Wyrównanie świadczenia rentowego z ZUS

Od kiedy przysługuje wyrównanie renty z tytułu niezdolności do pracy?

W sprawach o rentę trzeba odróżnić dwie kwestie: powstanie prawa do świadczenia oraz początek jego wypłaty. Zgodnie z art. 100 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych prawo do świadczeń określonych w tej ustawie powstaje z dniem spełnienia wszystkich warunków wymaganych do nabycia tego prawa.

W przypadku renty z tytułu niezdolności do pracy podstawowe warunki wynikają z art. 57 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Ubezpieczony musi:

• być niezdolny do pracy w rozumieniu art. 12 ust. 1-3 tej ustawy,
• mieć wymagany okres składkowy i nieskładkowy ustalany według art. 58 tej ustawy,
• spełnić warunek powstania niezdolności do pracy w okresach wskazanych w art. 57 ust. 1 pkt 3 tej ustawy albo nie później niż w ciągu 18 miesięcy od ich ustania, chyba że znajduje zastosowanie wyjątek z art. 57 ust. 2 tej ustawy.

Sama data złożenia wniosku nie zawsze oznacza więc, że renta będzie wypłacona od tego dnia. Jeżeli wszystkie warunki były spełnione już wcześniej, zastosowanie ma art. 129 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych: świadczenia wypłaca się od dnia powstania prawa do tych świadczeń, nie wcześniej jednak niż od miesiąca, w którym zgłoszono wniosek albo wydano decyzję z urzędu.

Jeżeli natomiast niezdolność do pracy powstała dopiero po złożeniu wniosku albo dopiero od późniejszej daty spełniono wszystkie warunki z art. 57 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, wyrównanie przysługuje od tej późniejszej daty, a nie od dnia złożenia wniosku.

Renta po wyroku sądu a data wskazana w orzeczeniu

Jeżeli ZUS odmówił renty, a ubezpieczony wniósł odwołanie, sąd rozpoznaje sprawę według przepisów o postępowaniu w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych. Na podstawie art. 477¹⁴ § 2 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego sąd, uwzględniając odwołanie, zmienia zaskarżoną decyzję w całości albo w części i orzeka co do istoty sprawy.

W praktyce oznacza to, że wyrok powinien wskazywać, czy ubezpieczonemu przysługuje renta oraz od jakiej daty. Jeżeli prawomocny wyrok przyznał rentę od 1 stycznia 2010 r., ZUS jest związany tym rozstrzygnięciem i powinien wypłacić wyrównanie od daty wskazanej w wyroku. Organ rentowy nie może samodzielnie przyjąć wcześniejszej daty, jeżeli prawomocne orzeczenie sądu określa początek prawa do renty inaczej.

Dlatego w opisanej sytuacji odpowiedź zależy przede wszystkim od treści wyroku. Jeżeli sąd ustalił, że całkowita albo częściowa niezdolność do pracy, a tym samym prawo do renty, istnieje od 1 stycznia 2010 r., wyrównanie za okres od stycznia 2009 r. do grudnia 2009 r. co do zasady nie przysługuje. Nie wystarczy sam fakt, że postępowanie przed ZUS i sądem trwało rok. Konieczne jest wykazanie, że warunki do renty były spełnione już wcześniej.

Co zrobić, jeżeli sąd przyznał rentę od zbyt późnej daty?

Jeżeli wyrok sądu pierwszej instancji nie jest jeszcze prawomocny, można go zaskarżyć apelacją. Zgodnie z art. 367 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego od wyroku sądu pierwszej instancji przysługuje apelacja do sądu drugiej instancji. W sprawach o rentę z ZUS będzie to co do zasady apelacja od wyroku sądu okręgowego do sądu apelacyjnego, wnoszona za pośrednictwem sądu, który wydał zaskarżony wyrok.

Praktycznie należy najpierw złożyć wniosek o doręczenie wyroku z uzasadnieniem. Termin tygodniowy na taki wniosek wynika z art. 328 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego. Następnie apelację wnosi się w terminie dwóch tygodni od doręczenia stronie wyroku z uzasadnieniem, zgodnie z art. 369 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego.

W apelacji trzeba jasno wskazać, że zaskarżasz wyrok w części dotyczącej daty przyznania renty i domagasz się przyznania świadczenia od wcześniejszej daty. Wymagania apelacji określa art. 368 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego. Apelacja powinna zawierać między innymi oznaczenie wyroku, zakres zaskarżenia, zarzuty, uzasadnienie zarzutów, wniosek o zmianę albo uchylenie wyroku oraz w razie potrzeby powołanie nowych faktów i dowodów.

W sprawie o wcześniejszą datę prawa do renty kluczowe mogą być dokumenty medyczne, historia leczenia, wyniki badań, opinie lekarzy prowadzących oraz zarzuty do opinii biegłego sądowego. Jeżeli problem dotyczy wadliwej opinii biegłego, znaczenie ma aktywne zgłaszanie zastrzeżeń w postępowaniu przed sądem pierwszej instancji.

Czy ZUS może wypłacić rentę za cały czas trwania postępowania?

Nie zawsze. ZUS wypłaca wyrównanie za okres, za który ostatecznie ustalono prawo do renty. Jeżeli prawo do renty zostało ustalone od daty późniejszej niż data złożenia wniosku, samo długie postępowanie nie tworzy prawa do świadczenia za wcześniejsze miesiące.

Inaczej może być wtedy, gdy z wyroku, decyzji albo materiału dowodowego wynika, że wszystkie warunki z art. 57 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych były spełnione już w miesiącu złożenia wniosku. Wtedy, na podstawie art. 129 ust. 1 tej ustawy, wypłata może objąć okres od miesiąca zgłoszenia wniosku, o ile prawo do świadczenia istniało już w tym czasie.

Kiedy można żądać odsetek od ZUS?

Termin wydania decyzji w sprawie świadczenia określa art. 118 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. ZUS powinien wydać decyzję w ciągu 30 dni od wyjaśnienia ostatniej okoliczności niezbędnej do wydania tej decyzji. Jeżeli prawo do świadczenia lub jego wysokość zostały ustalone orzeczeniem sądu, art. 118 ust. 1a tej ustawy przewiduje, że za dzień wyjaśnienia ostatniej okoliczności uważa się również dzień wpływu prawomocnego orzeczenia organu odwoławczego, o ile organ rentowy nie ponosi odpowiedzialności za nieustalenie tej okoliczności.

Odsetki mogą wchodzić w grę na podstawie art. 85 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych. Przepis ten przewiduje obowiązek zapłaty odsetek, jeżeli ZUS w terminach przewidzianych w przepisach określających zasady przyznawania i wypłacania świadczeń nie ustalił prawa do świadczenia albo nie wypłacił świadczenia, chyba że opóźnienie jest następstwem okoliczności, za które ZUS nie ponosi odpowiedzialności.

W praktyce odsetki są najbardziej realne wtedy, gdy ZUS miał już w postępowaniu administracyjnym dokumenty pozwalające prawidłowo ustalić prawo do renty, ale mimo to wydał błędną decyzję odmowną. Jeżeli natomiast dopiero postępowanie sądowe, nowa dokumentacja albo opinia biegłego wyjaśniły sporne okoliczności, ZUS często odmawia odsetek, powołując się na brak swojej odpowiedzialności.

Ponowne ustalenie prawa do renty i wyrównanie za okres wsteczny

Jeżeli decyzja lub wyrok są już prawomocne, a ubezpieczony chce wrócić do sprawy, trzeba odróżnić zwykły nowy wniosek od szczególnych trybów wzruszania rozstrzygnięć. Zgodnie z art. 133 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, w razie ponownego ustalenia prawa do świadczeń lub ich wysokości, przyznane albo podwyższone świadczenia wypłaca się od miesiąca, w którym powstało prawo do tych świadczeń lub do ich podwyższenia, nie wcześniej jednak niż od miesiąca zgłoszenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy albo wydania decyzji z urzędu.

Wyjątek przewiduje art. 133 ust. 1 pkt 2 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Jeżeli odmowa lub przyznanie niższych świadczeń było następstwem błędu organu rentowego, wypłata może nastąpić za okres 3 lat poprzedzających bezpośrednio miesiąc zgłoszenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy albo miesiąc wydania decyzji z urzędu.

Nie oznacza to jednak automatycznego prawa do wyrównania za każdy dawny okres. Trzeba wykazać, że doszło do błędu ZUS, a nie tylko do tego, że później pojawiły się nowe dowody lub pogorszył się stan zdrowia. Jeżeli sprawę rozstrzygnął prawomocny wyrok sądu, znaczenie mogą mieć także przepisy o nadzwyczajnych środkach zaskarżenia i wznowieniu postępowania, a ich dopuszczalność zależy od konkretnego stanu faktycznego.

FAQ

Źródła

• Art. 12, art. 13, art. 57, art. 58, art. 100, art. 118, art. 129 i art. 133 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.
• Art. 85 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych.
• Art. 328, art. 367, art. 368, art. 369 oraz art. 477¹⁴ ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego.
• Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 20 sierpnia 2002 r., sygn. akt II UKN 565/01, OSNP 2004 nr 4, poz. 69.