Kara za posiadanie tytoniu bez akcyzy

Posiadanie tytoniu bez akcyzy a art. 65 Kodeksu karnego skarbowego

W sprawach dotyczących tytoniu bez akcyzy organy Krajowej Administracji Skarbowej najczęściej rozważają odpowiedzialność z art. 65 Kodeksu karnego skarbowego. Przepis ten obejmuje m.in. nabywanie, przechowywanie, przewożenie, przesyłanie lub przenoszenie wyrobów akcyzowych, które stanowią przedmiot czynu zabronionego, a także przyjmowanie ich albo pomaganie w ich ukryciu lub zbyciu.

W praktyce chodzi o tzw. paserstwo akcyzowe. Może ono dotyczyć nie tylko papierosów, ale również tytoniu do palenia, suszu tytoniowego lub innych wyrobów, które powinny być objęte prawidłowym rozliczeniem akcyzy i oznaczeniem znakami akcyzy. Przy wyrobach tytoniowych trzeba odróżnić legalne posiadanie surowca od sytuacji, w której towar jest przygotowany do nielegalnego obrotu, sprzedaży albo dalszej dystrybucji. Więcej o podobnych problemach wyjaśnia artykuł: tytoń a akcyza.

Znaczenie mają okoliczności sprawy: ilość tytoniu, sposób jego zapakowania, miejsce ujawnienia, ewentualne ślady sprzedaży, korespondencja, gotówka, wcześniejsze transakcje, a także wyjaśnienia osoby, u której towar znaleziono. Sam fakt posiadania tytoniu nie zawsze przesądza o takiej samej kwalifikacji prawnej, ale 20 kg tytoniu znalezione w samochodzie na bazarze będzie co do zasady oceniane przez organ znacznie surowiej niż niewielka ilość przechowywana bez związku z obrotem.

Wykroczenie skarbowe czy przestępstwo skarbowe?

Podstawowa granica między wykroczeniem skarbowym a przestępstwem skarbowym wynika z art. 53 Kodeksu karnego skarbowego. Ustawowy próg odpowiada pięciokrotności minimalnego wynagrodzenia za pracę obowiązującego w czasie popełnienia czynu. W 2026 r. minimalne wynagrodzenie wynosi 4806 zł, dlatego ustawowy próg dla czynów popełnionych w 2026 r. wynosi 24 030 zł.

To ważna zmiana w porównaniu ze starszymi sprawami. Jeżeli czyn miał miejsce w 2014 r., próg 8400 zł wynikał z ówczesnej wysokości minimalnego wynagrodzenia, czyli 1680 zł. Dzisiaj nie należy automatycznie posługiwać się kwotą 8400 zł w nowych sprawach, ale przy dawnych czynach trzeba zawsze badać próg właściwy dla daty ich popełnienia.

W sprawach z art. 65 K.k.s. decydujące znaczenie ma kwota podatku narażonego na uszczuplenie. Jeżeli nie przekracza ona ustawowego progu, czyn może być zakwalifikowany jako wykroczenie skarbowe. Jeżeli próg zostanie przekroczony, organ może przyjąć przestępstwo skarbowe. Nie chodzi więc wyłącznie o cenę rynkową tytoniu ani o subiektywne przekonanie podejrzanego, ile towar był wart.

Jak liczy się kwotę podatku przy tytoniu?

Przy tytoniu organ powinien ustalić przede wszystkim, z jakim towarem ma do czynienia: tytoniem do palenia, suszem tytoniowym, papierosami, cygarami, cygaretkami albo innym wyrobem akcyzowym. Od tej kwalifikacji zależy właściwa stawka akcyzy, sposób obliczenia podatku oraz ocena, czy kwota podatku przekracza ustawowy próg.

W praktyce nie wystarczy ogólne stwierdzenie, że znaleziono określoną liczbę kilogramów tytoniu. Warto sprawdzić protokół zatrzymania, sposób ważenia, opis towaru, dokumentację fotograficzną, ewentualną opinię lub ekspertyzę oraz wyliczenie należnej akcyzy. Jeżeli organ przyjął błędny rodzaj wyrobu albo nieprawidłową masę, może to wpłynąć na kwalifikację czynu jako wykroczenia albo przestępstwa.

W przypadku 20 kg tytoniu nie można z góry przesądzić kwalifikacji bez konkretnego wyliczenia akcyzy. Jeżeli kwota podatku narażonego na uszczuplenie nie przekroczy ustawowego progu właściwego dla daty czynu, należy domagać się kwalifikacji jako wykroczenia skarbowego. Jeżeli organ twierdzi inaczej, powinien wykazać sposób obliczenia podatku i podstawę przyjętej stawki.

Co grozi za tytoń bez akcyzy?

Art. 65 § 1 K.k.s. przewiduje za umyślne paserstwo akcyzowe karę grzywny do 720 stawek dziennych, karę pozbawienia wolności albo obie te kary łącznie. Jeżeli sprawca na podstawie okoliczności powinien i mógł przypuszczać, że wyroby pochodzą z czynu zabronionego, zastosowanie może mieć art. 65 § 2 K.k.s., który przewiduje karę grzywny do 720 stawek dziennych.

Jeżeli kwota podatku narażonego na uszczuplenie jest małej wartości, sprawca czynu z art. 65 § 1 K.k.s. podlega karze grzywny do 720 stawek dziennych. Mała wartość to wartość, która w czasie popełnienia czynu nie przekracza dwustukrotności minimalnego wynagrodzenia. Dla czynów popełnionych w 2026 r. granica małej wartości wynosi 961 200 zł.

Jeżeli kwota podatku narażonego na uszczuplenie nie przekracza ustawowego progu, sprawa powinna być rozważana jako wykroczenie skarbowe. W 2026 r. grzywna za wykroczenie skarbowe wymierzana przez sąd może mieścić się co do zasady od jednej dziesiątej do dwudziestokrotności minimalnego wynagrodzenia, a mandat karny nie może przekroczyć pięciokrotności minimalnego wynagrodzenia.

W sprawach akcyzowych trzeba też liczyć się z przepadkiem zabezpieczonego towaru, obowiązkiem uregulowania należności publicznoprawnej oraz kosztami postępowania. Wysokość sankcji zależy od skali sprawy, zawinienia, wcześniejszej karalności, postawy podejrzanego i tego, czy należność została zapłacona.

Co robić po otrzymaniu wezwania jako podejrzany?

Po otrzymaniu wezwania jako podejrzany nie warto ograniczać się do ogólnego stwierdzenia, że sprawa powinna być wykroczeniem. Trzeba ustalić, jak organ wyliczył kwotę akcyzy i na jakiej podstawie przyjął określony rodzaj wyrobu. W szczególności warto uzyskać dostęp do akt, sprawdzić protokoły, zabezpieczenia, wyliczenia i ewentualne opinie.

Podejrzany ma prawo składać wyjaśnienia, ale ma też prawo odmówić ich składania albo odmówić odpowiedzi na poszczególne pytania. W sprawach, w których istotne są wyliczenia akcyzy, pochopne wyjaśnienia mogą utrudnić późniejszą obronę. Czasami lepszym rozwiązaniem jest najpierw analiza akt i dopiero potem przedstawienie stanowiska.

Jeżeli materiał dowodowy jest niekorzystny, można rozważyć dobrowolne poddanie się odpowiedzialności, wniosek o łagodniejszą karę albo działania zmierzające do ograniczenia konsekwencji. Nie w każdej sprawie będzie to jednak najlepsze rozwiązanie. Gdy sporna jest kwota podatku, rodzaj towaru lub świadomość pochodzenia wyrobów, w pierwszej kolejności trzeba ocenić szanse na zmianę kwalifikacji lub umorzenie.

Jakie argumenty mogą pomóc w obronie?

W obronie należy przede wszystkim sprawdzić, czy organ prawidłowo wykazał wszystkie elementy czynu z art. 65 K.k.s. Samo znalezienie tytoniu nie zawsze wystarcza do przyjęcia umyślnego paserstwa akcyzowego. Organ powinien wykazać, że towar stanowił przedmiot czynu zabronionego oraz że podejrzany miał świadomość jego nielegalnego pochodzenia albo co najmniej powinien i mógł to przypuszczać.

Znaczenie mogą mieć m.in. dokumenty zakupu, sposób wejścia w posiadanie towaru, brak zamiaru sprzedaży, brak dowodów handlu, sposób przechowywania, brak wcześniejszej karalności, współpraca z organem oraz realna kwota podatku. W sprawach dotyczących obrotu tytoniem szczególnie ważne jest też ustalenie, czy zachowanie miało charakter jednorazowy, czy było elementem zorganizowanej działalności.

Jeżeli z wyliczeń wynika, że kwota podatku nie przekracza ustawowego progu, należy wyraźnie wnosić o przyjęcie wykroczenia skarbowego. Jeżeli próg jest przekroczony tylko nieznacznie, warto dokładnie sprawdzić każde założenie przyjęte przez organ, ponieważ korekta masy, stawki albo rodzaju wyrobu może zmienić kwalifikację.

FAQ

Źródła

• Ustawa z dnia 10 września 1999 r. – Kodeks karny skarbowy, w szczególności art. 53 i art. 65: tekst jednolity w Dzienniku Ustaw.
• Ustawa z dnia 6 grudnia 2008 r. o podatku akcyzowym, w szczególności przepisy dotyczące wyrobów tytoniowych i stawek akcyzy: tekst jednolity w systemie ELI.
• Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 11 września 2025 r. w sprawie wysokości minimalnego wynagrodzenia za pracę oraz wysokości minimalnej stawki godzinowej w 2026 r.: Dz. U. 2025 poz. 1242.
• Ministerstwo Finansów, stawki podatkowe w akcyzie od 1 stycznia 2026 r.: podatki.gov.pl.
• Stan prawny sprawdzony na dzień 29 maja 2026 r.