Wpisanie do KRD bez wyroku sądowego – czy to legalne?

Czy wierzyciel może wpisać dłużnika do KRD bez wyroku sądowego?

Tak, wpis do Krajowego Rejestru Długów Biura Informacji Gospodarczej albo do innego biura informacji gospodarczej może nastąpić bez wcześniejszego procesu i bez prawomocnego wyroku sądowego. Nie oznacza to jednak, że wierzyciel ma pełną swobodę. Musi działać zgodnie z ustawą o udostępnianiu informacji gospodarczych i wymianie danych gospodarczych.

W praktyce kluczowe jest odróżnienie dwóch sytuacji. Pierwsza dotyczy zwykłego zobowiązania wynikającego np. z umowy kredytu, pożyczki, abonamentu, sprzedaży ratalnej czy umowy o usługi. Wtedy wpis może być dokonany bez wyroku, jeżeli spełnione są warunki ustawowe. Druga sytuacja dotyczy zobowiązania stwierdzonego tytułem wykonawczym, czyli np. prawomocnym wyrokiem zaopatrzonym w klauzulę wykonalności. W takim wariancie podstawą wpisu jest już art. 16 ustawy, a wymogi są inne.

Warunki wpisania konsumenta do KRD lub innego BIG

W przypadku konsumenta wierzyciel może przekazać do biura informację gospodarczą o zobowiązaniu tylko wtedy, gdy łącznie spełnione są następujące warunki:

1. zobowiązanie powstało w związku z określonym stosunkiem prawnym, np. umową kredytu konsumenckiego, pożyczki, sprzedaży ratalnej, usług telekomunikacyjnych albo inną umową cywilnoprawną,
2. łączna kwota wymagalnych zobowiązań konsumenta wobec tego wierzyciela wynosi co najmniej 200 zł,
3. zobowiązanie jest wymagalne od co najmniej 30 dni,
4. upłynął co najmniej miesiąc od wysłania listem poleconym albo doręczenia dłużnikowi do rąk własnych wezwania do zapłaty z ostrzeżeniem o zamiarze przekazania danych do biura,
5. w wezwaniu wskazano firmę i adres siedziby biura, do którego dane mają zostać przekazane.

Dla przedsiębiorcy próg kwotowy jest wyższy i wynosi co najmniej 500 zł, a zadłużenie również musi być wymagalne od co najmniej 30 dni. W przypadku konsumenta nie wystarczy więc samo przekonanie banku lub firmy windykacyjnej, że dług istnieje. Muszą być spełnione konkretne przesłanki formalne.

Wezwanie do zapłaty i prawo do sprzeciwu

Wezwanie do zapłaty jest jednym z najważniejszych elementów procedury. Powinno uprzedzać dłużnika, że w razie braku zapłaty dane mogą zostać przekazane do konkretnego biura informacji gospodarczej. Od wysłania albo doręczenia takiego wezwania musi minąć co najmniej miesiąc.

Aktualnie wezwanie powinno również zawierać informację o możliwości zgłoszenia przez dłużnika sprzeciwu wobec zamiaru przekazania danych do biura. Sprzeciw warto złożyć zwłaszcza wtedy, gdy dług jest sporny, został spłacony, jest zawyżony, wynika z nieprawidłowego rozliczenia albo dłużnik uważa go za przedawniony.

Jeżeli wierzyciel nie uwzględni sprzeciwu i mimo to przekaże dane do biura, powinien przekazać także informację o zakwestionowaniu zobowiązania, odmowie uznania długu albo uznaniu wierzytelności za przedawnioną. Ma to znaczenie dla osób, które później pobierają raport z BIG i oceniają wiarygodność płatniczą dłużnika.

Przedawniony lub bardzo stary dług a wpis do KRD

W sprawach dotyczących dawnych kredytów, pożyczek lub usług abonamentowych trzeba sprawdzić nie tylko sam fakt istnienia długu, ale także datę wymagalności roszczenia, ewentualne przerwanie biegu przedawnienia oraz to, czy dług był stwierdzony orzeczeniem sądu. Inaczej ocenia się zwykłą zaległość umowną, a inaczej wierzytelność potwierdzoną prawomocnym orzeczeniem.

Jeżeli chodzi o zobowiązanie sprzed wielu lat, wpis wymaga szczególnej weryfikacji. W odniesieniu do konsumenta ustawa przewiduje bowiem dodatkowy limit przechowywania danych: biuro usuwa informację gospodarczą nie później niż po upływie 6 lat od dnia, w którym roszczenie stało się wymagalne, a w przypadku roszczeń stwierdzonych prawomocnym orzeczeniem, ugodą sądową, ugodą przed sądem polubownym albo ugodą przed mediatorem zatwierdzoną przez sąd – nie później niż po upływie 6 lat od dnia stwierdzenia roszczenia.

Jeżeli sprawa dotyczy rachunków za telefon lub dawnych usług abonamentowych, pomocne może być omówienie zasad dotyczących przedawnienia długu telekomunikacyjnego. Gdy wierzytelność została sprzedana firmie windykacyjnej, warto też sprawdzić, jak wygląda sytuacja, gdy pojawia się stary dług a firma windykacyjna.

Jak zakwestionować wpis do KRD lub innego BIG?

Osoba wpisana do rejestru dłużników powinna najpierw ustalić, kto przekazał dane, jakiego zobowiązania dotyczą i jaka data wymagalności została wskazana. Następnie warto zebrać dokumenty: umowę, potwierdzenia przelewów, korespondencję z bankiem lub firmą windykacyjną, rozliczenie sprzedaży zabezpieczenia, wypowiedzenie umowy, wcześniejsze wezwania oraz raport z BIG.

Podstawowe działania to:

1. złożenie do wierzyciela wniosku o sprostowanie, aktualizację albo usunięcie danych, jeżeli są niepełne, nieaktualne, nieprawdziwe albo zostały przekazane z naruszeniem ustawy,
2. wniesienie sprzeciwu bezpośrednio do biura informacji gospodarczej, z dołączeniem dokumentów potwierdzających stanowisko dłużnika,
3. zażądanie od wierzyciela rozliczenia długu, szczególnie gdy doszło do sprzedaży rzeczy oddanej na poczet zobowiązania lub zabezpieczenia,
4. złożenie reklamacji w banku, firmie pożyczkowej, u operatora albo u aktualnego wierzyciela,
5. rozważenie pozwu cywilnego, jeżeli bezpodstawny wpis spowodował szkodę, np. odmowę kredytu, utratę kontraktu albo pogorszenie zdolności finansowej.

W sprawach, w których wpis okazał się nieprawdziwy lub dokonany z naruszeniem przepisów, możliwe jest także dochodzenie roszczeń odszkodowawczych. Szerzej opisujemy to w materiale dotyczącym tego, kiedy można żądać odszkodowania za bezpodstawny wpis do KRD.

Obowiązki wierzyciela po spłacie długu albo ustaleniu błędu

Jeżeli zobowiązanie zostało spłacone w całości, wygasło albo wierzyciel uzyskał wiarygodną informację, że przekazane dane są nieprawdziwe, ma obowiązek niezwłocznie, nie później niż w terminie 14 dni, wystąpić do biura o aktualizację albo usunięcie informacji. Ten sam termin dotyczy sytuacji, w której wierzyciel stwierdzi, że zobowiązanie nie istnieje.

Biuro usuwa informację m.in. na wniosek wierzyciela, nie później niż w terminie 7 dni od złożenia wniosku. Może też usunąć albo zaktualizować dane na podstawie uzasadnionej informacji o nieistnieniu, wygaśnięciu, nieaktualności, nieprawdziwości lub niekompletności zobowiązania. Jeżeli biuro rozpatruje sprzeciw dłużnika, może wstrzymać ujawnianie informacji objętej sprzeciwem na czas określony w ustawie.

W razie sprzedaży wierzytelności biuro usuwa informacje dotyczące zbytej wierzytelności po upływie 14 dni od otrzymania informacji o zbyciu, chyba że przed upływem tego terminu nabywca wierzytelności dokona aktualizacji danych wierzyciela. Od tego momentu obowiązki aktualizacji i usuwania danych przechodzą na nabywcę wierzytelności.

Jak długo dane mogą być widoczne w KRD?

Ustawa nie pozwala na wieczne przechowywanie aktualnych informacji o zadłużeniu. Biuro usuwa informacje gospodarcze po upływie 3 lat od ich ostatniej aktualizacji, jednak nie później niż po upływie 10 lat od dnia ich przekazania przez wierzyciela. Dla konsumentów obowiązuje dodatkowy limit: dane usuwa się nie później niż po upływie 6 lat od dnia wymagalności roszczenia, a przy roszczeniach stwierdzonych prawomocnym orzeczeniem lub określoną ugodą – nie później niż po upływie 6 lat od dnia stwierdzenia roszczenia.

Jeżeli więc w rejestrze figuruje informacja o zwykłym długu konsumenckim z końca lat 90. albo sprzed kilkunastu lat, trzeba bardzo dokładnie sprawdzić podstawę wpisu. Taki wpis może być nieaktualny, przekraczać ustawowe limity albo wymagać co najmniej sprostowania informacji o statusie zobowiązania.

KRD a BIK – dlaczego to nie to samo?

KRD jest biurem informacji gospodarczej, do którego trafiają informacje o zaległościach przekazywane przez wierzycieli spełniających wymogi ustawy. BIK, czyli Biuro Informacji Kredytowej, działa według odrębnych zasad i gromadzi dane dotyczące historii kredytowej, przede wszystkim z sektora bankowego i pożyczkowego. W praktyce błędne dane w jednym rejestrze mogą wpływać na decyzję kredytową podobnie jak błędne dane w drugim, ale procedury ich kwestionowania nie są identyczne.

Jeżeli problem dotyczy nie KRD, lecz informacji przekazanych przez bank do Biura Informacji Kredytowej, warto sprawdzić omówienie sytuacji, w której bank podał nieprawdziwe info w BIK.

FAQ

Czy do wpisania do KRD potrzebny jest wyrok sądu?

Nie zawsze. Wierzyciel może wpisać konsumenta do BIG bez wyroku, jeżeli spełni warunki ustawowe, w tym próg 200 zł, wymagalność długu od co najmniej 30 dni oraz wcześniejsze prawidłowe wezwanie do zapłaty.

Czy można wpisać do KRD za dług niższy niż 200 zł?

W przypadku konsumenta nie. Łączna kwota wymagalnych zobowiązań wobec danego wierzyciela musi wynosić co najmniej 200 zł. Dla dłużnika niebędącego konsumentem próg wynosi co najmniej 500 zł.

Czy dług musi być opóźniony o 60 dni?

Nie. Aktualnie ustawa wymaga, aby zobowiązanie było wymagalne od co najmniej 30 dni. Dodatkowo musi upłynąć co najmniej miesiąc od wysłania lub doręczenia wezwania do zapłaty z ostrzeżeniem o wpisie.

Co zrobić, jeśli wpis jest nieprawdziwy?

Należy złożyć do wierzyciela wniosek o usunięcie, sprostowanie lub aktualizację danych oraz wnieść sprzeciw do biura informacji gospodarczej. Do pisma warto dołączyć potwierdzenia zapłaty, rozliczenia, reklamacje, korespondencję i raport z rejestru.

Czy spłata długu automatycznie usuwa wpis?

Po spłacie wierzyciel ma obowiązek niezwłocznie, nie później niż w terminie 14 dni od uzyskania informacji o spłacie, wystąpić do biura o aktualizację albo usunięcie danych. Samo biuro usuwa dane na wniosek wierzyciela nie później niż w terminie 7 dni od otrzymania wniosku.

Czy można żądać odszkodowania za bezpodstawny wpis?

Tak, jeżeli wpis był bezprawny lub nieprawdziwy i spowodował szkodę, można rozważyć roszczenia cywilne, np. odszkodowanie. Trzeba jednak wykazać naruszenie przepisów, szkodę oraz związek przyczynowy między wpisem a poniesioną stratą.

Podsumowanie

Wpisanie konsumenta do KRD lub innego biura informacji gospodarczej bez wyroku sądowego może być zgodne z prawem, ale tylko po spełnieniu warunków ustawowych. Najważniejsze z nich to istnienie wymagalnego zobowiązania z określonego stosunku prawnego, minimalna kwota 200 zł, opóźnienie co najmniej 30 dni oraz wcześniejsze wezwanie do zapłaty z ostrzeżeniem o wpisie.

Jeżeli wpis dotyczy długu spornego, spłaconego, przedawnionego, nieistniejącego albo bardzo starego, warto działać szybko: zażądać dokumentów, złożyć sprzeciw do biura, wystąpić do wierzyciela o aktualizację lub usunięcie danych i zabezpieczyć dowody. W wielu sprawach kluczowe są szczegóły: data wymagalności długu, sposób doręczenia wezwania, historia cesji wierzytelności i to, czy kiedykolwiek zapadło orzeczenie sądowe.

Źródła

• Ustawa z dnia 9 kwietnia 2010 r. o udostępnianiu informacji gospodarczych i wymianie danych gospodarczych, tekst jednolity Dz.U. 2025 poz. 85 – tekst ustawy.
• Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny – Dz.U. 1964 nr 16 poz. 93.
• Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego – Dz.U. 1964 nr 43 poz. 296.