzeniem za usługę lub upoważnienie do korzystania. Jeżeli jednak umowa przewidywałaby rzeczywiste przeniesienie praw, trzeba ocenić ją odrębnie.

Jak bezpiecznie przygotować umowę franczyzy pod podatki?

Przed podpisaniem umowy warto wykonać kilka praktycznych kroków. Po pierwsze, trzeba opisać świadczenia franczyzodawcy: licencję, know-how, szkolenia, wsparcie, marketing, kontrolę jakości i dostawy. Po drugie, należy wskazać opłaty za poszczególne elementy albo jasno określić, że jedna opłata obejmuje świadczenie kompleksowe. Po trzecie, trzeba ustalić okresy rozliczeniowe i zasady fakturowania.

Przy ryczałcie szczególnie ważna jest klasyfikacja PKWiU. Jeżeli podatnik ma wątpliwości, może wystąpić o interpretację indywidualną przepisów podatkowych na podstawie art. 14b § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa. Trzeba jednak pamiętać, że organ podatkowy nie klasyfikuje usług według PKWiU za podatnika. W razie wątpliwości co do klasyfikacji można rozważyć wystąpienie o informację klasyfikacyjną do właściwych służb statystyki publicznej.

FAQ

Podsumowanie

Opłaty franczyzowe w firmie budowlanej trzeba rozliczać odrębnie od przychodów z robót budowlanych. Najważniejszy błąd polega na automatycznym stosowaniu stawki 5,5% tylko dlatego, że podstawowa działalność podatnika jest budowlana. Opłata za franczyzę dotyczy zwykle udostępnienia systemu, marki, know-how i wsparcia, a nie wykonania robót budowlanych.

Najbezpieczniejsze rozwiązanie to przygotowanie umowy w sposób podatkowo czytelny, ustalenie klasyfikacji PKWiU, sprawdzenie prawa do ryczałtu, kontrola limitu VAT i prawidłowe określenie momentu powstania przychodu. W razie wątpliwości warto zabezpieczyć stanowisko interpretacją indywidualną.

Źródła

• Art. 353¹ ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny.
• Art. 14 ust. 1, art. 14 ust. 1c, art. 14 ust. 1e, art. 22 ust. 1, art. 27 ust. 1 i art. 30c ust. 1 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych.
• Art. 4 ust. 1 pkt 1, art. 6 ust. 4, art. 9 ust. 1, art. 12 ust. 1 pkt 2 lit. m, art. 12 ust. 1 pkt 5 lit. a, art. 12 ust. 1 pkt 6 lit. a, art. 12 ust. 2, art. 12 ust. 3 i art. 12 ust. 10 ustawy z dnia 20 listopada 1998 r. o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne.
• Art. 3 pkt 7 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. - Prawo budowlane.
• Art. 163 ust. 1 ustawy z dnia 30 czerwca 2000 r. - Prawo własności przemysłowej.
• Art. 11 ust. 2 ustawy z dnia 16 kwietnia 1993 r. o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji.
• Art. 5 ust. 1 pkt 1, art. 8 ust. 1, art. 28b ust. 1, art. 41 ust. 1, art. 106b ust. 1, art. 106i ust. 1, art. 111 ust. 1, art. 113 ust. 1, art. 113 ust. 13 i art. 146ef ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług.
• Art. 14b § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa.