Wszczęcie egzekucji komorniczej – konto, mieszkanie i wykaz majątku

Na jakiej podstawie komornik wszczyna egzekucję?

Komornik sądowy może prowadzić egzekucję dopiero wtedy, gdy wierzyciel dysponuje tytułem wykonawczym, czyli tytułem egzekucyjnym zaopatrzonym w klauzulę wykonalności. Wynika to z art. 776 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego. Tytułem egzekucyjnym może być m.in. prawomocny wyrok, nakaz zapłaty, ugoda sądowa albo akt notarialny, w którym dłużnik poddał się egzekucji.

Zakres działania komornika wyznacza przede wszystkim wniosek wierzyciela oraz treść tytułu wykonawczego. Zgodnie z art. 803 Kodeksu postępowania cywilnego tytuł wykonawczy stanowi podstawę do egzekucji całego roszczenia ze wszystkich części majątku dłużnika, chyba że z treści tytułu wynika co innego. Jednocześnie art. 804 Kodeksu postępowania cywilnego stanowi, że komornik nie jest uprawniony do badania zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym.

To oznacza, że jeżeli dłużnik uważa, iż dług został już spłacony, przedawnił się albo tytuł doręczono wadliwie, z reguły nie rozstrzyga tego sam komornik. W zależności od sytuacji trzeba rozważyć właściwy środek procesowy, np. skargę na czynność komornika, powództwo przeciwegzekucyjne albo działania zmierzające do wzruszenia orzeczenia.

Zgodnie z art. 805 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego przy pierwszej czynności egzekucyjnej doręcza się dłużnikowi zawiadomienie o wszczęciu egzekucji z podaniem treści tytułu wykonawczego, sposobu egzekucji oraz pouczeniami. Na żądanie dłużnika komornik powinien okazać oryginał tytułu wykonawczego – art. 805 § 2 Kodeksu postępowania cywilnego.

Co komornik może zrobić po wszczęciu egzekucji?

Wierzyciel może wskazać jeden lub kilka sposobów egzekucji. Najczęściej są to egzekucja z rachunku bankowego, wynagrodzenia za pracę, innych wierzytelności, ruchomości, nieruchomości albo praw majątkowych. Zawiadomienie o wszczęciu egzekucji nie oznacza jeszcze, że komornik od razu przyjdzie do mieszkania. W praktyce często pierwsze czynności dotyczą ustalenia rachunków bankowych, pracodawcy, świadczeń z ZUS, urzędu skarbowego czy danych z rejestrów.

Komornik ma prawo żądać informacji niezbędnych do prowadzenia egzekucji od organów administracji publicznej, banków, pracodawców, ZUS, urzędów skarbowych i innych podmiotów – podstawę stanowią m.in. art. 761 i art. 801² Kodeksu postępowania cywilnego. Jeżeli więc dłużnik nie ma środków na koncie ani legalnych dochodów w Polsce, egzekucja może okazać się bezskuteczna, ale dopiero po przeprowadzeniu przez komornika stosownych ustaleń.

Jeżeli chcesz lepiej zrozumieć, kiedy wierzyciel może rozpocząć działania przymusowe, zobacz również: wniosek o nadanie klauzuli wykonalności – co złożyć i ile to kosztuje.

Czy komornik może przyjść pod dawny adres zameldowania?

Tak, jest to możliwe. Komornik działa na podstawie danych przekazanych przez wierzyciela oraz danych ustalonych w toku postępowania. Jeżeli wierzyciel wskaże dawny adres albo jest to ostatni znany adres dłużnika, komornik może podjąć tam czynności. Sam fakt wymeldowania nie gwarantuje jeszcze, że komornik tam nie pojedzie.

Trzeba jednak odróżnić adres czynności od realnej możliwości zajęcia rzeczy. Jeżeli dłużnik faktycznie tam nie mieszka i nie włada znajdującymi się tam przedmiotami, zajęcie ruchomości może być utrudnione. W praktyce często kończy się to pozostawieniem zawiadomienia lub ustaleniem, że pod wskazanym adresem dłużnik nie przebywa.

Jeżeli korespondencja sądowa lub egzekucyjna była kierowana na nieaktualny adres, znaczenie może mieć także sposób doręczeń i ewentualne dalsze kroki procesowe. To zawsze zależy od konkretnego stanu sprawy: rodzaju tytułu wykonawczego, dat doręczeń i tego, czy dłużnik miał realną możliwość obrony.

Czy komornik może wejść do mieszkania bez obecności dłużnika?

Tak, ale nie dzieje się to automatycznie przy każdej sprawie. Zgodnie z art. 814 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego, jeżeli cel egzekucji tego wymaga, komornik zarządzi otwarcie mieszkania oraz innych pomieszczeń i schowków dłużnika, jak również przeszuka jego rzeczy, mieszkanie i schowki. Przepis dopuszcza więc otwarcie lokalu, a w praktyce może się to odbywać np. z udziałem ślusarza i przy asyście Policji.

Takie czynności są jednak zwykle podejmowane wtedy, gdy istnieją realne przesłanki, że w lokalu znajdują się składniki majątku dłużnika i że koszt takich działań ma ekonomiczne uzasadnienie. W sprawach drobnych albo wtedy, gdy z góry wiadomo, że dłużnik nie mieszka pod wskazanym adresem, wierzyciele często nie decydują się na finansowanie takiej czynności.

Co komornik może zająć w mieszkaniu?

Przy egzekucji z ruchomości znaczenie ma przede wszystkim to, czy dana rzecz pozostaje we władaniu dłużnika. Zgodnie z art. 845 § 2 Kodeksu postępowania cywilnego komornik może zająć ruchomości będące we władaniu dłużnika. Co do zasady nie rozstrzyga na miejscu definitywnie sporów własnościowych, lecz ocenia, czy rzecz znajduje się we władaniu dłużnika i może podlegać zajęciu.

Jeżeli dłużnik od dawna nie mieszka pod adresem rodziców, a rzeczy w lokalu należą do nich, ryzyko zajęcia jest mniejsze niż wtedy, gdy dłużnik stale tam przebywa i korzysta z wyposażenia jak ze swojego. Jeżeli mimo to doszłoby do zajęcia rzeczy należącej do osoby trzeciej, taka osoba może dochodzić zwolnienia przedmiotu spod egzekucji w trybie art. 841 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego.

Trzeba też pamiętać, że nie wszystkie składniki majątku mogą zostać zajęte. Katalog wyłączeń spod egzekucji zawierają m.in. art. 829–831 Kodeksu postępowania cywilnego. Obejmuje on np. część przedmiotów urządzenia domowego, przedmioty niezbędne do nauki, zapasy żywności i opału na oznaczony czas, niektóre świadczenia socjalne czy rzeczy niezbędne do pracy zarobkowej – w granicach określonych ustawą.

W sprawach dotyczących zadłużenia w rodzinie może być pomocny również materiał: długi męża przy rozdzielności majątkowej – co może komornik?.

Wyjątek: egzekucja alimentów

W sprawach o alimenty zakres dopuszczalnej egzekucji jest szerszy. Zgodnie z art. 845 § 2¹ Kodeksu postępowania cywilnego w sprawach o egzekucję świadczeń alimentacyjnych komornik może zająć również ruchomości będące we władaniu osoby zamieszkującej wspólnie z dłużnikiem, chyba że osoba ta wykaże, że są jej własnością. Dlatego w sprawach alimentacyjnych ryzyko zajęcia rzeczy w miejscu wspólnego zamieszkiwania jest wyraźnie większe.

Jeżeli sprawa ma sygnaturę zaczynającą się od „Kmp”, zwykle chodzi właśnie o egzekucję świadczeń alimentacyjnych lub należności z nimi związanych. W takiej sytuacji warto reagować szczególnie szybko.

Zajęcie rachunku bankowego – co to oznacza w praktyce?

Egzekucja z rachunku bankowego jest uregulowana w art. 889 i nast. Kodeksu postępowania cywilnego. Po otrzymaniu zawiadomienia bank blokuje środki do wysokości zajęcia i przekazuje je komornikowi zgodnie z przepisami. Jeżeli na koncie nie ma pieniędzy, samo zajęcie może pozostać na rachunku i obejmować kolejne wpływy.

Trzeba jednak pamiętać, że na rachunku oszczędnościowo-rozliczeniowym, rachunku oszczędnościowym i rachunku terminowej lokaty oszczędnościowej osoby fizycznej istnieje tzw. kwota wolna od zajęcia. Zgodnie z art. 54 ust. 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Prawo bankowe środki pieniężne są wolne od zajęcia do wysokości 75% minimalnego wynagrodzenia za pracę, niezależnie od liczby zawartych umów rachunku bankowego, w każdym miesiącu kalendarzowym. Ograniczenie to co do zasady nie dotyczy egzekucji świadczeń alimentacyjnych.

Jeżeli zajęcie dotknęło konto mimo spłaty długu albo obejmuje środki wyłączone spod egzekucji, trzeba działać niezwłocznie. W praktyce często potrzebne jest jednoczesne wystąpienie do komornika i do wierzyciela oraz przedstawienie dokumentów potwierdzających stan sprawy. Zobacz również: komornik zajął konto za spłacony dług – co zrobić?.

Czy trzeba złożyć wykaz majątku?

Jeżeli dłużnik został skutecznie wezwany do złożenia wykazu majątku, nie należy tego ignorować. Obowiązek wyjawienia majątku wynika z art. 913–920³ Kodeksu postępowania cywilnego. Co do zasady sąd może zobowiązać dłużnika do złożenia wykazu majątku i przyrzeczenia, że wykaz jest prawdziwy i zupełny. W praktyce komornik może doręczyć stosowne wezwania i pouczenia w związku z toczącą się sprawą.

W wykazie majątku należy ujawnić posiadane składniki majątkowe, dochody, rachunki, wierzytelności oraz inne prawa majątkowe zgodnie z prawdą. Jeżeli dłużnik majątku nie ma, również należy to wskazać – ale prawdziwie i rzetelnie.

Konsekwencje zlekceważenia obowiązku mogą być poważne. Zgodnie z art. 916 Kodeksu postępowania cywilnego sąd może wobec dłużnika, który bez usprawiedliwienia nie stawi się lub odmówi złożenia wykazu albo przyrzeczenia, zastosować grzywnę, nakazać przymusowe doprowadzenie, a nawet orzec areszt nieprzekraczający miesiąca. Dodatkowo złożenie fałszywego oświadczenia może rodzić odpowiedzialność karną na podstawie art. 233 § 1 lub § 6 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny, zależnie od trybu odebrania oświadczenia i pouczeń.

Co jeśli nie mam majątku ani dochodów?

Brak majątku nie powoduje automatycznego umorzenia sprawy od razu po otrzymaniu pisma. Komornik najpierw podejmuje ustawowe czynności ustalające. Jeżeli egzekucja okaże się bezskuteczna, może dojść do umorzenia postępowania na podstawie art. 824 § 1 pkt 3 Kodeksu postępowania cywilnego, jeżeli jest oczywiste, że z egzekucji nie uzyska się sumy wyższej od kosztów egzekucyjnych.

Takie umorzenie nie likwiduje jednak długu. Wierzyciel może ponownie wszcząć egzekucję, gdy pojawi się majątek, dochód, rachunek bankowy lub inny składnik nadający się do zajęcia. W praktyce oznacza to, że powrót do pracy w Polsce, otwarcie rachunku czy nabycie nieruchomości może spowodować ponowne działania egzekucyjne.

Czy można dogadać się na raty z komornikiem?

W praktyce często używa się sformułowania „dogadać się z komornikiem”, ale trzeba to doprecyzować. Komornik wykonuje tytuł wykonawczy i co do zasady nie jest właścicielem wierzytelności. Najważniejsza zgoda należy więc do wierzyciela. Jeżeli wierzyciel zaakceptuje spłatę ratalną albo cofnie wniosek egzekucyjny w całości lub części, komornik odpowiednio dostosuje czynności.

Można też wpłacać należności w toku egzekucji bezpośrednio komornikowi, jednak samo proponowanie rat nie wstrzymuje automatycznie zajęć. Jeżeli zależy Ci na ograniczeniu kosztów i uniknięciu kolejnych zajęć, najlepiej uzyskać wyraźne stanowisko wierzyciela i potwierdzenie sposobu spłaty.

Zbieg kilku egzekucji – czy z każdym komornikiem trzeba rozmawiać osobno?

Co do zasady tak, ponieważ każda sprawa egzekucyjna jest odrębna i dotyczy konkretnego wierzyciela oraz konkretnego tytułu wykonawczego. Jeżeli więc są dwa lub trzy różne postępowania, trzeba osobno ustalić ich sygnatury, wysokość zadłużenia, koszty i ewentualne możliwości ugodowe.

Inaczej wygląda sytuacja zbiegu egzekucji do tego samego składnika majątku, np. do tego samego wynagrodzenia albo rachunku bankowego. Wtedy stosuje się reguły z art. 773¹ i nast. Kodeksu postępowania cywilnego. W zależności od rodzaju zbiegu dalsze łączne prowadzenie egzekucji może przypaść jednemu komornikowi albo innemu właściwemu organowi.

Nie oznacza to jednak, że wszystkie długi „zamieniają się” automatycznie w jedną ugodę. Nawet gdy technicznie egzekucję do danego składnika majątku prowadzi jeden organ, wierzyciele pozostają odrębnymi podmiotami, a warunki spłaty zwykle nadal wymagają osobnych ustaleń.

Jak postąpić po otrzymaniu pisma od komornika?

Najbezpieczniej działać według krótkiej listy:

• sprawdź sygnaturę sprawy, dane komornika i wierzyciela,
• ustal, jaki tytuł wykonawczy jest podstawą egzekucji,
• przeczytaj pouczenia i pilnuj terminów,
• jeśli nie mieszkasz pod dawnym adresem – podaj aktualny adres do doręczeń,
• jeśli wezwano Cię do wykazu majątku – złóż go rzetelnie i w terminie,
• jeżeli dług jest sporny lub już spłacony – zbierz dokumenty i rozważ właściwy środek prawny.

Zwłaszcza przy pobycie za granicą lub przy kilku równoległych egzekucjach warto ustalić strategię działania od razu, bo zaniechanie zwykle zwiększa koszty.

FAQ – najczęściej zadawane pytania

Czy komornik zawsze przychodzi do domu po wysłaniu zawiadomienia?

Nie. Często pierwsze czynności dotyczą rachunków bankowych, wynagrodzenia, ZUS, urzędu skarbowego i rejestrów. Wizyta terenowa nie jest obowiązkowa w każdej sprawie.

Czy wymeldowanie chroni przed wizytą komornika?

Nie w pełni. Komornik może pojechać pod ostatni znany adres, ale samo zajęcie ruchomości zależy od tego, czy dłużnik faktycznie tam mieszka i włada rzeczami.

Czy komornik może zająć puste konto?

Może zająć rachunek, nawet jeśli w chwili zajęcia nie ma na nim środków. Wtedy zajęcie może objąć późniejsze wpływy, z uwzględnieniem ustawowych ograniczeń.

Czy brak majątku oznacza koniec długu?

Nie. Może dojść do umorzenia bezskutecznej egzekucji, ale sam dług nie wygasa. Wierzyciel może wrócić do egzekucji później.

Czy mogę odmówić złożenia wykazu majątku?

Nie powinno się tego robić. Zignorowanie obowiązku może skutkować grzywną, przymusowym doprowadzeniem, aresztem, a podanie nieprawdy także odpowiedzialnością karną.

Czy ugoda z komornikiem wstrzymuje egzekucję?

Sama rozmowa nie. Kluczowa jest zgoda wierzyciela albo spłata zadłużenia. Dopiero to może prowadzić do ograniczenia lub zakończenia czynności egzekucyjnych.

Źródła

1. Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego – Dz.U. 1964 nr 43 poz. 296.

2. Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Prawo bankowe – Dz.U. 1997 nr 140 poz. 939.

3. Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny – Dz.U. 1997 nr 88 poz. 553.

4. Art. 804 Kodeksu postępowania cywilnego – przepis w serwisie LEX.