Długi męża przy rozdzielności majątkowej – co może komornik?

Rozdzielność majątkowa a odpowiedzialność za długi męża

Jeżeli między małżonkami obowiązuje rozdzielność majątkowa ustanowiona umową majątkową małżeńską, każdy z małżonków ma własny majątek i co do zasady sam odpowiada za swoje zobowiązania. Wynika to z art. 51¹ ustawy z 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy, zgodnie z którym każdy z małżonków zarządza samodzielnie swoim majątkiem.

W praktyce oznacza to, że długi związane z działalnością gospodarczą męża, jego prywatnymi pożyczkami czy zaległościami wobec kontrahentów obciążają przede wszystkim jego majątek osobisty. Sam fakt pozostawania w małżeństwie nie powoduje automatycznie odpowiedzialności drugiego małżonka.

Wyjątek dotyczy zobowiązań zaciąganych w sprawach wynikających z zaspokajania zwykłych potrzeb rodziny. Zgodnie z art. 30 § 1 ustawy – Kodeks rodzinny i opiekuńczy oboje małżonkowie odpowiadają wtedy solidarnie. Chodzi jednak o typowe bieżące potrzeby rodziny, takie jak żywność, opłaty za mieszkanie, podstawowe leczenie czy codzienne wydatki domowe, a nie o długi firmy czy zaległe alimenty wobec byłej żony.

Jeżeli więc zobowiązania męża wynikają z problemów jego firmy oraz z obowiązku alimentacyjnego wobec dziecka lub byłej małżonki, to co do zasady nie są to Pani długi.

Czy komornik może wejść do Pani mieszkania?

Tak – jeżeli jest to miejsce, w którym dłużnik faktycznie mieszka albo przechowuje swoje rzeczy, komornik może tam podjąć czynności egzekucyjne. Uprawnienie do zajęcia ruchomości wynika z art. 845 § 1 ustawy z 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego, zgodnie z którym komornik może zająć ruchomości dłużnika będące w jego władaniu albo we władaniu wierzyciela, który do nich skierował egzekucję.

To, że mieszkanie stanowi wyłącznie Pani własność, nie zamyka komornikowi drogi do wejścia do lokalu, jeżeli mieszka tam mąż-dłużnik. Komornik bada bowiem, jakie składniki majątku mogą należeć do dłużnika i gdzie się znajdują.

Jednocześnie art. 845 § 2 Kodeksu postępowania cywilnego stanowi, że nie podlegają zajęciu ruchomości, jeżeli z ujawnionych w sprawie okoliczności wynika, że nie stanowią własności dłużnika. Dlatego znaczenie mają dokumenty i realne okoliczności potwierdzające, do kogo należy dana rzecz.

Czy komornik może zabrać Pani rzeczy z mieszkania?

Co do zasady nie powinien zajmować rzeczy należących wyłącznie do Pani. W praktyce jednak przy wspólnym zamieszkiwaniu najczęstszy problem polega na tym, że komornik zastaje w mieszkaniu ruchomości, co do których na pierwszy rzut oka nie da się ustalić właściciela.

Najbezpieczniej rozróżnić trzy sytuacje:

Warto zawczasu zgromadzić dowody własności najcenniejszych rzeczy: sprzętu RTV i AGD, biżuterii, dzieł sztuki, elektroniki, mebli kupowanych na fakturę czy samochodu. Pomocne bywają także umowy darowizny, akty notarialne, wydruki przelewów, korespondencja zakupowa oraz dokumenty ubezpieczeniowe.

Czy komornik może zająć Pani samochód?

Jeżeli samochód należy wyłącznie do Pani, to przy rozdzielności majątkowej nie powinien być prowadzony z niego skuteczny proces egzekucji za długi męża. Kluczowe znaczenie mają jednak dokumenty: wpis w dowodzie rejestracyjnym, umowa nabycia, faktura, historia przelewów, polisa OC/AC czy potwierdzenie, kto faktycznie finansował zakup.

Sam wpis Pani jako właściciela w dowodzie rejestracyjnym nie zawsze rozstrzyga wszystko definitywnie, ale w praktyce jest bardzo ważnym dowodem. Jeżeli pojazd został kupiony przez Panią z Pani środków i stanowi Pani majątek osobisty, wierzyciel męża nie powinien mieć podstaw do egzekucji z tego auta.

Większe ryzyko pojawia się wtedy, gdy samochód formalnie jest zarejestrowany na Panią, ale faktycznie został nabyty przez męża, korzysta z niego wyłącznie mąż i brak jest wiarygodnych dokumentów potwierdzających Pani własność. Wtedy spór może wymagać oceny sądu.

Egzekucja alimentów – dlaczego jest bardziej ryzykowna?

W sprawach alimentacyjnych komornik ma szersze uprawnienia dotyczące ruchomości znajdujących się we wspólnym miejscu zamieszkania dłużnika. Wynika to z art. 845 § 2¹ Kodeksu postępowania cywilnego. Przepis ten przewiduje, że w razie egzekucji świadczeń alimentacyjnych dopuszczalne jest zajęcie ruchomości będących we władaniu osoby zamieszkującej wspólnie z dłużnikiem, nawet bez zgody tej osoby, chyba że przedstawi ona dowód, że ruchomości stanowią jej własność.

To oznacza, że przy długu alimentacyjnym sama rozdzielność majątkowa nie zawsze wystarczy w dniu wizyty komornika. Jeśli nie będzie Pani w stanie od razu wykazać własności konkretnych przedmiotów, komornik może dokonać zajęcia, a dopiero potem trzeba będzie je kwestionować.

Jest to jedna z najważniejszych praktycznych różnic między zwykłą egzekucją a egzekucją alimentów.

Jakie koszty może Pani ponieść przez długi męża?

Co do zasady nie ponosi Pani odpowiedzialności za koszty egzekucji prowadzonej wyłącznie przeciwko mężowi. Koszty postępowania egzekucyjnego obciążają dłużnika zgodnie z ustawą z 28 lutego 2018 r. o kosztach komorniczych.

Pośrednie koszty mogą jednak pojawić się wtedy, gdy trzeba będzie bronić swojego majątku. Przykładowo:

• koszt uzyskania odpisów dokumentów i pełnomocnictwa,
• koszt pomocy adwokata lub radcy prawnego,
• konieczność wniesienia pozwu o zwolnienie rzeczy spod egzekucji,
• czasowe pozbawienie możliwości korzystania z zajętego przedmiotu.

Nie jest to jednak odpowiedzialność za sam dług męża, lecz koszt obrony własnych praw w konkretnej sytuacji procesowej.

Co zrobić, jeśli komornik zajmie Pani rzecz?

Jeżeli mimo wyjaśnień komornik zajmie rzecz należącą do Pani, może Pani skorzystać z powództwa o zwolnienie zajętego przedmiotu spod egzekucji. Podstawą jest art. 841 § 1 ustawy – Kodeks postępowania cywilnego, zgodnie z którym osoba trzecia może żądać zwolnienia zajętego przedmiotu od egzekucji, jeżeli skierowanie do niego egzekucji narusza jej prawa.

Termin jest istotny: zgodnie z art. 841 § 3 Kodeksu postępowania cywilnego powództwo wnosi się w terminie miesiąca od dnia dowiedzenia się o naruszeniu prawa. W praktyce najczęściej termin liczy się od dnia zajęcia albo od dnia, w którym właściciel rzeczy realnie dowiedział się o zajęciu.

Pozew wnosi się przeciwko wierzycielowi, a jeżeli dłużnik zaprzecza prawu powoda – także przeciwko dłużnikowi. W takim postępowaniu trzeba przedstawić dowody własności.

W niektórych przypadkach warto także rozważyć odszkodowanie od komornika za nieprawidłowe postępowanie egzekucyjne, ale tylko wtedy, gdy rzeczywiście doszło do bezprawnego działania i da się wykazać szkodę. To zawsze zależy od konkretnych okoliczności.

Jak przygotować się praktycznie do ewentualnej wizyty komornika?

Aby ograniczyć ryzyko problemów, warto:

• mieć pod ręką akt notarialny lub wypis umowy majątkowej małżeńskiej ustanawiającej rozdzielność majątkową,
• zebrać dokumenty własności najważniejszych ruchomości i samochodu,
• przechowywać faktury i umowy w jednym segregatorze lub w formie skanów,
• unikać fikcyjnego „przepisywania” majątku po powstaniu długu, bo takie czynności mogą być kwestionowane przez wierzycieli, np. skargą pauliańską na podstawie art. 527 ustawy z 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny,
• dbać o to, by umowy nabycia rzeczy były zawierane rzeczywiście przez właściciela i opłacane z jego rachunku.

Jeżeli małżonek prowadzi działalność gospodarczą i korzysta w domu z firmowego sprzętu, dobrze jest też oddzielić dokumentacyjnie rzeczy firmowe od rzeczy należących wyłącznie do Pani.

Czego rozdzielność majątkowa nie załatwia automatycznie?

Rozdzielność majątkowa nie powoduje, że komornik „z góry wie”, które rzeczy w mieszkaniu należą do Pani, a które do męża. Nie chroni też przed samą wizytą komornika w miejscu zamieszkania dłużnika.

Nie wyłącza również odpowiedzialności za zobowiązania z art. 30 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, czyli za zwykłe potrzeby rodziny. Jeżeli więc dług dotyczyłby np. podstawowych rachunków za mieszkanie lub zakupu niezbędnych artykułów dla rodziny, sytuacja mogłaby wymagać osobnej oceny.

Znaczenie ma także moment powstania rozdzielności. Jeżeli umowę zawarto już po powstaniu niektórych zobowiązań i pojawiają się dodatkowe czynności majątkowe między małżonkami, wierzyciele mogą badać, czy nie doszło do pokrzywdzenia wierzyciela. Wtedy ocena prawna zależy od całego stanu faktycznego.

FAQ

Czy przy rozdzielności majątkowej odpowiadam za długi firmy męża?

Co do zasady nie. Jeżeli dług wynika z działalności gospodarczej męża, odpowiada on własnym majątkiem, chyba że w konkretnej sprawie chodziłoby o zobowiązanie dotyczące zwykłych potrzeb rodziny albo występują inne szczególne okoliczności.

Czy komornik może wejść do mieszkania należącego tylko do żony?

Tak, jeśli dłużnik faktycznie tam mieszka lub trzyma swoje rzeczy. Sam tytuł własności mieszkania nie wyklucza czynności egzekucyjnych wobec majątku dłużnika znajdującego się w tym lokalu.

Czy dowód rejestracyjny auta wystarczy, by obronić samochód?

Jest bardzo ważnym dowodem, ale najlepiej mieć także umowę kupna, fakturę i potwierdzenie zapłaty. Im pełniejsza dokumentacja, tym mniejsze ryzyko sporu.

Ile czasu mam na odzyskanie zajętej rzeczy?

Powództwo o zwolnienie rzeczy spod egzekucji wnosi się w terminie miesiąca od dnia dowiedzenia się o naruszeniu prawa – art. 841 § 3 Kodeksu postępowania cywilnego.

Czy alimenty męża wobec byłej rodziny mogą obciążyć mnie osobiście?

Nie staje się Pani dłużnikiem alimentacyjnym tylko dlatego, że jest Pani jego obecną żoną. Trzeba jednak liczyć się z większym ryzykiem zajęcia ruchomości znajdujących się we wspólnym miejscu zamieszkania.

Źródła

• art. 30 § 1, art. 51¹ ustawy z 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy
• art. 527 ustawy z 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny
• art. 845 § 1, § 2 i § 2¹, art. 841 § 1 i § 3 ustawy z 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego
• ustawa z 28 lutego 2018 r. o kosztach komorniczych